عکسی که مشاهده میکنید، حوالی سال ۱۳۵۰ خورشیدی به دست میشل اکوشار، معمار فرانسویِ دعوت‌شده برای ارزیابی طرح بافت پیرامونی حرم، ثبت شده است. صحن نو (آزادی)، که ساخت آن از دوره قاجار آغاز شد و نزدیک به شصت سال به طول انجامید، بر باغ قدیمی ایلخانی در جنوب مجموعه و در جای برج «کبوترخان» بنا شد. الگوی ساخت از صحن عتیق گرفته شد تا نمایانگر شکوه دوره قاجار باشد؛ با این همه، کاشی‌کاری‌ها و تزئینات آن، هم‌تراز صحن عتیق نبود. کوشش هنرمندانی چون محمدحسین شهیدی مشهدی در روزگار آشوب‌های پایان عصر محمدشاه و آغاز سلطنت ناصرالدین‌شاه، به بنا وقاری ویژه بخشید.

پس از برچیدن سقاخانه‌ای که مستشارالملک در میانه صحن ساخته بود (۱۳۱۱ خورشیدی)، خلأ هویتی فضای مرکزی محسوس ماند. حوض جای آن را پر نکرد و در دوره پهلوی دوم با ابتکاری تازه، ردیف‌هایی از کاج اِلدار کاشته شد تا خاطره باغ ایلخانی زنده شود؛ محل کاشت چند بار جابه‌جا شد و سرانجام پیرامون حوض مرکزی تثبیت گردید. عکسی که معرفی می‌شود، آخرین چهره سبز صحن را ثبت کرده است؛ زیرا از ۱۳۵۲ خورشیدی، زیر صحن نو خالی و به مدفن تبدیل شد و درختان برچیده شدند. امروز، جز در صحن رضوان، درختی در صحن‌ها دیده نمی‌شود و طراوت با گلدان‌ها و باغچه‌های کوچک تأمین می‌شود.