گزارشهایی که توسط نهادهای ناظر بر وضعیت اینترنت در جهان منتشر میشوند، نشان میدهد که یکی از طولانیترین دورههای اختلال در اتصال به اینترنت جهانی در ایران رخ داده است.
یکی از این گزارشها که از سوی سازمان پایش اینترنت «نتبلاکس» منتشر شده، از تداوم طولانیمدت اختلال در اینترنت ایران خبر میدهد و نشان میدهد که این وضعیت برای دهها روز ادامه داشته است و بررسی منابع مختلف نشان میدهد که چنین محدودیتهایی پیامدهای گستردهای در حوزههای اجتماعی، اقتصادی و ارتباطی به همراه دارد.
نت بلاکس یک سازمان مستقل است که وضعیت دسترسی به اینترنت و زیرساختهای ارتباطی را در کشورهای مختلف پایش میکند؛ این نهاد با استفاده از دادههای شبکه، شاخصهای اتصال و اطلاعات ارائهدهندگان خدمات اینترنتی تلاش میکند تصویر نسبتاً دقیقی از وضعیت اتصال به اینترنت در جهان ارائه دهد.
دسترسی یک درصدی
براساس گزارشهای این سازمان، در دورههایی از محدودیت اینترنت در ایران، سطح اتصال کاربران به اینترنت جهانی به میزان بسیار اندکی از حالت عادی کاهش یافته است. در برخی گزارشها اشاره شده که اتصال به شبکه جهانی در حدود یک درصد از سطح معمول باقی مانده است؛ موضوعی که نشاندهنده محدود شدن شدید دسترسی کاربران به بسیاری از خدمات آنلاین بینالمللی است.
مطابق این گزارشها، در یکی از طولانیترین دورههای اختلال، کاربران ایرانی برای بیش از ۸۴۰ ساعت با محدودیت یا قطع دسترسی به اینترنت جهانی مواجه بودهاند؛ چنین دورهای معادل حدود ۳۶ روز است که در آن بخش بزرگی از کاربران عملاً امکان دسترسی آزاد به سرویسهای اینترنتی خارج از کشور را نداشتهاند.
نتبلاکس این وضعیت را نوعی «انزوای دیجیتال» توصیف کرده است؛ مفهومی که به معنای محدود شدن ارتباطات آنلاین یک جامعه با شبکه جهانی اطلاعات است.
درهمین زمینه،برخی کارشناسان حوزه فناوری ارتباطات نیز نسبت به پیامدهای محدودیتهای گسترده اینترنت هشدار دادهاند و معتقدند:زمانی که دسترسی به اینترنت جهانی به شدت محدود میشود، بسیاری از سرویسها و زیرساختهایی که به شبکههای خارجی وابسته هستند دچار اختلال میشوند. خدمات ابری، بهروزرسانی نرمافزارها، سیستمهای پرداخت بینالمللی و بسیاری از ابزارهای کاری آنلاین برای فعالیت عادی به اتصال پایدار نیاز دارند.
کاهش شدید سطح اتصال به حدود یک درصد از حالت عادی، همانگونه که در برخی گزارشهای نتبلاکس ذکر شده، عملاً باعث میشود بسیاری از این خدمات از دسترس خارج شوند.
ضرورت مدیریت فضای مجازی
در مقابل، برخی سیاستگذاران بر ضرورت مدیریت فضای مجازی و کنترل زیرساختهای ارتباطی در شرایط خاص تأکید میکنند. آنها استدلال میکنند که در برخی شرایط امنیتی یا بحرانی ممکن است دولتها اقدام به محدودسازی موقت اینترنت کنند.
این موضوع در کشورهای مختلف جهان نیز سابقه داشته است. با این حال، کارشناسان حوزه سیاستگذاری اینترنت معتقدند که چنین اقدامات گستردهای باید با در نظر گرفتن پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن و با شفافیت بیشتر انجام شود.
