تازهترین دادههای رسمی منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران نشان میدهد ساختار سنی جمعیت کشور در حال تجربه یکی از سریعترین تحولات تاریخی خود است؛ تحولی که ایران را طی چند دهه آینده به جمع کشورهای با جمعیت سالمند وارد خواهد کرد.
بر اساس این آمارها، سهم جمعیت ۶۰ ساله و بیشتر که در سال ۱۳۳۵ تنها ۶/۲درصد از کل جمعیت کشور بود، در سال ۱۳۹۵ به ۹٫۳ درصد رسید و پیشبینی میشود تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۲۶/۱ د رصد افزایش یابد.
به بیان دیگر، طی کمتر از یک قرن، نسبت سالمندان تقریباً چهار برابر خواهد شد و حدود یکپنجم جمعیت ایران در سنین سالمندی(۱۹درصد) قرار میگیرند.
همچنین نسبت جمعیت ۶۵ ساله و بیشتر از حدود ۴ درصد در سال ۱۳۳۵ به ۶٫۱ درصد در سال ۱۳۹۵ رسیده و برآورد میشود تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۱۸/۷ درصد افزایش یابد. این شاخص یکی از معیارهای اصلی سنجش میزان سالمندی در جهان به شمار میرود.
۲۰ میلیون سالمند در افق ۱۴۳۰
بر پایه برآوردهای جمعیتی، تعداد افراد ۶۰ ساله و بیشتر کشور که در دهههای گذشته رشد تدریجی داشته، در سال ۱۴۳۰ به حدود۱۰/۱میلیون زن و ۸/۹ میلیون مرد خواهد رسید. این در حالی است که در دهههای ابتدایی پس از ۱۳۳۵، تعداد سالمندان کشور تنها چند میلیون نفر بود.. بررسی روند جنسیتی نیز نشان میدهد اگرچه در فاصله سالهای ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۰ تعداد زنان و مردان سالمند تقریباً نزدیک به هم بوده است، اما با افزایش امید به زندگی، سهم زنان سالمند در سالهای اخیر رو به افزایش گذاشته و در دهههای آینده نیز این روند ادامه خواهد داشت.
جمعیتشناسان معتقدند سرعت سالمندشدن جمعیت ایران در مقایسه با بسیاری از کشورها بالاست. در حالی که برخی کشورها طی یک قرن وارد مرحله سالمندی شدند، ایران این مسیر را طی چند دهه طی میکند. کاهش نرخ باروری در سالهای اخیر و افزایش امید به زندگی، دو عامل اصلی این تحول عنوان میشود.
افزایش سهم سالمندان به معنای کاهش تدریجی سهم جمعیت در سن کار است؛ موضوعی که میتواند پیامدهای اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته باشد.
افزایش نسبت سالمندان پیامدهایی چندلایه دارد:
*فشار بر صندوقهای بازنشستگی و نظام تأمین اجتماعی
* افزایش هزینههای درمان و مراقبتهای بلندمدت
* تغییر الگوی تقاضا در بازار مسکن، حملونقل و خدمات شهری
* افزایش نیاز به خدمات حمایتی و مراقبتی در خانواده و جامعه در صورتی که نسبت ۶۰ ساله و بیشتر تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۱۹ درصد برسد، ساختار سنی کشور وارد مرحله «سالمندی ساختاری» خواهد شد؛ مرحلهای که سیاستگذاری در آن نیازمند برنامهریزی دقیق در حوزه اشتغال، سلامت، بیمه و رفاه اجتماعی است. ایران اکنون در نقطهای حساس قرار دارد. از یک سو، بخشی از جمعیت در سنین فعالیت اقتصادی قرار دارد و هنوز فرصت برنامهریزی وجود دارد؛ از سوی دیگر، روندهای جمعیتی نشان میدهد زمان برای اصلاح ساختارها محدود است.
بر اساس دادههای رسمی، اگر روندهای فعلی ادامه یابد، طی سه دهه آینده جمعیت سالمند کشور به بیش از ۲۰ میلیون نفر خواهد رسید. این واقعیت، ضرورت تدوین راهبرد ملی سالمندی، تقویت زیرساختهای سلامت و بازنگری در سیاستهای جمعیتی و اقتصادی را بیش از پیش برجسته میکند. ایران اکنون در آستانه یکی از مهمترین تحولات جمعیتی تاریخ خود قرار دارد؛ تحولی که نحوه مواجهه با آن، مسیر توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور در نیمقرن آینده را تعیین خواهد کرد.
نظر شما