بخش عمدهای از لحظات شیرین ما در ماه مبارک رمضان با ادعیه و مناجات در این ماه پیونده خورده است. دعای روز اول ماه مبارک رمضان، آغازی معنوی برای ورود به ضیافت الهی است؛ ضیافتی که خدای متعال در آن، بندگانش را به رحمت، مغفرت و رشد روحانی فرامیخواند. ماه مبارک رمضان فرصتی است برای بازنگری در خویشتن، پالایش دل از آلودگیها و تقویت پیوند با پروردگار. در این دعا، انسان از خداوند میخواهد روزهاش، روزهای حقیقی و مورد قبول باشد و قیام و عبادتش، قیامی خالصانه و به دور از غفلت. همچنین از پروردگار طلب میکند او را از خواب غافلان بیدار کند و لغزشهایش را ببخشاید. شرح این دعا میتواند دریچهای باشد برای فهم عمیقتر پیامهای تربیتی و اخلاقی رمضان و زمینهای فراهم آورد تا مؤمنان با نیتی پاک و عزمی راسخ، مسیر بندگی را در این ماه نورانی آغاز کنند.
در این زمینه با آیتالله مهدی زمانیفرد، استاد درس خارج و عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان به گفتوگو پرداختهایم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
حقیقت روزهداری
آیتالله زمانیفرد با دعای مرسوم پناه بردن به خداوند متعال از شر شیطان رانده شده و با درود و سلام بر پیامبر اکرم(ص) و خاندان پاک و مطهر ایشان، بحث را آغاز کرد: در نخستین روز از ماه مبارک رمضان، در دعایی که در این روز میخوانیم مجموعاً چهار تقاضا از پروردگار متعال مطرح میشود. با مرور این مضامین مشخص میشود ماه مبارک رمضان تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه تمرینی برای حضور قلب، خودسازی و تقویت اراده است.
نخستین درخواست از پیشگاه پروردگار متعال آن است که «اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِیامِی فِیْهِ صِیامَ الصَّائِمِینَ؛ خداوندا! روزهام را در این ماه، روزه روزهداران قرار ده» یعنی روزه ما روزه واقعی باشد. اینجا باید خاطرنشان کرد ما دو نوع روزه داریم؛ یکی روزهای که به صورت ظاهری رعایت میکنیم که در آن، انسان گرسنگی و تشنگی میکشد و از مواردی دوری میکند؛ اما روزه واقعی آن است علاوه بر اینکه انسان از خوردن و آشامیدن امساک میکند، اعضای وجود خود را هم در حالت روزه قرار بدهد، یعنی چشم، گوش و زبان او هم از چیزهایی که پروردگار متعال، آنها را نهی کرده دوری کند. این حالت، روزه واقعی است. پس نخستین تقاضای ما در این دعا این است که خدایا روزه من را روزه روزهداران واقعی قرار بده.
نمازی عاشقانه
عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان در شرح دعای روز اول ماه مبارک رمضان مطرح کرد: در ادامه این دعای مبارک از خداوند متعال درخواست دیگری داریم و درخواست دوم درباره نماز است. «...وَقِیامِی فِیْهِ قِیامَ القائِمِینَ..؛ ...و عبادتم و شب زندهداریام را شبزندهداری شبزندهداران قرار ده...». در این فراز از دعا از درگاه خداوند متعال میخواهیم نماز و عبادت من را عبادت واقعی قرار بده.
درباره نماز نیز مثل روزه، یک نماز ظاهری داریم، یک نماز واقعی. نماز ظاهری همین است که انسان رکوع و سجود و قرائت را انجام میدهد، اما نماز واقعی آن است که انسان در کنار انجام این اعمال، حضور قلب و توجه به پروردگار داشته باشد و در حال نماز آن حالت عرفانی و سخن گفتن با پروردگار در قلب و جان او شکل بگیرد. این نماز، نماز واقعی است که دومین درخواست از بارگاه پروردگار متعال در روز اول ماه مبارک رمضان است.
هوشیاریام آرزوست
استاد درس خارج حوزه علمیه با اشاره به سومین نکته مهم در این دعا گفت: اما سومین تقاضا از محضر پروردگار متعال، بیدار شدن از خواب غفلت است. «...وَنَبِّهْنِی فِیْهِ عَنْ نَوْمَةِ الغافِلِینَ... و بیدارم کن در آن از خواب بیخبران...». یکی از عوامل مهمی که همه ما در معرض آن هستیم و دامنگیر انسان و موجب سقوط اخلاقی انسان میشود، مسئله غفلت است.
غفلت یعنی انسان از خداوند متعال و از سرمایههای وجودی که خداوند به او داده، غافل شود. فراموشی و بیتوجهی به مفاهیم بنیادی دین اسلام -که از مهمترین آنها آخرت و جهان ابدی است- موجب میشود انسان به لحاظ رفتاری و اخلاقی، جایگاهی که باید را بدست نیاورد. راه مقابله با غفلت و جلوگیری از سقوط اخلاقی و نقطه مقابل آن، این است که انسان متذکر باشد؛ یعنی به خدای متعال متوجه باشد و خود را در محضر خداوند ببیند و با آگاهی از مسیر پیش رو به آخرت توجه داشته باشد تا بتواند با این توجه از سرمایههای وجودی خود به بهترین وجه استفاده کند.
و غباری بر جانم بود
آیتالله زمانیفرد به عنوان نکته پایانی با اشاره به چهارمین درخواست مطرح شده در دعای روز اول ماه رمضان، مطرح کرد: آخرین درخواست از محضر پروردگار در روز اول ماه مبارک، بخشش گناهان است؛ میگوییم: «...و وَهَبْ لِی جُرْمِی فِیهِ یا ألهَ العالَمِینَ، وَاعْفُ عَنِّی یا عافِیا عَنِ المُجْرِمِینَ؛ و ببخش گناهم را در آن ای معبود جهانیان و از من درگذر، ای درگذرنده از گنهکاران». بارالها گناهان، قصورات و تقصیرات ما را عفو کن و از ما بگذر. در این فراز باید توجه کنیم وقتی انسان گناه و تقصیراتی دارد طبیعتاً درجه بندگی و عبودیت او پایین میآید. ما از خداوند متعال که بخشنده و مهربان است در این روز تقاضا میکنیم گناهان ما را ببخشد، زیرا گناهان در روح ما مانند آلودگیها در لباس است. در روایات ذکر شده است وقتی انسان لباس سفیدی پوشیده و لکه سیاهی بر آن لباس سفید قرار میگیرد چقدر نازیبا و منظره زشتی رقم میخورد؛ روح و روان ما نیز درواقع همینطور است. روح حقیقتی نورانی، روشن و شفاف از عالم غیب است که به صورت پاک و طاهر به انسان عنایت شده است؛ وقتی گناهی انجام میدهیم این روح پاک و نورانی ما دچار آلودگیهایی میشود. خداوند متعال با عفو و رحمت خود میتواند این آلودگی را از روح ما بزداید.
به عنوان نکته پایانی توجه کنیم یکی از راههای رسیدن به این مسئله، تضرع به بارگاه پروردگار است. درخواست از خداوند متعال که گناهان ما را ببخشد و امید به بخشش او. چنانچه درخواست ما تقاضای حقیقی و درستی باشد قطعاً پروردگار متعال گناهان را خواهد بخشید و این آلودگیها را از روح ما پاک خواهد کرد؛ بهخصوص برای کسانی که در ماه مبارک رمضان مشغول انجام وظایف عبادی هستند.
نظر شما