بهگزارش قدس آنلاین، با نزدیک شدن ماه رمضان و تغییر الگوی مصرف خانوارهای ایرانی، بازار کالاهای اساسی در معرض افزایش تقاضا و نوسانهای احتمالی قیمت بهویژه در اقلام پرمصرف این ماه قرار گرفته است.
در هفتههای اخیر، مشاهدههای میدانی از سطح بازار و روایت مصرفکنندگان، پرسشهایی را درباره ثبات قیمتها و احتمال نوسان برخی کالاهای اساسی مطرح کرده است و این پرسشها اگرچه تازه نیستند، اما در مقطع زمانی فعلی و در بستر تورم مزمن اقتصاد ایران، اهمیت مضاعفی پیدا کردهاند.
تجربه سالهای گذشته نشان میدهد با آمدن ماه رمضان و افزایش خرید برنج، روغن، گوشت، مرغ، تخممرغ، شکر، لبنیات و دیگر اقلام خاص این ماه، فشار تقاضایی کوتاهمدتی به بازار تحمیل میشود که در صورت نبود سیاستگذاری دقیق و نظارت مؤثر، میتواند به رشد قیمتها یا اختلالهای مقطعی در عرضه منجر شود به طوری که انتظارات تورمی و رفتارهای سوداگرانه نقش پررنگتری در شکلدهی به بازار ایفا میکنند.
ناگفته نماند امسال هم در مقابل این نگرانیها، وزارت جهاد کشاورزی بر آمادگی کامل برای مدیریت بازار تأکید کرده و از کفایت ذخایر کالاهای اساسی خبر داده است حال آنکه فاصله میان روایت رسمی و تجربه روزمره مصرفکنندگان، همچنان یکی از چالشهای اصلی بازار مواد غذایی به شمار میرود.
تورم خوراکیها در سفره مردم چقدر است؟
بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، نرخ تورم مواد خوراکی در نقاط شهری برای دیماه ۱۴۰۴ افزایشی قابل توجه داشته است. در این گزارش، روغن نباتی جامد، روغن مایع و تخممرغ ماشینی به ترتیب با ۶/۷۸درصد، ۱/۷۷درصد و ۶/۴۸درصد افزایش نسبت به ماه گذشته، بیشترین رشد قیمت را ثبت کردهاند.
بر این اساس و در مقیاس سالانه، لیموترش، لوبیاچیتی و برنج درجه یک ایرانی بیشترین افزایش قیمت را تجربه کردهاند و قیمت برنج درجه یک ایرانی در دیماه ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه پارسال نزدیک به دو برابر شده است و در مجموع ۳۸ قلم از ۵۳ قلم خوراکی منتخب، افزایش قیمتی بالاتر از تورم نقطهای شهری کشور معادل ۲/۵۸درصد داشتهاند.
با گذشت بیش از یک ماه از اجرای سیاست اصلاحی ارزی، دادههای میدانی نشان میدهد تورم مواد غذایی همچنان در سطحی بالاست که مستقیم قدرت خرید خانوارها را هدف قرار میدهد و با اینکه تورم سالانه عمومی بیش از ۴۴درصد ثبت شده گروه «خوراکیها و آشامیدنیها» رشد قیمتی سریعتری نسبت به تورم کل داشتهاند و این روند بیش از همه، دهکهای متوسط و پایین درآمدی را تحت فشار قرار داده است.
در حالی که براساس گزارش آمار ایران در دیماه و در پی حذف ارز ترجیحی، تورم خوراکیها نزدیک به ۹۰درصد بوده، بررسی بازار در هفتههای اخیر هم نشان میدهد اقلامی مانند تخممرغ، رب گوجهفرنگی و گوشت قرمز نسبت به سال گذشته افزایش محسوسی داشتهاند و همچنان در مسیر صعودی حرکت میکنند، چراکه نوسانهای نرخ ارز و افت ارزش پول ملی نیز هزینه نهادههای تولید را بالا برده و بهعنوان یک عامل تشدیدکننده، بر قیمت نهایی کالاها اثر گذاشته است.
