سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، به عنوان یکی از مهمترین مراکز علمی و فرهنگی جهان اسلام، در طول ۹ ماه گذشته با رویکردی جامعنگر به حفظ و ترویج میراث مکتوب و غیرمکتوب، فعالیتهای چشمگیری را به ثمر رسانده است. این سازمان نه تنها در صیانت از گنجینههای نفیس و کمیاب پیشتاز بوده، بلکه با بهرهگیری هوشمندانه از فناوریهای نوین، توانسته دسترسی به این گنجینهها را برای میلیونها نفر در سراسر جهان تسهیل کند. گزارش پیش رو، مروری بر مهمترین دستاوردها و برنامههای اجرایی این سازمان در حوزههای مختلف علمی، فرهنگی و بینالمللی بوده که جایگاه رفیع آن را به عنوان یک مرکز پیشرو در سطح ملی و بینالمللی تثبیت کرده است.
گسترش دسترسی و خدماترسانی در عصر دیجیتال
سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در این دوره ۹ماهه، با تمرکز بر توسعه خدمات حضوری و دیجیتال، رکورد قابل توجهی در مراجعه و استفاده از منابع ثبت کرده است. آمارها نشان میدهد در مجموع ۲میلیون و ۲۷۹هزار و ۷۱۸ کاربر به صورت حضوری و از طریق کتابخانه دیجیتال از خدمات سازمان بهرهمند شدهاند. در حوزه موزهها نیز، علاوه بر ۶۰۲هزار و ۸۶۴ بازدیدکننده حضوری، ۲۴۹هزار و ۹۱۸ نفر از طریق موزه مجازی به تماشای آثار پرداختهاند. این حجم گسترده از مراجعه، نشاندهنده اهمیت و جایگاه این مجموعه در میان جامعه علمی و فرهنگی است.
خدمات ارائه شده در این دوره به شرح زیر است:
کتابخانهها: در مجموع یک میلیون و ۷۰۸هزار و ۶۰۹مورد خدمات کتابخانهای ارائه شده است.
خدمات دیجیتال: یک میلیون و ۷۵هزار و ۷۹مورد خدمات از طریق کتابخانه دیجیتال و ۲۱۸هزار و ۳۴۶ مورد خدمات از طریق موزه مجازی در اختیار کاربران قرار گرفته است.
خدمات تخصصی: ۳۶۸هزار و ۷۱۳ مورد خدمات در حوزه منابع خطی، اسنادی و مطبوعات ارائه شده است.
میزان مطالعه و امانت: در مجموع یک میلیون و ۵۲۹هزار و ۴۷۱ منبع توسط کاربران مطالعه شده و ۲۵۹هزار و ۳۸۳ منبع نیز به امانت رفته است.
صیانت از میراث: توسعه گنجینه و مرمت تخصصی
یکی از مهمترین وظایف سازمان، حفظ و نگهداری از گنجینههای نفیس است. در این راستا، عملیات توسعه منابع از طریق اهدا، وقف و خرید و همچنین مرمت و حفاظت تخصصی با جدیت دنبال شده است.
جذب و اهدای منابع: در این دوره، حجم قابل توجهی از منابع به مجموعه اضافه شده است. شامل هزار و ۸۷۱ شیء موزهای (از جمله سکه و اسکناس)، ۵۴۷ نسخه خطی و چاپ سنگی و سربی، ۳۵هزار و ۳۳۴ منبع چاپی و سمعی و بصری، ۴۰ منبع الکترونیکی، هزار و ۳۳۶ سند مکتوب و غیرمکتوب، ۶۰۷هزار و ۴۰۷ سند از بایگانیهای آستان قدس رضوی و ۱۲هزار و ۳۷۰ منبع مطبوعاتی.
توسعه از طریق خرید: همچنین هزار و ۸۷ سند مکتوب و غیرمکتوب، ۴هزار و ۵۵۰ منبع مطبوعاتی و ۴هزار و ۷۶۴ منبع چاپی خریداری شده است.
مرمت و نگهداری: در راستای حفاظت از میراث ارزشمند، عملیات مرمت روی ۴۱۷ نسخه خطی و قرآن، ۳۹ نسخه چاپ سنگی و سربی، ۳۵ شیء موزهای و ۲۱۷ برگ سند صورت گرفته است. همچنین هزار و ۶۱۱ منبع چاپی نیز صحافی مجدد شدهاند.
