ثریا داروغه-خبرنگار تحریریه جوان قدس: اصطلاح «یقه سفیدان» عمدتا به افراد سیاسی جامعه اطلاق می‌شود و پیرو همین اطلاق «جرایم یقه سفیدان» نیز در رابطه با همین افراد است و اصولاً، افراد طبقه بالای اجتماعی و اقتصادی مرتکب آن می‌شوند.

در سایر جرایمی که یک فرد مرتکب می‌شود، علل و عوامل متعددی از جمله فقر و تنگدستی، تاثیر محیط های جرم خیز، کسب سود و ثروت و... که باعث بروز جرایمی مانند قتل، سرقت، تجاوز و سایر جرایم خیابانی می‌شود، موثر اند و غالبا چهره ای خشن را تداعی می‌کنند. اما در جرایم یقه سفیدان صحبتی از انجام جرایم به دلیل کمبود ثروت و یا حتی کسب قدرت نیست بلکه فرد با دارا بودن این موارد و سواستفاده از آن‌ها دچار جرایمی از جنس دیگر می‌شود: مانند فساد مالی، کلاهبرداری، اختلاس، جرایم سازمانی و اداری و دارویی، تبانی در قیمت گذاری و  .... جرایمی که مولفه خشونت در آن‌ها به نسبت جرایم خیابانی کمتر است. الگو و نوع بزه‌ دیدگی در جرایم یقه‌ سفیدها براساس جنسیت، سن و طبقه متفاوت خواهد بود.

نکته قابل توجه این است که در جرایمی مانند سرقت و قتل و سایر جرایم سنتی و خیابانی، جامعه هدف برای آسیب پذیری محدود به خود فرد یا نهایتا یک یا چند فرد دیگر می‌شود، اما در جرایم یقه سفیدان افراد آسیب پذیر و بزه دیدگان آن، می‌توانند یک قشر خاص مردم و یا حداقل گروه زیادی از مردم باشند. جرم‌شناسان از این بزه‌ دیدگان با عنوان «بزه‌ دیدگانی نامرئی» یاد می‌کنند. مرتکبین این دسته از جرایم، با حسن نیت، از ناآگاهی مردم و مسئولین نهایت استفاده را می‌برند.

در جرایم یقه سفیدان کشف علنی یا گزارش آن کمتر است؛ چراکه به دلیل عنصر نامرئی بودن معمولا این جرایم دیده نمی‌شوند و فرد سطح انجام جرم را در همین پنهانی بودن نگه می‌دارد. برای مثال زمانی که یک شـرکت بـزه دیـده ی جـرایم یقـه سـفیدها قـرار می‌گیرد، به دلایل مختلف ازجمله حفظ شهرت شرکت، احساس خجالت می‌کند و تمایلی برای صرف زمان و پول برای چنین وضعیتی ندارد. یکی از عـواملی کـه احتمال گزارش بزه دیدگی جرم یقه سفیدها را افزایش می‌دهد، مقدار مبلغ پول ازدست رفته است؛ هر چه پول ازدست رفته بیشتر باشد، احتمال گزارش جرم نیز بیشتر خواهد بود.

پیامد ها

اگرچه  جرایم خشن مثل نزاع خیابانی می‌تواند آثار جسمانی زیادی به بار داشته باشد، ولی جرایم یقه سفیدان نسبت به سایر جرایم به مراتب خطرناک تر است. جرایم یقه ‌سفیدها فراتر از هزینه‌های اولیه و مستقیم، هزینه‌های ثانویه‌ی دیگری نیز به همراه دارد که به همان اندازه زیان‌بار است. کاهش اعتماد در نظام اقتصادی و سرمایه گذاری کشور، تحریک حساسیت رهبران تجاری و نهادها و کاهش سطح اعتماد پذیری، تاثیر مخرب بر قشر ضعیف و ناتوان جامعه از جمله موارد و آسیب های این حیطه است.

از نظر آسیب‌های متوجه بزه دیدگان این جرایم و سایر جرایم خیابانی، بـزه دیـد گان جـرم یقه سفیدها تأثیرات منفی شدیدی در اثر بزه دیدگی تجربه می‌کنند، ازجمله زیان‌های مـالی، کـم شدن اعتماد به نفس و شهرت اجتماعی، مشکلات مربوط به بهداشـت روانـی و جسـمانی و حتی خجالت و شرمساری. بسیاری از این پیامدهای منفی، در جرایم خشن خیابانی نیز مشهود است.

جرم انگاری جرایم یقه سفیدان

به خاطر ظاهر موجه و فریبنده مجرمین یقه سفید، مجازات آن‌ها نیز با چالش‌ها و تضادهایی روبرو است و در واقع با مجرمین خوب و موجه نما مواجه هستیم.

اصل قانونی بودن جرم و مجازات مقتضای این امر است که هر عمل کیفری ابتدا در قانون جرم انگاری شود یعنی عمل مرتکب شده به عنوان جرم تعریف و مجازات آن مشخص شود. اما به طور کلی سیاست قانون‌گذاری ایران در رابطه با هر دسته از این جرایم، مجازات خاصی را مشخص نموده.

قانون تشدید مجازات ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری، قانون نحوه اعمال تعزیرات حکومتی راجع به قاچاق کالا و ارز، قانون مجازات اخلال گران در نظام اقتصادی کشور، قانون مجازات اعمال نفوذ بر خلاف حق و مقررات قانونی، قانون ممنوعیت اخذ پورسانت در معاملات خارجی، قانون مجازات اسلامی و ... هریک، مواردی از جرایم یقه سفیدان را جرم انگاری کرده‌اند.

ارتکاب جرایم یقه سفیدی خصوصا در مواردی که شخصی دو یا چند مورد از مصادیق این جرم را مرتکب شده باشد(تعدد مادی جرم)، در قوانین و رویه‌های قضایی برخی کشور ها از «علل مشدده کیفر» تلقی شده.