لازم به ذکر است در آستانه ماه رمضان و پس از اوجگیری اولیه، قیمت تخممرغ تا حدی تعدیل شده است. در این روزها هر شانه تخممرغ ۵/۱ تا ۲ کیلوگرمی ۲۵۰ تا ۳۳۰ هزار تومان قیمت دارد و تخممرغهای ۲۰ و ۳۰ عددی با بستهبندی فروشگاهی به ترتیب با نرخهای ۳۷۴ هزار تومان و ۳۹۷هزارو۵۰۰ تومان عرضه میشوند.
قیمت گوشت مرغ هم طی سه هفته گذشته نوسان محدودی داشته و هر کیلوگرم آن در بازه ۱۹۹ تا ۲۳۰ هزار تومان به فروش میرسد. در بازار گوشت ماکیان نیز بوقلمون با قیمت ۳۳۹ هزار تومان در هر کیلوگرم عرضه میشود. در بخش گوشت قرمز اما قیمت گوشت گوسفندی تا ۲/۲ میلیون تومان و گوشت گوساله تا ۹/۱ میلیون تومان افزایش یافته است و هرچند واردات گوشت قرمز و دام زنده کاهش نسبی قیمتها را در پی داشته، اما همچنان خرید این اقلام در توان بخش بزرگی از خانوارهای ایرانی نیست.
در هفته جاری همچنین بازار کنسرو از موج افزایش قیمت بینصیب نمانده است. کنسرو ماهی ۱۸۰گرمی معمولی از ۱۳۸ هزار به ۱۷۰ هزار تومان رسیده و رب گوجهفرنگی نیز افزایش قیمت را تجربه کرده و از ۱۱۹هزارو۹۰۰ تومان به ۱۳۹ هزار تومان رسیده است.
نوسان قیمتی در بازار لبنیات همچنان ادامه دارد
ناگفته نماند در بازار لبنیات، نوسان قیمتی همچنان ادامه دارد و برخی برندهای بزرگ، افزایش قیمت جدیدی را اعمال کردهاند. برای نمونه، قیمت هر بطری شیر کمتر از یک کیلوگرم یک برند، از ۹۹هزارو۵۰۰ تومان به ۱۰۷هزارو۵۰۰ تومان افزایش یافته و حتی محصولات با تقاضای کمتر نیز از این روند مستثنا نبودهاند.
اضافه میشود با نزدیک شدن ماه رمضان، خرمای مضافتی ۷۰۰گرمی حدود ۵۰۰ هزار تومان و زولبیا و بامیه مخلوط نیز با نرخ کیلویی ۳۸۰هزار تومان در بازار عرضه میشود که این ارقام نسبت به زمان مشابه سال گذشته رشد چند ده درصدی را نشان میدهند.
این فهرست قیمتی بازار مواد غذایی در شرایطی گزارش شده که گام دوم شارژ کالابرگ دهکهای مختلف از ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ آغاز شده و تقاضا برای اقلام مشمول این طرح افزایش یافته است. در روزهای جاری که گوشت، برنج و روغن ازجمله کالاهای پرتقاضا در قالب کالابرگ هستند، قفسههای روغن در بسیاری از فروشگاهها اغلب خالی گزارش میشود و روغن نیمهجامد ۵ کیلوگرمی که قیمت آن به بالاتر از ۸/۱میلیون تومان رسیده، به دلیل سطح بالای قیمت، با استقبال اندکی مواجه شده است.
گرهگشایی در واردات با فشار بر مصرفکننده
به باور بسیاری از ناظران در روزهای اخیر، آزادسازی نسبی ارز واردات نهادهها، مسیر واردات کالاهای اساسی را از منظر تأمین، هموارتر کرده و وابستگی به تخصیصهای محدود دولتی را کاهش داده و این تغییر در سطح کلان عرضه، ریسک کمبود کالا را تا حدی مهار کرده و امکان برنامهریزی روانتر برای واردکنندگان را فراهم آورده است. اما در سوی دیگر بازار، حذف ارز ترجیحی برای بسیاری از کالاهای اساسی، خود را بهسرعت در قیمتهای مصرفکننده نشان داده است.
گزارشهای میدانی هم حاکی از آن است که پس از اجرای این سیاست، قیمت مرغ، تخممرغ، روغن و دیگر اقلام پرمصرف با افزایش قابلتوجهی مواجه شده و برخی کالاها حتی رشد چند برابری را تجربه کردهاند و این ناهمخوانی میان بهبود شرایط عرضه و فشار بر بازار خُرد، بار دیگر این واقعیت را برجسته میکند که اصلاح نظام ارزی، بدون تکمیل حلقههای نظارتی و حمایتی، نمیتواند به تعادل پایدار در بازار منجر شود. کارشناسان معتقدند نبود نظارت مؤثر بر زنجیره توزیع و ضعف ابزارهای جبرانی، میتواند اثرات اصلاحات ساختاری را به زیان مصرفکننده نهایی تشدید کند.