امیر ناظمی، پژوهشگر سیاستگذاری فناوری و رئیس پیشین سازمان فناوری اطلاعات ایران، در تحلیلهایی درباره نقش اینترنت دراقتصاد و جامعه دیجیتال تأکید کرده است که دسترسی پایدار به اینترنت جهانی یکی از پیششرط های توسعه اقتصاد دیجیتال محسوب میشود.
او در یکی از اظهارنظرهای خود میگوید: اقتصاد دیجیتال بر پایه ارتباط آزاد و پایدار با شبکه جهانی شکل میگیرد. زمانی که این ارتباط برای مدت طولانی محدود شود، بسیاری از کسبوکارهای آنلاین، استارتاپها و حتی شرکتهای سنتی که به ابزارهای دیجیتال وابستهاند با اختلال جدی در فعالیتهای خود روبهرو میشوند.
ناظمی همچنین به پیامدهای اجتماعی وعلمی چنین محدودیتهایی اشاره کرده و معتقد است: اینترنت تنها یک ابزار ارتباطی نیست؛ بلکه زیرساختی برای تولید دانش، نوآوری و تعاملات اقتصادی است؛ قطع یا محدودسازی گسترده آن میتواند دسترسی پژوهشگران، دانشجویان و فعالان اقتصادی به منابع جهانی را محدود کند و کشور را تا حدی در معرض نوعی انزوای دیجیتال قرار دهد.
به گفته این کارشناس حوزه سیاستگذاری فناوری، تجربه بسیاری از کشورها نشان میدهد که توسعه پایدار اقتصاد دیجیتال و نوآوری فناورانه نیازمند زیرساخت ارتباطی باثبات و قابل اعتماد است.
او تأکید میکند که در دنیای امروز، اینترنت به یکی از ارکان اصلی زندگی اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده و هرگونه اختلال طولانیمدت در آن میتواند پیامدهای گستردهای برای جامعه به همراه داشته باشد.
محدودسازی اینترنت تنها درایران نیست
هرچند پدیده قطع یا محدودسازی اینترنت تنها به ایران محدود نمیشود و در برخی کشورهای دیگر نیز در شرایط مختلف سیاسی، امنیتی یا اجتماعی رخ داده است،اما بررسی گزارشهای نهادهایی مانند نتبلاکس، سازمان Access Now و گزارشهای برخی نهادهای پژوهشی نشان میدهد که طول مدت و گستردگی برخی از اختلالات اینترنتی در ایران قابل توجه بوده است.
در گزارش سالانه Access Now درباره «خاموشیهای اینترنتی» (Internet Shutdowns)، اشاره شده که محدودیتهای گسترده اینترنت میتواند بر دسترسی مردم به اطلاعات، ارتباطات شخصی، فعالیتهای اقتصادی و خدمات عمومی تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، اینترنت نقش مهمی در دسترسی به اطلاعات و ارتباطات اجتماعی ایفا میکند؛ برای بسیاری از مردم، اینترنت تنها ابزار ارتباط با دوستان و خانواده در خارج از کشور یا دسترسی به منابع خبری و آموزشی است.
زمانی که دسترسی به اینترنت محدود میشود، کاربران ممکن است برای دریافت اطلاعات یا ارتباط با دیگران با مشکلات جدی مواجه شوند؛ پژوهشگران حوزه ارتباطات معتقدند که چنین محدودیتهایی میتواند جریان آزاد اطلاعات را تحت تأثیر قرار دهد و فضای رسانهای را محدودتر کند.
بخش آموزش نیز از جمله حوزههایی است که به شدت به اینترنت وابسته شده است؛ پس از گسترش آموزش آنلاین در سالهای اخیر، بسیاری از دانشگاهها و مراکز آموزشی از پلتفرمهای دیجیتال برای ارائه کلاسها، منابع آموزشی و ارتباط با دانشجویان استفاده میکنند.
اختلال در اینترنت میتواند دسترسی دانشجویان و پژوهشگران به منابع علمی بینالمللی، پایگاههای داده و ارتباطات علمی را با مشکل مواجه کند. این مسئله در بلندمدت ممکن است بر روند تولید علمی و همکاریهای دانشگاهی نیز تأثیر بگذارد.
نظر شما