در کاروانسرا همه چیز برای آرام گرفتن در یک شب آماده است. این خانه میان راهی، نیاز مسافران و رهگذران را برای پناه گرفتن از ناگواریهای میان راه، در دل یک چهار دیواری برآورده میکند.
رباط شرف یکی از این کاروانسراهاست که از جمله با سابقه ترین کاروانسراهای ایران در مسیر جاده ابریشم است که به ثبت ملی رسیده است.
این کاروانسرا، یک پدیده هنری است و پایه این هنر، آجر است. در این جا قرینه جایگاهی ندارد و شاید هیچ قرینهای را در هیچ گوشهای نتوانی ببینی و در برابر، هرآن چه که بشود با آجر چید، چیده شده است.
هنر در این کاروانسرا با کنار هم گذاشتن آجر شکل گرفته است.
این کاروانسرا که در فاصله 60 کیلومتری جنوب غربی سرخس قرار دارد به دلیل به کارگیری طرحهای آجرچینی متنوع و بدیع در نمای ایوانها، طاقها و گنبدها در ردیف ارزشمندترین رباطهای دوره سلجوقی قرار گرفته است.
این رباط در زمره کاخ رباطهایی بوده که با نقشهای مستطیل شکل به طول 109 متر و عرض 63 متر در برگیرنده دو حیاط وسیع با فضاهای متعدد و کامل میباشد.
با اینکه هر گوشهای از این کاروانسرا داستانی برای خود دارد و هر اتاقی قصهای از رهگذران بیشمار دارد تا بیان کند، اما داستان آشوب و غارت آن، داستانی دیگر است.امروز رباط شرف با این عظمت و جایگاه دیگر جایی برای غارت و آشوب ندارد و به خرابهای بزرگ تبدیل شده است.
دیوارهای بلند،استوار و زیبای کاروانسرای رباط شرف که سالها و قرنها جان پناه مردمانی بود که شبی را در آن آرام گرفتند و بامداد راه خویش را در پیش گرفتند و رفتند و باز تا شب شود و رهگذرانی خسته و خاک آلود از گرد راه برسند و دمی در کنارش آرام بگیرند، حالا نه تنها پناهگاه نیست، بلکه تهدیدی برای حیات مسافران شده است.
اکنون این کاروانسرا خاموشی و مرگ را به تماشا نشسته است و موزه آجر، چشم انتظار جان یافتنی دوباره و رونق گرفتنی تازه برای جهانگردانی است که تشنه یادگاریهای به جا مانده از تاریخ این سرزمین هستند.
مسافرانی که حالا تا پشت دیوار کاروانسرا با ماشین میآیند تا فقط لحظاتی با تاریخ خلوت کنند، اما صد حیف و افسوس که به جای تماشای نگارینههای آجری بینظیر کاروانسرا باید از افتادن آجر دیوارهای نیمه تخریب فرار کنند.
هر ساعت دهها خودروی عبوری از مسیر سرخس در کنار این بنا متوقف شد، اما دریغ از یک راهنمای گردشگری و یک نماینده از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری!
البته رباط شرف سالهاست که تابلوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را یدک میکشد، اما هنوز از کم لطفیهایی رنج میبرد که میتواند کمترین خدمت میراث به این بنای کهن و بینظیر باشد.
در ورودی موزه آجر ایران تابلویی زیر طاق راهرو مخفی شده که بر روی آن نوشته شده « آینده از آن ملتی است که گذشته خود را میشناسد.»
در این تابلو این بنا در حالی به همه ایرانیان تعلق یافته که در نهایت بیانصافی به فراموشی سپرده شده است.
وقتی برای پاسخ به دلیل این همه بیمهری به سراغ مدیر پایگاه میراث فرهنگی رباط شرف سرخس میرویم، میگوید: اختصاص اعتبار قطره چکانی به این میراث ارزشمند مرمت این بنا را در حد حفظ و تثبیت بنای آن خلاصه کرده است.
ثابتی با بیان اینکه رباط شرف از تاریخ بیستم خرداد ماه 1321 شمسی به شماره 359 ثبت ملی شده، میافزاید: این کاروانسرا جزو با سابقهترین بناهای ثبت ملی است.
به گفته وی، یک سال قبل از ثبت ملی این اثر، باستان شناس فرانسوی بر اساس مدارک و مستندات به سراغ آن میرود و موفق به بازدید از آن میشود .
وی با اشاره به شروع عملیات مرمت این بنا از اوایل دهه 50 میگوید: آواربرداری و مرمت این رباط به دلیل فرو رفتن در خاک از اوایل پیروزی انقلاب آغاز و تاکنون ادامه یافته است.
وی با بیان اینکه از آن زمان تاکنون هر سال به اندازه اعتبار اختصاص یافته عملیات پیشرفت داشته است، میافزاید: در حال حاضر نیز سیاست مرمت بر مبنای حفظ و تثبیت وضع بنا خلاصه شده است.
ثابتی از رباط شرف به عنوان یکی ازسه پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری در استان خراسان رضوی یاد میکند و اظهار میدارد: این در حالی است که رباط شرف در انتظار ثبت جهانی نیز میباشد.
۱۸ فروردین ۱۳۹۲ - ۰۱:۳۶
کد مطلب: ۱۱۳۳۱۸
مهناز خجسته نیا: قدس ویژه خراسان - شاید اگر بگوییم با پیدایش اولین سفر میان دو شهر به دلیل دوری بیش از یک روز، کاروانسرا هم ساخته شد، بیراه نگفتهایم، چراکه تاریخ و باستان شناسی نیز چنین ادعایی را اثبات میکند.<BR>
زمان مطالعه: ۱ دقیقه




نظر شما