سازماندهی و استانداردسازی برای دسترسی آسان
به منظور تسهیل دسترسی پژوهشگران به منابع، فرایندهای سازماندهی و مستندسازی با دقت بالا انجام شده است.
فهرستنویسی و مستندسازی منابع چاپی و خطی: ۲۰هزار و ۴۱۵ منبع چاپی و سمعی و بصری و ۹۲۸ منبع خطی و چاپ سنگی فهرستنویسی شدهاند.
سازماندهی اسناد و نشریات: ۱۲هزار و ۱۰۳ سند و ۱۰۶هزار و ۶۵۴ نشریه و مطبوعات مستندسازی شدهاند.
توسعه محتوای دیجیتال: ۲۷۹هزار و ۴۶۲ فهرست کتاب و مقاله به کتابخانه دیجیتال اضافه شده است. همچنین ۳۹۰هزار و ۳۲۰ فریم منابع دیجیتال و ۸۳۷هزار و ۸۶۶ فریم نشریات دیجیتال آمادهسازی شدهاند. در حوزه دیجیتالسازی نیز ۹۵۶ نسخه خطی و کتب چاپی و ۸۵۶ اثر موزهای دیجیتالسازی شدهاند.
مدیریت محتوای دیجیتال: ۴۳۱ منبع در کتابخانه دیجیتال و ۴۴۵هزار و ۵۸۴ اثر در موزه دیجیتال سازماندهی شدهاند.
پیشگامی در فناوری و نوآوری دیجیتال
سازمان با استفاده از فناوریهای نوین، گامهای مهمی در راستای مدیریت دادهها و ارائه خدمات خلاقانه برداشته است.
زیرساخت فناوری اطلاعات: پشتیبانگیری و تبدیل فیلمهای قدیمی آنالوگ و نوارهای کاست به فایل دیجیتال انجام شد. همچنین با تلاش مهندسان فناوری اطلاعات، زیرساخت ذخیرهسازی با استفاده از تجهیز EMC VNX ۵۲۰۰ بهروزرسانی و وبسرویسها از شبکه داخلی جدا شدند.
تولید محتوای چندرسانهای: ۸۸هزار و ۲۵۴ دقیقه موشنگرافی در کتابخانه دیجیتال و ۳هزار و ۲۴۱ دقیقه محتوای چندرسانهای در موزه دیجیتال تولید شده است.
توسعه نرمافزارها و خدمات مجازی: طراحی و پیادهسازی تور مجازی گنجینه نهجالبلاغه و صحیفه سجادیه، طراحی زائرکارت آستان در نرمافزار «آذرسا» و تستهای اولیه نرمافزار موبایلی «سابیت» برای بازدید مجازی موزه مقبره امیر ملکشاه انجام شده است.
دستاوردهای علمی و افتخارات ملی
عملکرد سازمان در این دوره، با کسب جوایز و افتخارات ملی همراه بوده است.
موزه برگزیده کشور: موزه آستان قدس رضوی در هفدهمین دوره آیین انتخاب موزه برتر (آیکوم ایران) موفق به کسب عنوان پرافتخار «موزه برگزیده کشور» در میان موزههای دولتی بزرگ شد. این مجموعه در هشت شاخص تخصصی از جمله توسعه مدیریت، خلاقیت و نوآوری، بازدید، گردآوری، آموزش، پژوهش، حفاظت و نگهداری و اعمال استانداردهای فنی، رتبه نخست را کسب کرد.
رتبه علمی نشریه: نشریه «پژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی» موفق به کسب رتبه علمی «ج» از کمیسیون نشریات وزارت علوم شد.
ثبت ملی مطبوعات: دو عنوان روزنامه قدیمی «خراسان» نیز در سال ۱۴۰۴ به ثبت ملی رسید.
انتشارات و تولیدات پژوهشی
سازمان با انتشار آثار فاخر و حمایت از پژوهشهای علمی، نقش مهمی در تولید دانش ایفا کرده است.
انتشارات کتاب: چندین عنوان کتاب نفیس و پژوهشی در این دوره منتشر شده است، از جمله «یک برگ از قرآن بایسنغری»، «گنجینه هزار ساله» (گزیده نفیسترین قرآنها و کتابهای ادبی)، «کاتالوگ منتخب صحیفههای سجادیه»، «کاتالوگ منتخب نسخههای چاپ سنگی مصور» و «کاتالوگ منتخب نهجالبلاغههای موجود در کتابخانه». همچنین چاپ مجدد جلد سوم «اجازات علما» و انتشار «فهرست نسخههای خطی کتابخانه مدرسه حضرت ولیعصر(عج) خوانسار» نیز انجام شده است.
