مسجد باشکوه گوهرشاد، روایتی زنده از تاریخ، هنر و هویت ایرانی اسلامی است. اثری که قرنهاست در جوار بارگاه منور رضوی ایستاده و آسمان مشهد را با گنبد و گلدستههایش معنا میکند. صیانت از چنین میراثی مسئولیتی فرهنگی و تاریخی است. تلاشی برای حفظ اصالت، شکوه و امنیت بنایی که نسلهای متمادی با آن زیسته اند. در همین مسیر، سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی، پروژهای دیگر از مرمتهای تخصصی این بنای فاخر را به سرانجام رسانده است. پس از اجرای پروژههای مرمتی گنبد فیروزهای مسجد تاریخی گوهرشاد، ایوانهای شرقی و غربی و دارالسیاده صحن گوهرشاد؛ مرمت و نوسازی کاشیکاریهای دو گلدسته این مسجد فاخر به دلیل فرسودگی کاشیها و احتمال ریزش آنها در دستور کار قرار گرفت و به پایان راه خود رسید.
شکوهی ۶۰۰ساله در جوار حرم منور رضوی
مسجد گوهرشاد از شاخصترین آثار معماری دوره تیموری، حدود ۶۰۰ سال پیش و در سالهای ۸۱۸ تا ۸۲۱ هجری قمری به فرمان گوهرشاد بیگم در مجاورت حرم مطهر امام رضا(ع) بنا شد. گلدستههای مسجد گوهرشاد که در دو طرف ایوان مقصوره قرار گرفتهاند، با ارتفاعی حدود ۴۱ متر و تزئیناتی شامل کاشیهای معرق در بدنه آجری، کتیبههای خط ثلث، اشعار فارسی نستعلیق، مقرنسکاری و ترنجگذاری از بزرگترین سازههای تاریخی کشور هستند که همواره در معرض عوامل فرساینده طبیعی، زلزله و آسیبهای تاریخی قرار داشتهاند و به دلیل دشواری دسترسی به بدنه آنها کمتر مورد پایش، مرمت و بازسازی قرار گرفتهاند.
آغاز مرمت از مهر ۱۴۰۴
در تازهترین مرحله مرمت که از ابتدای مهرماه ۱۴۰۴ با داربستبندی کامل گلدستهها آغاز شد، ابتدا ترنجهای بدنه که دچار سستی در اتصالات شده و خطر ریزش و ایجاد مخاطرات ایمنی داشتند، شناسایی شدند. در این بخش، کاشیهای ترنج و معرق پس از پیادهسازی از بستر آجری و تقویت اتصالات، دوباره در محل نصب و به صورت اصولی اسکوپگذاری شدند. همچنین عملیات پاکسازی و استحکامبخشی قطعات بدنه بهمنظور تثبیت وضعیت موجود انجام گرفت. در ادامه کاشیهای معرق آسیبدیده در بخش گنبد فوقانی و تنوره بالای مأذنهها شناسایی و پس از قالبگیری دقیق، کاشیهای جدید با همان طرح، جنس و ترکیب رنگی نمونههای تاریخی جایگزین شدند. این کاشیها با ضخامت ملات کمتر و حجم تودهای سبکتر اجرا شد تا ضمن حفظ اصالت اثر، بار مرده وارد بر سازه نیز به شکل متعادلتری توزیع شود.
اصلاحات تکمیلی در مأذنهها
همچنین در جریان این پروژه، اصلاحات تکمیلی در بخش مأذنهها شامل پالیش و آبکاری گویهای فوقانی، نصب نردههای فلزی جدید، رنگآمیزی متناسب در قسمت نردهها، شیببندی کف و بام، بهبود مسیر دسترسی بام و اصلاح سیستم روشنایی انجام شد. مقرنسهای کاشیکاری شده زیر مأذنهها نیز که دچار آسیبهای موضعی شده بودند، مورد مرمت و تثبیت قرار گرفتند. در گلدسته شرقی، کتیبه خطی زیر مقرنس که در سالهای اخیر با پدیده طبلهشدگی و فرسودگی کاشیها مواجه شده بود، به صورت اساسی با دقت و حساسیت ویژه و با حفظ اصالت خط، طرح و رنگ، مرمت و نوسازی شد. کتیبه خط گلدسته غربی نیز به صورت موضعی مورد مرمت و تعمیر قرار گرفت.
گامی در مسیر صیانت پایدار
عملیات مرمتی این پروژه با بهرهگیری از توان تخصصی ۱۷ نفر از استادکاران حوزه مرمت و کاشیکاریهای سنتی انجام شد و در نیمه بهمن ماه ۱۴۰۴ به پایان رسید. پایان این پروژه مرمتی ضمن رفع مخاطرات ایمنی، گامی دیگر در مسیر صیانت از میراث ارزشمند مسجد گوهرشاد و حفظ شکوه بصری گلدستههای تاریخی آن به شمار میرود. اقدامی که با رویکرد علمی و استفاده از استادکاران متخصص، استمرار حیات این اثر فاخر را برای آیندگان تضمین میکند.
نظر شما