کارشناسان بر این باورند هرگونه تنش، درگیری نظامی یا جنگ، بهسرعت بر تصمیمگیری گردشگران اثر گذاشته و باعث کاهش تقاضای سفر میشود؛جنگها با ایجاد ناامنی، تخریب زیرساختها، اختلال در حملونقل و انتشار اخبار منفی، تصویر مقصدهای گردشگری را تضعیف میکنند و در نتیجه ورود گردشگران را به شدت کاهش میدهند .
مطالعات نشان میدهد در برخی کشورها، وقوع جنگ میتواند به کاهش متوسط ۴۵ درصد در ورود گردشگران و ۵۷ درصدی در درآمد گردشگری منجر شود و حتی آثار آن تا چند سال پس از پایان جنگ نیز باقی بماند؛بنابراین، گردشگری نهتنها از اولین بخشهایی است که آسیب میبیند، بلکه از آخرین بخشهایی است که بهبود پیدا میکند.
گردشگری صنعتی آسیب پذیر
عضو شورای راهبردی وزارت میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی این موضوع را در چارچوب مدیریت بحران و تابآوری صنعت گردشگری تحلیل میکند و می گوید:صنعت گردشگری ذاتاً صنعتی آسیبپذیر، اما در عین حال قابل بازگشت است و درعین حال در شرایط جنگی، مهمترین مسئله نه صرفاً کاهش سفر، بلکه نحوه مدیریت این کاهش و جلوگیری از فروپاشی زنجیره خدمات گردشگری است.
محمد محب خدایی با بیان اینکه گردشگری داخلی در شرایط بحران به عنوان ستون فقرات صنعت گردشگری عمل میکند، معتقد است: در زمانهایی که گردشگری بینالمللی عملاً متوقف میشود،این گردشگری داخلی است که میتواند حداقل سطحی از پویایی اقتصادی را حفظ کند.
وی میافزاید:در ایران، به دلیل وسعت جغرافیایی و تنوع اقلیمی، این ظرفیت وجود دارد که حتی در شرایط تنش، بخشی از تقاضای سفر در داخل کشور باقی بماند، اما این امر نیازمند مدیریت هوشمندانه و هدایت هدفمند جریان سفر است.
معاون پیشین گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با تأکید بر نقش سیاستگذاری،بر گردشگری داخلی می افزاید: در شرایط جنگی، دولت باید از رویکردهای معمول فاصله گرفته و به سمت مدیریت فعال بحران حرکت کند؛چراکه در بحران، بازار بهتنهایی قادر به تنظیم خود نیست،بلکه مداخله هدفمند دولت در حمایت از کسب وکارها، کنترل قیمتها و ایجاد مشوقهای سفر، یک ضرورت اجتنابناپذیر است؛ در غیر این صورت، بسیاری از فعالان این حوزه، بهویژه واحدهای کوچک، از چرخه فعالیت خارج خواهند شد و بازسازی این ظرفیتها در آینده هزینهبر و زمانبر خواهد بود.
محب خدایی همچنین به اهمیت حفظ اعتماد عمومی اشاره کرده و میگوید:در گردشگری، ادراک امنیت گاهی مهمتر از خود امنیت است؛در شرایط جنگی، فضای روانی جامعه بهشدت تحت تأثیر اخبار و روایتها قرار میگیرد که مدیریت اطلاعرسانی و ارائه تصویر واقعی و کنترلشده از وضعیت کشور، نقش مهمی در جلوگیری از تشدید رکود گردشگری دارد و اگر این اعتماد از بین برود،حتی پس از بهبود شرایط نیز بازگشت گردشگران بهکندی صورت خواهد گرفت.
بازطراحی الگوی سفر
وی به ضرورت بازطراحی الگوی سفر در شرایط بحران اشاره کرده و بیان میکند:نمیتوان انتظار داشت که الگوی سفر در شرایط عادی، در زمان جنگ نیز ادامه یابد؛بنابراین باید متناسب با شرایط، مدلهای جدیدی از سفر تعریف شود که تمرکز بر سفرهای کوتاهمدت، توسعه مقاصد نزدیک به مراکز جمعیتی و تقویت زیرساختهای گردشگری محلی، از جمله اقداماتی است که میتواند به تداوم نسبی گردشگری داخلی کمک کند.