پژوهشها و پایاننامهها: ۹طرح پژوهشی در این دوره به انجام رسیده است، از جمله طرحهای «تحقیق و تصحیح نسخه خطی البصائر فی الوجوه و النظائر»، «تحلیل بصری قرآنهای دوره ایلخانی» و «تحلیل محتوایی اشعار فارسی کاربردی در معماری حرم مطهر رضوی». همچنین از پایاننامههایی با موضوعاتی چون «سیر تاریخی استفاده از صنعت ساعتسازی در حرم مطهر امام رضا(ع)» و «نقش فرهنگ سازمانی در ارتقای هویت سازمانی کارکنان» حمایت شد.
نشریات علمی: شمارههای ۱۰۹ و ۱۱۰ فصلنامه «کتابداری و اطلاعرسانی» و هفدهمین شماره نشریه الکترونیکی «شمسه» منتشر شد .
تعاملات بینالمللی و دیپلماسی فرهنگی
سازمان در حوزه بینالملل، با اعزام هیئتهای علمی و امضای تفاهمنامهها، جایگاه خود را در سطح منطقهای و جهانی تقویت کرده است.
همکاری با ازبکستان: اعزام هیئت سازمان به جمهوری ازبکستان برای شرکت در اجلاسیه بزرگداشت امیر علیشیر نوایی و بازدید از مراکز علمی این کشور منجر به انعقاد دو تفاهمنامه رسمی همکاری با کتابخانه ملی ازبکستان و بنیاد بینالمللی امیر علیشیر نوایی شد. همچنین میزبانی از هیئت بنیاد امیر علیشیر نوایی و مرکز تمدن اسلامی ازبکستان در مشهد و برگزاری نشست تخصصی «از سمرقند تا توس» با محوریت میراث مشترک ایران و ازبکستان انجام شد.
تولید محتوای چندزبانه: تهیه کلیپ معرفی سازمان به زبانهای فارسی، انگلیسی و عربی و ترجمه ۴۲ متن معرفی آثار موزهای به زبان انگلیسی و ۳۰ متن به زبان عربی برای شبکههای اجتماعی موزه دیجیتال توسط خادمیاران.
ترویج فرهنگ مطالعه و برنامههای فرهنگی
سازمان با برگزاری نمایشگاههای متنوع و برنامههای ترویجی، به افزایش آگاهی عمومی و ترویج فرهنگ کتابخوانی کمک کرده است.
نمایشگاهها: برگزاری ۹۱۳ نمایشگاه داخلی از توانمندیهای سازمان در کتابخانهها و موزه رضوی نظیر نمایشگاههای «از نهضت تا رحلت» و «جرعهای از غدیر». همچنین شرکت در چهار نمایشگاه برونسازمانی شامل نمایشگاه بینالمللی قرآن و عترت مشهد و نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران.
برنامههای ترویجی: برگزاری ۷۱۷ جلسه «زنگ کتاب» شامل قصهگویی، معرفی کتاب و آموزش قصهنویسی برای دانشآموزان. برگزاری ۱۳نشست سهشنبههای علمی و فرهنگی، ۲۱ جلسه خوانش متون، دو جلسه نشست ادبی شمس و هزار و ۹۰۹ برنامه کتابدرمانی.
طرحهای اجتماعی: اجرای طرح «آفتاب مهربانی» برای اهدای کتابهای اهدایی تولیت معزز به مناطق کمبرخوردار و ارائه خدمات کتابرسانی سیار به اعضای معلول و مراکز خیریه.
رویدادهای ویژه و همکاریهای بینسازمانی
در این دوره مجتمع فرهنگی، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد افتتاح و آیین بازآفرینی موزه قرآن حرم مطهر رضوی با حضور تولیت معزز برگزار شد. همچنین سومین «مهرواره کتاب من ایران امام رضا(ع)» با همکاری خادمیاران کتاب رضوی در سطح کشور برگزار شد. در حوزه همکاریهای داخلی و خارجی نیز دو تفاهمنامه با مراکز علمی فرهنگی داخلی و خارجی از جمله آستان مقدس علوی در عراق منعقد شد.
نظر شما