مسئله بازار، قدرت خرید است نه وفور کالا
برآیند کلی دادههای رسمی و مشاهدههای میدانی نشان میدهد بازار مواد غذایی در آستانه ماه مبارک رمضان با بحران کمبود کالا روبهرو نیست. عرضه در بیشتر گروهها برقرار است و ذخایر نیز وضعیت نگرانکنندهای ندارد.
در این روزها چالش اصلی اما در سمت تقاضاست؛ جایی که تورم بالا و کاهش مستمر قدرت خرید، امکان دسترسی بخش بزرگی از جامعه به همین کالاهای موجود را محدود کرده است. در چنین شرایطی، کنترل بازار ماه رمضان بیش از هر چیز به نظارت مؤثر، برخورد جدی با تخلفهای قیمتی و احتکار و شفافسازی زنجیره توزیع نیاز دارد.
در آستانه ماه رمضان، مسئله بازار این نیست که کالا وجود دارد یا نه، بلکه موضوع این است که آیا مردم میتوانند مایحتاج ضروری خود را بخرند یا خیر و اگر سیاستگذار همچنان مسئله بازار مواد غذایی را صرفاً با عینک «تأمین و وفور» ببیند، بخش مهمی از واقعیت را نادیده گرفته است.
بازار امروز ایران با پارادوکسی آشکار روبهرو است بدان معنی که وفور کالا هست، اما توان خرید نیست. قفسهها خالی نیستند، اما سفرهها کوچکتر شدهاند و این شکاف، اگر بهدرستی دیده نشود، میتواند به بیاعتمادی اجتماعی و تعمیق احساس ناامنی معیشتی منجر شود.
لازم به یادآوری است وقتی تورم خوراکیها به شدت بالاست، حتی کاهش یا ثبات مقطعی قیمتها نیز الزاماً به معنای بهبود رفاه نیست و وقتی سطح عمومی قیمتها آنقدر بالا رفته که بخش قابل توجهی از درآمد خانوار صرف حداقلهای خوراکی میشود، هر نوسان کوچک، اثری بزرگ بر الگوی مصرف و تصمیم مصرفکننده میگذارد.
ناگفته نماند حذف ارز ترجیحی، اگرچه از منظر اصلاح ساختار و کاهش رانت قابل دفاع است، اما بدون سازوکارهای مکمل به انتقال فشار از بودجه دولت به معیشت خانوارها منجر شده است و این فشار در بازار مواد غذایی، آشکارتر از هر بخش دیگری خود را نشان میدهد. در این میان ابزارهایی مانند کالابرگ الکترونیکی، فقط کارکردی کوتاهمدت دارند و بهتنهایی کافی نیستند ضمن اینکه تجربه بازار نشان میدهد بدون تأمین پایدار کالا، شفافیت در زنجیره توزیع و حضور فعال نهادهای نظارتی، حتی یارانه نقدی یا کالایی نیز در گرداب تورم، کارایی خود را از دست میدهد و وقتی کالایی با قیمت بالا عرضه میشود یا اصلاً در قفسهها موجود نیست، کالابرگ عملاً به یک وعده حمایتی ناتمام تبدیل میشود.
نقش تعیینکننده نظارت در این مقطع زمانی
لازم به یادآوری است نقش نظارت هم در این مقطع زمانی بیش از همیشه تعیینکننده است. واقعیت این است که بازار ماه مبارک رمضان، مستعد تخلف، احتکار و قیمتسازی است. این کمبود، لزوماً واقعی نیست، بلکه به واسطه انتظارات تورمی و ضعف کنترل رخ میدهد و با برخورد مقطعی و نمایشی با تخلفات، نمیتوان اعتماد مصرفکننده را بازگرداند. پس نظارت مستمر، دادهمحور و شفاف در این روزها هم تولیدکننده و هم توزیعکننده را در برابر رفتارهای غیرمنصفانه پاسخگو میکند.
نظر شما