عضو شورای راهبردی وزارت میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی همچنین با اشاره به نقش بخش خصوصی در رونق این صنعت تأکیدمیکند:فعالان گردشگری باید خود را با شرایط جدید تطبیق دهند،انعطافپذیری، کلید بقا در صنعت گردشگری است؛کسب و کارها باید با کاهش هزینهها، ارائه خدمات متناسب با توان اقتصادی مردم و استفاده از ابزارهای نوین بازاریابی، تلاش کنند تا سهم خود از بازار را حفظ کنند.
محب خدایی میافزاید:در شرایط بحران، آن دسته از کسب وکارهایی موفقتر خواهند بود که سریعتر بتوانند خود را با تغییرات رفتاری گردشگران هماهنگ کنند.
وی در ادامه به یکی از پیامدهای کمتر مورد توجه اشاره کرده و میگوید:یکی از خطرات جدی در این شرایط، از دست رفتن سرمایهگذاریهای انجامشده در حوزه گردشگری است که اگر رکود گردشگری طولانی شود، بسیاری از پروژههای نیمهتمام یا حتی فعال، با مشکل تأمین مالی مواجه شده و متوقف میشوند. این موضوع میتواند روند توسعه گردشگری را برای سالها به عقب برگرداند.
معاون پیشین گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در عین حال نگاه کاملاً بدبینانهای به این مسئله ندارد و معتقد است که در دل بحرانها، فرصتهایی نیز نهفته است و ادامه می دهد:هر بحران میتواند به بازنگری در سیاستها و اصلاح ساختارها منجر شود؛شرایط جنگی میتواند فرصتی برای توجه بیشتر به گردشگری داخلی،کاهش وابستگی به گردشگری خارجی و تقویت زیرساختهای بومی باشد.
محب خدایی تأکید می کند:اگر این فرصتها بهدرستی شناسایی و مدیریت شوند، میتوان از بحران بهعنوان سکویی برای تحول در صنعت گردشگری استفاده کرد.
جنگ به معنای توقف گردشگری نیست
وی معتقد است که تأثیر بحرانی هایی مثل جنگ بر گردشگری داخلی ایران، اگرچه عمیق و چندبعدی است،اما بهمعنای توقف کامل این صنعت نیست و می گوید:آنچه اهمیت دارد، نحوه مواجهه با این شرایط، میزان آمادگی سیاستگذاران و سطح انعطافپذیری فعالان این حوزه است؛گردشگری داخلی میتواند در شرایط بحران نقش «ضربهگیر» را ایفا کند، مشروط بر آنکه با برنامهریزی دقیق، حمایت هدفمند و مدیریت هوشمندانه همراه باشد.
وی به تأثیر منفی جنگ بر صنعت گردشگری اشاره می کند و ادامه می دهد:سازمان ها و ارگان ها در این شریط می توانند با تسهیل شرایط سفر برای کارکنان خود در روشن نگه داشتن چراغ این صنعت نقش داشته باشند.
عضو شورای راهبردی وزارت میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی در ادامه به نقش دولت در مدیریت این شرایط اشاره کرده و با بیان اینکه در چنین بحرانهایی، مداخله هدفمند دولت میتواند از فروپاشی صنعت گردشگری جلوگیری کند،تأکید میکند: سیاستهای حمایتی باید بهگونهای طراحی شوند که هم عرضه و هم تقاضا را تقویت کنند؛ ارائه تسهیلات مالی به کسبوکارها، کنترل قیمتها و طراحی بستههای تشویقی برای سفر میتواند به حفظ حداقلی از جریان گردشگری کمک کند.
محب خدایی با تأکید براینکه با توجه به وقوع شرایط جنگی لازم است که صنعت گردشگری در بسته حمایتی دولت لحاظ شود و دستگاههای مرتبط در حمایت از این حوزه همکاری لازم را داشته باشند،می افزاید:حمایت از حفظ اشتغال در حوزه گردشگری و مساعدت شرکتهای خدماترسان مانند شرکت گاز و برق در وصول هزینهها از تاسیسات اقامتی و گردشگری با توجه به وضعیت کنونی کشور میتواند در حمایت از صنعت گردشگری موثر باشد.
وی ادامه می دهد:امهال بدهی تاسیسات گردشگری به شرکتهای بیمه و معوقات بدهیهای بانکی در دستور کار قرار بگیرد تا صنعت گردشگری استان ها بتواند از این شرایط در آرامش عبور کند.
