نشست علمی «سویههای نظری و معرفتی روایتپردازی از مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید» به همت پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی برگزار شد. در این نشست، دکتر سیدرضا نقیبالسادات، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و دکتر مهدی جمشیدی، نویسنده و پژوهشگر مسائل انقلاب، به تبیین ابعاد ارتباطی، معرفتی و تمدنی این رویداد پرداختند.
نقیبالسادات: شهادت؛ یک کنش ارتباطی نمادین فراتر از زمان و مکان
سیدرضا نقیبالسادات در ارائهای با عنوان «شهید در مکتب تشیع؛ در چارچوب ارتباطات آیینی» با تأکید بر ضرورت مفهومشناسی شهادت در فرهنگ شیعی گفت: شهادت در بستر نظام اعتقادی شیعه صرفاً یک واقعه زیستی که با پایان عمر فرد خاتمه یابد نیست، بلکه یک رخداد معنایی، هویتی و ارتباطی است. حافظه جامعه دینی بهطور مستمر این رویداد تاریخی را بازتولید میکند؛ از این رو میتوان به شهادت به عنوان یک «کنش ارتباطی نمادین» نگاه کرد که فراتر از زمان و مکان حرکت میکند.
ویژگیهای اساسی شهید در اندیشه شیعی
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به پیوند عمیق مفهوم شهادت با نهضت امام حسین (ع) و واقعه عاشورا، چهار ویژگی اساسی را برای شهید برشمرد: شاهد حقیقت بودن، حامل پیام و آگاهی اجتماعی، عنصر هویتساز و سرمایه نمادین جامعه دینی. وی تأکید کرد شهادت تنها کشته شدن در راه خدا نیست، بلکه گواهی دادن بر حقیقت و آغاز یک پیام اجتماعی است.
شهادت به مثابه یک متن فرهنگی
نقیبالسادات با نگاهی ارتباطی به این پدیده اظهار داشت: از منظر مطالعات ارتباطی، شهادت یک «متن فرهنگی» حاوی معانی متعدد است که در آن، خودِ شهید مساوی با پیام و شهادت یک کنش ارتباطی است. به گفته وی، آیینها و یادبودها فرآیند بازتولید معنا هستند و همانگونه که عزاداریهای محرم معنای عاشورا را زنده نگه میدارند، آیینهای پس از شهادت نیز باید به عنوان فرآیندی برای تولید آگاهی اجتماعی دنبال شوند.
تشییع؛ آیینی با کارکردهای هویتی و تمدنی
وی با استناد به نظریه «ارتباطات آیینی» اظهار کرد آیین تشییع پیکر شهید، کارکردهایی همچون معنابخشی، هویتسازی، انتقال حافظه جمعی، ایجاد همدلی و انتقال ارزشها به نسلهای بعدی را بر عهده دارد و این چرخه در نهایت به تداوم فرهنگ شیعی و انسجام اجتماعی منتهی میشود.
تشییع رهبر شهید؛ رسانهای زنده در سطح ملی و بینالمللی
نقیبالسادات با تأکید بر اینکه تشییع پیکر رهبر شهید صرفاً یک مناسک مذهبی نیست، بلکه یک «رسانه زنده» در سطح ملی و بینالمللی است، ابعاد این رویداد را در شش محور آیینی، ارتباطی، عاطفی، معرفتی، هویتی و تمدنی تبیین کرد و گفت این مراسم علاوه بر بازتولید فرهنگ مقاومت، پیامی تمدنی را به جهان مخابره میکند.
طراحی مدل چرخه ارتباطات آیینی شیعه
وی در پایان از طراحی یک ماتریس پژوهشی با ۲۰ بعد مختلف خبر داد و گفت خروجی این پژوهش، دستیابی به یک دستگاه فکری با عنوان «مدل چرخه ارتباطات آیینی شیعه» است که فرآیندهایی همچون روایتسازی، نمادسازی، عاطفهسازی، هویتسازی، مشروعیتبخشی و حافظهسازی را در مسیر تمدنسازی تبیین میکند.
جمشیدی: روایت تشییع رهبر شهید در چارچوب مفاهیم بنیادین انقلاب اسلامی
در ادامه نشست، مهدی جمشیدی، نویسنده، پژوهشگر مسائل انقلاب و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در ارائهای با عنوان «چگونگی روایت معرفتی از تشییع رهبر شهید» به تبیین پنج مقوله مفهومی شامل «اسطوره»، «جبهه حق»، «موقعیت»، «جبهه باطل» و «افق» پرداخت.
اسطوره قدسی و جایگاه رهبر شهید
وی با اشاره به جایگاه رهبر شهید، او را ولیّ، امام، نایب امام معصوم و رهبر شیعیان جهان توصیف کرد و گفت در حالی که دیگران اسطوره میسازند، در مکتب انقلاب اسلامی اسطوره در متن واقعیت تجلی یافته است. جمشیدی تأکید کرد رهبر شهید نشان داد میتوان در عرصه سیاست حضور داشت و در عین حال از ساحت معنویت فاصله نگرفت.
حقیقت جامعه در عقل اشراقی مردم
این پژوهشگر مسائل انقلاب با اشاره به دیدگاههای رهبر شهید درباره افکار عمومی گفت ایشان معتقد بودند حقیقت جامعه را نباید صرفاً در نظرسنجیها جستوجو کرد، بلکه باید آن را در حضور مردم در صحنههای تاریخی و در «عقل اشراقی» جامعه مشاهده کرد.
جبهه حق و وحدت امت اسلامی
جمشیدی در ادامه با تبیین مفهوم «جبهه حق» اظهار داشت امت اسلامی بر پایه پیوندهای اعتقادی شکل گرفته و برخلاف ساختارهای سیاسی مبتنی بر منافع مادی، مرزهای قومی و جغرافیایی را پشت سر میگذارد. وی این وضعیت را جلوهای از «وحدت ساحات» و عمق راهبردی جبهه مقاومت دانست.
عالم انقلاب اسلامی و تاریخ عاشورایی
وی در تشریح مفهوم «موقعیت» گفت انقلاب اسلامی آغازگر یک عالم تاریخی جدید در برابر عالم تجدد است و این مسیر ماهیتی عاشورایی دارد. به گفته او، تأکید رهبر شهید بر فرهنگ مقاومت و نمادهایی همچون چفیه، بیانگر همین پیوند تاریخی با گفتمان عاشورا است.
جبهه باطل و انتقام سخت
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با تشریح مفهوم «جبهه باطل» اظهار داشت از نگاه رهبر شهید، دشمن همچنان ماهیتی استکباری دارد و هدف آن سلطه بر جمهوری اسلامی است. وی همچنین به موضوع «انتقام سخت» به عنوان یکی از محورهای مطرحشده در این چارچوب اشاره کرد.
افق آینده؛ تمدن اسلامی و ابرقدرتی ایران
جمشیدی در پایان، «پیچ تاریخی»، «افول آمریکا و صهیونیسم» و «ابرقدرتی ایران و تمدن اسلامی» را سه محور اصلی چشمانداز آینده در اندیشه رهبر شهید عنوان کرد و گفت از منظر این نگاه، مقاومت زمینهساز تحقق تمدن نوین اسلامی و دستیابی ایران به جایگاه شایسته خود در آینده خواهد بود.
نظر شما