به گزارش قدس آنلاین، فروش جدید بهمنماه ۱۴۰۴ ایرانخودرو، بار دیگر یکی از قدیمیترین معضلات بازار خودرو را عیان کرده است، شکاف عمیق و غیرقابلدفاع میان قیمت کارخانه و بازار آزاد؛ شکافی که در برخی مدلها به سودی بیش از ۷۰۰ میلیون تومان برای برندگان ثبتنام منجر میشود، آن هم بدون خلق هیچ ارزش افزودهای.
در این مرحله از فروش، نکته قابلتوجه آن است که در زمان اولیه «ثبت نام»، نیازی به واریز وجه یا مسدودسازی حساب بانکی وجود ندارد. همین موضوع موجب افزایش سرعت ورود متقاضیان به سامانه فروش شده و موج تازهای از تقاضا را رقم زده است.
اما در کنار این جذابیت ظاهری، باید یک پرسش جدی مطرح شود آیا چنین سازوکاری برای اقتصاد ایران مفید است، یا صرفاً یک فرصت رانتی مقطعی ایجاد میکند؟
ریرا در صدر جدول سودآوری
در میان خودروهای عرضهشده، ریرا اتوماتیک بالاترین اختلاف قیمت را به خود اختصاص داده است. قیمت کارخانه این خودرو حدود ۲ میلیارد و ۱۲۶ میلیون تومان اعلام شده، در حالی که بهای آن در بازار آزاد نزدیک به ۲ میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان است. این اختلاف که در محدوده ۷۲۰ تا ۷۳۰ میلیون تومان قرار دارد، بیشترین حاشیه سود بالقوه را ایجاد کرده است
بدیهی است چنین فاصلهای این مدل را به یکی از جذابترین گزینهها برای متقاضیان تبدیل میکند هرچند باید توجه داشت که از منظر نقدشوندگی، فروش ریرا در بازار آزاد نسبت به برخی محصولات خانواده پژو با سرعت کمتری انجام میشود
اما نکته مهمتر این است که وجود چنین فاصله قیمتی، خود نشانهای از یک اختلال در نظام قیمتگذاری و ساختار بازار خودرو است. در یک بازار رقابتی و سالم، اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد نباید به چندصد میلیون تومان برسد.
پس از ریرا، چند مدل از خانواده پژو ۲۰۷ و دنا پلاس در رتبههای بعدی از نظر اختلاف قیمت قرار دارند؛ از جمله پژو ۲۰۷ اتوماتیک سقف شیشهای، پژو ۲۰۷ دستی سقف شیشهای ارتقایافته و برخی نسخههای دنا پلاس. اختلاف قیمت این خودروها معمولاً بین ۳۰۰ تا نزدیک ۴۰۰ میلیون تومان است.
این ارقام، سودی قابلتوجه محسوب میشود و به همین دلیل تقاضای بالایی را به همراه دارد. با این حال، یک قاعده مهم در طرحهای فروش وجود دارد: هرچه حاشیه سود بیشتر باشد، رقابت نیز سنگینتر خواهد بود و در نتیجه شانس برنده شدن کاهش مییابد.
از منظر اقتصادی، این وضعیت نشان میدهد که خودرو از یک کالای مصرفی به یک ابزار سرمایهگذاری کوتاهمدت تبدیل شده است؛ تغییری که پیامدهای نامطلوبی برای ساختار بازار دارد.
کدام خودرو شانس برنده شدن بیشتری دارد؟
در روش «قرعهکشی»، میزان شانس برنده شدن ارتباط مستقیمی با سطح تقاضا دارد. هرچه اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد بیشتر باشد، جذابیت اقتصادی خودرو افزایش یافته و تعداد ثبت نامکنندگان بیشتر میشود؛ در نتیجه رقابت شدیدتر و احتمال موفقیت کمتر خواهد شد.
بر همین اساس، خودروهایی با اختلاف قیمت پایینتر معمولاً تقاضای متعادلتری دارند و شانس برنده شدن در آنها بیشتر است. برای نمونه، سورن پلاس XU7p و تارا V1p با اختلاف قیمت در حدود ۱۹۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان، در مقایسه با مدلهای پرحاشیه رقابت سبکتری دارند.
