«خدایا اگر من در دل سنگرم؛ تو در دل من و در دل سنگرم هر دو حضور داری»؛ این دعایی است که در زمان جنگ از زبان برخی رزمندگان روایت شده است. دعایی که با ما از توکل در لحظه‌های خطر می‌گوید. توکل همان کلیدواژه‌ای که ما را به ساحل امن و امان الهی می‌رساند. مفهوم توکل با مفاهیمی چون اعتماد، اتکا و اعتصام به خدا و نیز مفاهیمی از قبیل تفویض الامر إلی الله مترادف و نزدیک است. در برخی روایات به جای لفظ توکل، لفظ الثقة به کار رفته است. از امام جواد(ع) نقل شده است: «الثِّقَةُ بِاللَّهِ تَعَالَی ثَمَنٌ لِکُلِّ غَالٍ وَ سُلَّمٌ إِلَی کُلِّ عَالٍ؛ اعتماد کردن به خدا بهای هر چیز نفیس و گرانبها و نردبانی برای هر مقام بلندی است». این ثقه همان توکل یا مفهومی بسیار نزدیک به آن است. در این روزها که کشور عزیزمان درگیر تهاجم دشمن صهیونیستی است؛ توکل و اعتماد به خدا سرمایه گرانبهایی است که ما داریم و دشمنمان از آن بی‌نصیب است. در آموزه‌های دین ما برای رسیدن به ساحل امن پروردگار توصیه‌هایی وجود دارد که در ادامه برخی از آن‌ها را با هم مرور می‌کنیم.

امنیت را از خدا بخواهیم

خدا پناهگاه مطمئن ما در هنگام نگرانی و تشویش است. امام سجاد(ع) در این باره می‌فرماید: «(خدایا) شادی و راحتی من در مناجات با تو و دوای بیماری‌ام و شفای قلب سوزانم نزد تو است» (مفاتیح‌الجنان، مناجات المریدین). این امام بزرگوار در سیره خود نیز این امر را متجلی کرده و نیایش با عنوان دعای امیدواران را برای ما به یادگار گذاشته‌اند؛ نیایشی که در آن با عباراتی مانند «یَا مَنْ بابُهُ مَفْتُوحٌ لِداعِیهِ» ای خدایی که درِ خانه‌ تو باز است به روی آن‌هایی که تو را بخوانند؛ «وَحِجابُهُ مَرْفُوعٌ لِراجِیهِ» آن‌هایی که به تو امید ببندند، برایشان حجابی نیست؛ از روی آوردن به خدا و رسیدن به ساحل نجات سخن گفته‌اند. سخنی که برای ما بشارت و کلید راه است تا در وقت تشویش و نگرانی به یاد داشته باشیم همه راه‌هایی که پیش از این با آن‌ها به سمت خداوند متعال روی می‌آوردیم و راه‌هایی که به وسیله آن‌ها می‌توانیم به حضرتش توکل و درخواست کمک کنیم همچنان در دسترس ماست. یکی از این راه‌ها دعا به درگاه باعظمتش است؛ چنان‌که در آیه ۱۶۲ سوره بقره می‌خوانیم: «و چون ابراهیم گفت پروردگارا این سرزمین را شهری امن گردان...». همچنین در این باره در آیه ۳۵ سوره ابراهیم می‌خوانیم: «و یاد آر وقتی که ابراهیم عرض کرد: پروردگارا این شهر را مکان امن و امان قرار ده و من و فرزندانم را از پرستش بتان دور دار». با توجه به تفاسیر، حضرت ابراهیم(ع) دو بار برای مکه اینچنین دعا کرده و از خدا طلب امن و امان داشته‌اند. یک بار زمانی که حضرت هاجر(س) و حضرت اسماعیل(ع) را در آنجا اسکان دادند و بار دوم زمانی بود که جمعیتی به مکه آمده و در این شهر مقیم شدند. دیگر آموزه این آیات برای ما این است که امنیت همه ما در دست خداوند است؛ در آیه ۱۰۷ سوره یونس می‌خوانیم: «هرگاه خداوند (برای آزمایش یا کیفر گناه) زیانی به تو رساند، هیچ کس جز او، آن را برطرف نمی‌کند و اگر اراده خیری برای تو کند، هیچ‌کس نمی‌تواند مانع فضل او شود، به هر کس از بندگانش بخواهد (و شایسته بداند، هر خیری را) می‌رساند و او آمرزنده مهربان است».

