گرچه در ایران عصر ساسانی غذایی حاضری به نام «بزم آورد» یا «خامیزگ» (گوشت دودی گوساله) متداول بود که شاهان (خامیزگ گوشت نیمه پزی را) در سفرهای جنگی لای نان گذاشته می خوردند، اما از ساندویچ در ایران اثری نبود.

از کی ساندویچ خور شدیم؟

اما ناصرالدین شاه در جلد سوم کتاب خاطرات سفر سوم فرنگستان خود به صراحت می نویسد، با وجود اینکه در ترن آلمان که او را از برلین به سوی یکی از شهرهای آن کشور می برده در انتظار آوردن سینی غذا بود اما مهمانداران یک بسته که عبارت از نان دراز لوله ای بوده و وسط آن گوشت سرد قرار داشته به او تقدیم کرده و یک بطری شربت هم برای رفع تشنگی کنار آن بسته کوچک نان و گوشت به او داده اند و شاه از این غذای مختصر و محقر بسیار تعجب کرده است!
به هر حال آن بسته حاوی هر چیزی که بود، باعت شد شاه ایران ساندویچ خوردن را تجربه کند و هرچند آن را محقر می دانست اما به مذاقش خوش آمد و بدبختی های ما آغاز شد...
حالا سال ها از آن ماجرا می گذرد و ساندویچ فروشی ها به فست فودها تبدیل شده اند و نه فقط کار شناسان که همه مردم فریاد برآورده اند که غذاهای سنتی و اصیل ایرانی در رویارویی با فست فود ها و غذاهای خارجی و وارداتی در حال نابودی اند و دغدغه اصلی در زمینه تغذیه، تغییر فرهنگ غذایی ایرانیان نیست بلکه تغییر ذائقه آنهاست.

ما و رفتن به ساندویچ فروشی

«خسرو معتضد» تاریخ نگار معاصر می گوید: «در همان سال های اول که ساندویچی ها راه افتادند، افراد محترم و آبرومند رفتن به ساندویچ فروشی ها را دون شأن می دیدند و حداکثر رضایت می دادند به چلوکبابی و چلوخورشتی بروند. همان طور که در عصر ناصری نیز رفتن به رستوران و چلوکبابی کاری خلاف آبرو تلقی می شد و می گفتند فلانی سفره درست و حسابی ندارد که به دکه نان و کباب یا دکان چلوکبابی می رود! اما کم کم رفتن به دکان ساندویچ فروشی متداول شد و امروز بسیا ری از خانم ها و آقایان و جوانان، خوردن ساندویچ را بر صرف غذا در خانه ترجیح می دهند. در دهه 1340 در بلوار کشاورز که ا بتدا بلوار الیزابت دوم نام داشت یک ساندویچ فروشی بزرگ به نام 444 افتتاح شده بود. نام فروشنده خوش اخلاق و خنده روی آن را کسی نمی دانست و او را علی آقا 444 می خواندند. علی آقا که حتی بعدا معلوم نشد نام خانوادگی اش چیست، با برادرش آقا داوود از ساندویچ فروشان موفق تهران بودند. سال ها عده زیادی دوست داشتند به مغازه 444 بروند و ساندویچ 444 بخورند...»

خداحافظ مغذی ها

بسیاری از غذاهای بومی و محلی ما مغذی و مفیدند. غذاهایی مثل «عدسی»، «لوبیا»، «کله پاچه» و «آبگوشت» از مواد غذایی ارزشمندی برخوردارند که هر کدام به نوبه خود تاثیرات بسیار مهمی بر رشد و سلامتی افراد دارند و حتی مدتی نیز غذایی مثل «عدسی» در برخی مدارس به عنوان میان وعده به دانش آموزان داده می شد که آن هم با مشکلاتی مواجه و به دست فراموشی سپرده شد.
«باید تاسف خورد که هم اکنون غذاهای سایر ملل، بیشتر به صورت خوراکهایی معروف به «فست فود ها» و «ساندویچ ها» که ترکیباتشان نامناسب بوده و در شرایط طبخ نامطلوب نظیر حرارت بالا با روغن فراوان و ادویه و نمک بسیار پخته می شوند در کشور ما عرضه می شود.»
این مطلب را «دکتر عسگری» فوق تخصص تغذیه عنوان می کند و ادامه می دهد: «متاسفانه ما در بخش فرهنگ، برای ترویج غذاهای سنتی خود تلاش نکرده ایم. از همین رو در رویارویی با گسترش موج «فست فود ها» این غذا ها در حال نابودی هستند. بسیاری از کشورهای جهان محله هایی به نام «فود کرنر» برای عرضه غذاهای سنتی خود دارند که از استقبال خوبی نیز برخوردار است، اما چنین فضایی در کشور ما وجود ندارد حال آنکه معتقدیم مردم از این اماکن به خوبی استقبال می کنند».

