منطقه ویژه اقتصادی سرخس، که یکی از ۳۴ منطقه ویژه اقتصادی ایران است با هدف تسهیل فعالیت‌های اقتصادی و بازرگانی ایجاد شد و در تاریخ ۲۴ اردیبهشت ۱۳۷۵ (و همزمان با افتتاح خط آهن مشهد–سرخس–تجن با حضور رهبران و نمایندگان بیش از ۱۰۰ کشور جهان برگزارشد) افتتاح گردید؛ در طی سال‌های گذشته با وجود فراز و نشیب‌های فراوان، زیرساخت‌های ارزشمندی همچون فرودگاه بین‌المللی، خطوط ریلی عریض و نرمال، شبکه‌های انتقال آب، برق وگاز نیروگاه گاز خانگیران، دراین منطقه ایجاد شده است.

در راستای ارتقای جایگاه اقتصادی این منطقه و بهره‌گیری بهتر از موقعیت راهبردی آن در اقتصاد ملی، این منطقه به منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی تبدیل شد که در روز چهارشنبه مورخ ۱۳ خرداد سالجاری مراسم افتتاح سازمان منطقه آزاد سرخس با حضور مسئولان ملی و استانی، و روسای نمایندگی‌های خارجی مقیم مشهد و مدیران استان برگزار شد.

تبدیل منطقه ویژه اقتصادی سرخس به منطقه آزاد تجاری، به دلایل ذیل انجام شد:

تقویت تجارت بین‌المللی و ترانزیت کالا: سرخس در کریدورهای مهم حمل‌ونقل شرق به غرب و شمال به جنوب قرار دارد و تبدیل آن به منطقه آزاد، ظرفیت ترانزیتی و مبادلات تجاری با کشورهای آسیای مرکزی، روسیه و چین را افزایش می‌دهد.

جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی: مناطق آزاد از مشوق‌های بیشتری نسبت به مناطق ویژه اقتصادی برخوردارند؛ از جمله معافیت‌های مالیاتی طولانی‌تر، تسهیل ورود سرمایه و کاهش محدودیت‌های اداری که می‌تواند سرمایه‌گذاران بیشتری را جذب کند.

رونق تولید و صادرات: ایجاد صنایع صادرات‌محور، توسعه واحدهای فرآوری و افزایش ارزش افزوده کالاها از اهداف اصلی این تغییر است تا سرخس به یکی از قطب‌های تولید و صادرات کشور تبدیل شود.

توسعه اشتغال و اقتصاد منطقه: گسترش فعالیت‌های صنعتی، تجاری و خدماتی در منطقه آزاد، زمینه ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و رشد اقتصادی در شرق کشور را فراهم می‌کند.

بهره‌برداری از موقعیت ژئوپلیتیکی سرخس: موقعیت جغرافیایی سرخس، این منطقه را به حلقه‌ای مهم در اتصال ایران به آسیای مرکزی، چین و هند تبدیل کرده است وارتقای جایگاه آن به منطقه آزاد، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین بسترهای توسعه همکاری‌های اقتصادی، ترانزیتی و انرژی با کشورهای آسیای مرکزی و همسایگان منطقه تبدیل شود.

در مجموع، هدف از این تغییر، افزایش رقابت‌پذیری اقتصادی، تسهیل تجارت، جذب سرمایه، توسعه صادرات و تبدیل سرخس به یک هاب لجستیکی و تجاری در شمال شرق ایران بوده است. این اقدام همچنین بخشی از سیاست‌های کلان کشور برای توسعه اقتصاد مرزی و تقویت پیوندهای تجاری با بازارهای منطقه‌ای به شمار می‌رود.

امروز که اقتصاد کشور نیازمند یافتن مسیرهای جدید توسعه و افزایش تعاملات اقتصادی منطقه‌ای است، منطقه آزاد سرخس می‌تواند به عنوان یکی از ابزارهای تحقق اقتصاد مقاومتی، تولید صادرات‌محور و دیپلماسی اقتصادی مورد توجه قرار گیرد. این منطقه ظرفیت آن را دارد که به هاب همکاری‌های ترانزیتی، انرژی و تجاری ایران با کشورهای همسایه، آسیای مرکزی، چین و هند تبدیل شود. با این حال، تحقق این هدف نیازمند اقدام عملی و پرهیز از فرصت‌سوزی‌های گذشته است. مدیران استان خراسان رضوی و سازمان منطقه آزاد سرخس باید با معرفی ظرفیت‌ها، تعریف پروژه های تسهیل ترانشیپ= کالا بصورت ریلی و جاده ای، طرح‌های توجیهی جذب سرمایه‌گذاری خارجی و توسعه زیرساخت‌های ریلی و جاده‌ای، زمینه حضور فعال ایران در کریدورهای بین‌المللی را فراهم کنند. در این مسیر، هماهنگی و همکاری دولت، آستان قدس رضوی و بخش خصوصی نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت. و تعامل دستگاه های استانی وهمکاری نزدیک با وزارت امور خارجه، رایزنان اقتصادی وزارت صمت در خارج از کشور می‌تواند نقش مهمی در معرفی ظرفیت‌های اقتصادی سرخس و جذب سرمایه‌های جدید ایفا کند. همچنین برگزاری نشست‌های تخصصی بین‌المللی با حضور سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی و تعیین تکلیف فرودگاه سرخس نیز از جمله اقداماتی است که می‌تواند جایگاه جهانی این منطقه را تقویت کند.

بی شک منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی سرخس تنها یک پروژه اقتصادی نیست؛ بلکه فرصتی راهبردی برای خراسان رضوی و جمهوری اسلامی ایران است تا با بهره‌گیری از موقعیت ژئوپلیتیکی خود، مسیرهای تازه‌ای برای توسعه تجارت، ترانزیت و همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای ایجاد کند.