به خدا مطمئن باشیم

مراجعه به قرآن و خواندن عبرت‌هایی از آن نیز یکی از راه‌های طلب امنیت و اطمینان قلبی در وقت خطرهاست. «وَمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا، وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْرًا»(طلاق، آیه ۲ و ۳). این آیه به عنوان یکی از امیدبخش‌ترین آیات قرآن کریم معرفی شده است. آیه‌ای که بنا به احادیث، پیامبر(ص) خواندن آن را در وقت گرفتاری توصیه کرده‌اند.
توکل و مشتقات آن ۷۰ بار در قرآن به کار رفته است. با توجه به همین امر، قرآن یکی از منابع مطمئنی است که می‌تواند به ما برای رسیدن به توکل و ساحل آرامش خداوندی کمک کند. بنا به آموزه‌های قرآن، یکی از راه‌های رسیدن به توکل، ایمان به خداوند است. در این کتاب الهی در موارد چندی ایمان و توکل در کنار هم آمده‌اند. به‌طور مثال در آیه ۲۹ سوره ملک آمده است: «بگو او خدای رحمان است، ما به او ایمان آورده‌ایم و به او توکل کرده‌ایم». همچنین در آیه ۸۴ سوره یونس از همراهی ایمان و توکل سخن رفته است: «و موسی گفت ای قوم من، شما اگر به حقیقت ایمان به خدا آورده و اگر به‌راستی تسلیم فرمان او هستید بر او توکل کنید». در آیه ۲ سوره انفال نیز مؤمنان کسانی معرفی شده‌اند که تنها به پروردگارشان توکل دارند. در آیات متعدد دیگری نیز تعبیر «و عَلی اللهِ فَلْیتَوَکَلِ المُؤمنون» (مؤمنان به خدا توکل می‌کنند) به کار رفته است.
نماز، راهی به سوی درگاه امن خداوند
دیگر مسیری که ما را به آرامش می‌رساند گفت‌وگو با خداوند به وسیله نماز است. درباره اهمیت نماز و تأثیری که بر روح و روان می‌گذارد، روایات متعددی وجود دارد. بدون شک مهم‌ترین تأثیر گفت‌وگو با خداوند و ایستادن رو به قبله باعظمتش، آرامش دل‌ها و اطمینان قلبی است. همچنین نماز و یاد خداوند یکی از راه‌های دوری از غم و اندوه به شمار می‌رود، پس شایسته است در وقت اضطراب وضو گرفته و به درگاهش پناهنده شویم. در این باره از امام صادق(ع) می‌خوانیم: «وقتی غمی از غم‌های دنیا بر یکی از شما وارد شد، وضو بگیرد، سپس داخل مسجد شود و دو رکعت نماز بخواند، مگر جز این است که خداوند بزرگ می‌فرماید: به کمک صبر (روزه) و نماز از خداوند سبحان یاری بجویید» (مجمع‌البیان، ج۱، ص۱۰۱). این روش و توصیه مردان خداست؛ آنچنان که از امیرالمؤمنین(ع) می‌خوانیم: «یاد خداوند و (نماز) دورکننده دردها و گرفتاری‌هاست» (غررالحکم، ص۴۰۵).
امام صادق(ع) فرمود: هنگامی که مشکل مهمی برای علی(ع) پیش می‌آمد به نماز برمی‌خاست، سپس این آیه را تلاوت می‌فرمود: «واستعینوا بالصبر والصلوة» (تفسیر نمونه، ج۱، ص ۲۱۹).

ذکر خدا و صلوات بر پیامبرش

اما به جز این، در سیره ائمه اطهار(ع) و بزرگان دین نیز آموزه‌ها و اذکاری برای رسیدن به امنیت در وقت تشویش و نگرانی توصیه شده است. به‌طور مثال می‌خوانیم: «سه چیز برای حل معضلات و گرفتاری بسیار مؤثر است: اولی، کشتن گوسفند است؛ کسانی که تمکن مالی دارند، گوسفند ذبح کنند و به فقرا بدهند. کشتن گوسفند و قربانی کردن خیلی از بلاها را رفع می‌کند.
دومی، حدیث کساست؛ «و ادفعوا أمواج البلاء بالدّعاء». پیامبر اکرم(ص) چند بار قسم خوردند اگر کسی این حدیث را بخواند، اگر غمگین باشد، غمش برداشته شده و صاحب حاجت، حاجتش برآورده می‌شود.سومی، ۱۴هزار مرتبه صلوات فرستادن است؛ حالا ۱۴هزار مرتبه را چند نفر یا در چند جلسه بفرستند فرقی نمی‌کند» (آیت‌الله بهاءالدینی (رضوان الله تعالی علیه)/ برگرفته از کتاب آیت بصیرت و نردبان آسمان).