کتاب آشپزی عصر قاجار در لندن!

چندی پیش خبرگزاری فارس به نقل از سایت خبری «the national» گزارش داد حراجی بن هامس لندن در فروش آثار هنری اسلامی و هندی خود که در ماه ژانویه برگزار می شود، دست نوشته هایی را نیز عرضه می کند که مجموعه ای از دستورات آشپزی دوره قاجار را تشکیل می دهند.
به گفته کار شناسان، این جزوه 37 برگه ای بدون عنوان، توسط محمد قلی خان قاجار قویونلو مجد السلطنه که به گمان برخی نوه فتحعلی شاه قاجار بوده، نوشته و جمع آوری شده است. این کتابچه به آن دلیل که حاوی دستورالعمل های تهیه تعداد کمی از غذاهای سنتی آن عصر است از اهمیت بالایی برای غربی ها برخوردار بوده و از این رو به زبان های مختلف فرانسوی، ایتالیایی، پرتغالی و همچنین انگلیسی ترجمه شده است.
دستورات آشپزی گوناگونی همچون تهیه انواع سوپ، سس و نان در این کتابچه دیده می شود که از مهم ترین آن ها دستور تهیه سوپ آبگوشت ملکه است که مواد آن را مقداری گوشت پخته و سبزیجات تشکیل می دهند.
به گفته کار شناسان حراجی بن هامس، این سوپ غلیظ از آنجایی که یکی از وعده های غذایی دلخواه ملکه ویکتوریا به شمار می رفته به سوپ آبگوشت ملکه شهرت پیدا کرده است.
این کتاب بار ها در دهه های 50 و 60 میلادی در اروپا انتشار یافته و روش تهیه و پخت انواع غذاهای سنتی همچون انواع کباب در آن دیده می شود.

رستوران های خودمان

کافی است چرخی در شهر و سری به رستورانهای ایرانی بزنیم تا ببینیم در کشوری که کتاب آشپزی چند قرن پیشش امروز در اروپا مثل جواهر دست به دست می شود و ملکه های فرنگی غذاهای مورد علاقه شان را از درون آن انتخاب می کنند چه می گذرد.
«پاستا اسپشیال»، «پیتزا کامپیلت»، «رست بیف»، «چیلی داگ اسپیش»، «وجی چیکن فیلت»، «ماشروم چیز برگر» و... غذاهایی هستند که به راحتی در لیست رستورانهای ایرانی جولان می دهند و هیچ کس نیست بپرسد این غریبه ها از کجا آمده اند و چطور غذاهای وطنی را به حاشیه رانده اند؟ غذاهایی که بهترین عنوان برایشان «دشمن جان و سلامتی» است! غذاهایی که می توانند انواع سرطان ها را در حالی که بالاترین صورتحساب ها را می پردازید به شما هدیه کنند!
تحقیقات نشان داده فست فود ها دارای مواد بسیار مضری هستند که وقتی با عناصر دیگری مثل قهوه ترکیب شوند، اثرات مخربی بر سلامت مصرف کننده به همراه دارند. بخصوص وقتی با هم مصرف شوند، قند خون را بشدت افزایش می دهند. پس اگر عاشق خوردن فست فود هستید از این پس مراقب باشید که از نوشیدن قهوه بعد از خوردن این غذا ها خودداری کنید؛ چون پزشکان هشدار دادند افرادی که قند خون ندارند و از این نظر کاملا سالم هستند، پس از خوردن یک وعده غذایی پرچرب، قندشان به مقدار زیادی افزایش پیدا می کند؛ اما اگر بلافاصله بعد از این وعده غذایی چرب قهوه کافئین دار نیز بنوشند، قند خون آن ها تا دو برابر افزایش پیدا می کند و به اندازه افرادی می رسد که در معرض خطر دیابت هستند!
حالا تصمیم با خودتان است، یا با آبگوشت و اشکنه و عدسی و یک استکان چای ایرانی به سلامتی تان بیندیشید یا با «پاستا اسپشیال»، «پیتزا کامپیلت» و قهوه خارجی و غذاهای وارداتی خودکشی کنید!