خراسان جنوبی، مهد تمدنهای کویری و ویترین زنده مهندسی آب ایران، با دارا بودن ۶ هزار و ۹۸۳ رشته قنات، بر بلندای رتبه اول کشور ایستاده است. این سازههای شگفتانگیز که رگهای حیات در کالبد تشنه شرق ایران محسوب میشوند، سالانه ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب را برای سفرههای هفتسین کشاورزی و جرعههای حیاتبخش شرب روستاییان به ارمغان میآورند.
با این حال، تازیانه خشکسالیهای بیش از ۲ دههای، سایه سنگین ساختوسازهای غیرمجاز در حریم این رگهای آبی و بیمهری در لایروبی، ناقوس خطر را برای این میراث کهن به صدا درآورده است. قناتهایی که روزگاری نماد پایداری و همزیستی با طبیعت بودند، اکنون زیر فشار استخراج بیرویه از چاههای عمیق، نفسهایشان به شماره افتاده و یکی پس از دیگری در سکوت کویر میخشکند.
کارشناسان بر این باورند که قنات نه تنها یک سازه، بلکه پیشرفتهترین مدل «مدیریت سبز آب» در جهان است؛ سیستمی هوشمند که بدون آسیب به ذخایر استراتژیک زیرزمینی، عطش زمین را سیراب میکند. امروز در بحبوحه بحران جهانی آب، بازگشت به این میراث نیاکان و احیای دانش بومی کاریزها، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی حیاتی برای عبور از بنبست کمآبی و تضمین بقای زندگی در پهنه کویر است.
در همین خصوص و با هدف نجات این شریانهای حیاتی از چنگال خشکسالی، نهضت احیای میراث ماندگار کویر در خراسان جنوبی شتابی تازه گرفته است تا با تکیه بر اعتبارات دولتی و همت بومی، بار دیگر صدای پای آب در دالانهای تاریک و کهن کاریزها طنینانداز شود.
مدیر آب و خاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با بیان عزم جدی دولت برای صیانت از این سازههای تاریخی اظهار کرد: در سال جاری، رقمی بیش از یک هزار و ۷۵۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات ملی، استانی، ردیفهای محرومیتزدایی و سایر منابع مالی برای مرمت و بازسازی قنوات استان مصوب شده است که جانی دوباره به کالبد مزارع و باغات منطقه میبخشد.
اکبر محمدی با تبیین نقشه راه احیای قنوات در سال جاری تصریح کرد: برنامه بازسازی ۲۰۰ رشته قنات برای سال جاری در دستور کار قرار دارد که از این تعداد، عملیات احیای ۹۰ رشته قنات به طول تقریبی ۴۰ کیلومتر به پایان رسیده است.
وی ادامه داد: همچنین ۷۰ رشته قنات دیگر نیز با پیشرفت فیزیکی مطلوب در دست اجرا است و مراحل مطالعاتی و شناسنامهدار کردن ۴۰ رشته قنات دیگر نیز در آستانه اتمام است که این اقدامات، موجی از امید را در دل کشاورزان سختکوش مناطق مرزی و خشک استان ایجاد کرده است.
مدیر آب و خاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با یادآوری پیشتازی خراسان جنوبی در تعداد قنوات، سهم این منابع در سبد آبی استان را حیاتی خواند و افزود: حدود ۲۵ درصد از حجم کل منابع آبی استان از دل قنوات جوشیده و به جرات میتوان گفت این آب، باکیفیتترین و بهرهورترین منبع آبی در پهنه شرقی کشور است.
وی با تاکید بر پیوند ناگسستنی حیات روستایی با جاری بودن کاریزها تاکید کرد: احیای هر رشته قنات، فراتر از یک پروژه مهندسی، در حقیقت دمیدن نفس زندگی در رگهای مناطق کمآب و سنگری مستحکم برای افزایش تابآوری در برابر قهر طبیعت است؛ حرکتی که با مشارکت محوری مردم، نمادی از توسعه پایدار و صیانت از میراث زیستبنیان اجدادی محسوب میشود.
نظر شما