در نتیجه، متقاضیان باید میان «سود بیشتر» و «احتمال بالاتر برای برنده شدن» یکی را انتخاب کنند. اما همین دوگانه نشان میدهد که سازوکار فعلی، بیش از آنکه بر تأمین نیاز مصرفکننده تمرکز داشته باشد، بر توزیع یک رانت قیمتی متمرکز است.
چرا این مدل فروش از نظر اقتصادی مسئلهساز است؟
نخست، این طرحها به گسترش رانت دامن میزنند. فردی که موفق به دریافت خودرو با قیمت کارخانه میشود، بدون خلق ارزش افزوده واقعی، به سودی چندصد میلیونی دست مییابد. این سود حاصل بهرهوری یا نوآوری نیست، بلکه نتیجه شکاف میان قیمتگذاری دستوری و قیمت بازار است.
دوم، این وضعیت سرمایههای خرد را به سمت فعالیتهای غیرمولد هدایت میکند. به جای آنکه منابع مالی وارد بخشهای تولیدی یا سرمایهگذاریهای بلندمدت شوند، در صفهای ثبت نام خودرو متمرکز میشوند.
سوم، چنین سازوکاری انتظارات تورمی را تقویت میکند. وقتی جامعه مشاهده میکند اختلاف قیمت خودرو در مدت کوتاه به صدها میلیون تومان میرسد، این ذهنیت شکل میگیرد که خودرو همواره یک ابزار حفظ ارزش پول است؛ در نتیجه تقاضای سرمایهای افزایش یافته و چرخه تورم تداوم مییابد.
چهارم، مسئله کیفیت نیز قابلتأمل است. بسیاری از خودروهای عرضهشده از نظر فناوری، ایمنی و کیفیت ساخت در سطح مطلوب جهانی قرار ندارند. با این حال، به دلیل انحصار و محدودیت عرضه، همین محصولات با قیمتهای بالا معامله میشوند. این وضعیت نه به ارتقای کیفیت میانجامد و نه انگیزهای برای رقابت واقعی ایجاد میکند.
شرایط ثبت نام در فروش بهمن ۱۴۰۴
طبق بخشنامه اعلامشده، در مرحله اولیه ثبت نام نیازی به واریز وجه یا مسدودسازی حساب بانکی وجود ندارد و متقاضیان میتوانند بدون پرداخت اولیه درخواست خود را ثبت کنند. ثبت نام صرفاً برای اشخاص حقیقی مجاز است و هر کد ملی فقط امکان انتخاب یک خودرو را دارد. متقاضی نباید در ۴۸ ماه گذشته از ایران خودرو یا سایپا خرید خودرو انجام داده باشد. انتقال امتیاز و صلح خودرو ممنوع است و اطلاعات ثبتشده پس از ثبت نام استعلام میشود. پس از واریز وجه، قرارداد باید حداکثر ظرف ۴۸ ساعت در نمایندگی منتخب امضا شود.
در روش قرعهکشی، انتخاب نهایی از طریق اولویتبندی انجام میشود و در روش بدون قرعهکشی، تقدم در ثبت نام و تکمیل وجه ملاک تخصیص خودرو است. فروش فوری بهمن ۱۴۰۴ بار دیگر شکاف عمیق میان قیمت کارخانه و بازار آزاد را نمایان کرد. اگرچه این اختلاف میتواند برای برخی افراد سود قابلتوجهی ایجاد کند، اما در سطح کلان اقتصادی پیامدهایی چون گسترش رانت، تشدید سفتهبازی، هدایت سرمایهها به فعالیتهای غیرمولد و تداوم تولید خودروهای با کیفیت متوسط را به همراه دارد.
در نهایت، تا زمانی که این شکاف قیمتی پابرجاست، ثبت نام خودرو بیش از آنکه یک فرآیند عادی خرید باشد، به رقابتی برای بهرهمندی از یک فرصت رانتی شباهت خواهد داشت، وضعیتی که در بلندمدت به سود اقتصاد ایران نخواهد بود.
نظر شما