حساسیت بالای صنعت گردشگری به تحولات سیاسی
یک کارشناس گردشگری هم با اشاره به حساسیت بالای صنعت گردشگری نسبت به تحولات سیاسی و امنیتی، معتقد است: گردشگری داخلی برخلاف تصور عمومی، از پیامدهای جنگ و درگیری مصون نیست و حتی در بسیاری موارد، سریعتر از سایر بخشها واکنش نشان میدهد.
سعید صفری با بیان اینکه در شرایط نااطمینانی، اولین تغییری که در رفتار اقتصادی خانوارها رخ میدهد، حذف یا کاهش هزینههای غیرضروری است، تأکید میکند: سفر در سبد هزینهای بسیاری از خانوارهای ایرانی، در زمره اولویتهای ثانویه قرار دارد و به همین دلیل، در مواقع بحران بهسرعت کنار گذاشته میشود.
او میافزاید:این واکنش نهتنها ناشی از کاهش توان مالی، بلکه حاصل نوعی نگرانی روانی و تلاش برای مدیریت ریسک در شرایط نامطمئن است.
وی با اشاره به تجربههای گذشته در ایران، توضیح میدهد:حتی در دورههایی که کشور بهطور مستقیم درگیر جنگ نبوده، اما فضای تنش و ناامنی در منطقه وجود داشته، میزان سفرهای داخلی بهطور محسوسی کاهش یافته است.
صفری با بیان اینکه گردشگری بیش از آنکه به واقعیتهای عینی وابسته باشد،به ادراک ذهنی افراد از امنیت وابسته است،خاطرنشان میکند:انتشار اخبار منفی، شایعات و فضای رسانهای میتواند بهتنهایی موجب افت شدید تقاضا شود؛در چنین شرایطی، حتی مقاصدی که از نظر جغرافیایی کاملاً امن هستند نیز با کاهش گردشگر مواجه میشوند، زیرا ذهنیت عمومی جامعه نسبت به سفر دچار تردید میشود.
تأثیرات اقتصادی جنگ برگردشگری
این کارشناس گردشگری همچنین به تأثیرات اقتصادی جنگ برگردشگری داخلی اشاره کرده و میگوید:افزایش قیمت سوخت، رشد هزینههای حملونقل، تورم در بخش خدمات و کاهش قدرت خرید مردم، همگی بهصورت زنجیرهای برکاهش سفر اثر میگذارند.
وی میافزاید:در چنین شرایطی، حتی افرادی که تمایل به سفر دارند، ناچار به تغییر برنامههای خود شده و به سفرهای کوتاهتر، کمهزینهتر و نزدیکتر روی میآورند؛ این تغییر رفتار اگرچه بهمعنای توقف کامل گردشگری نیست،اما باعث کاهش قابل توجه گردش مالی در این صنعت میشود.
صفری با تأکید بر آسیبپذیری کسبوکارهای کوچک، بهویژه اقامتگاههای بومگردی، بیان میکند:این واحدها بیش از سایر بخشها در معرض خطر قرار دارند؛بومگردیها معمولاً سرمایه اندکی دارند و به جریان مستمر گردشگر وابستهاند که کاهش حتی کوتاهمدت تقاضا میتواند آنها را با بحران جدی مواجه کند.
وی ادامه می دهد:در بسیاری از موارد، این کسبوکارها توان تحمل دورههای رکود را ندارند و ممکن است بهطور کامل از چرخه فعالیت خارج شوند، موضوعی که میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای برای مناطق محلی بههمراه داشته باشد.
فرصتهای بالقوهای که در دل بحران
وی به فرصتهای بالقوهای که در دل بحران شکل میگیرد نیز اشاره میکند و با بیان اینکه هر بحران میتواند زمینهساز بازنگری در ساختار گردشگری باشد، توضیح میدهد: شرایط جنگی ممکن است توجه را به ظرفیتهای مغفولمانده گردشگری داخلی جلب کند.
وی میافزاید:توسعه مقاصد نزدیک به شهرهای بزرگ، تقویت زیرساختهای سفرهای کوتاهمدت و حمایت از الگوهای جدید اقامت، میتواند بهعنوان راهکارهایی برای سازگاری با شرایط جدید مورد توجه قرار گیرد.
این کارشناس گردشگری همچنین به ضرورت بازتعریف مدل کسبوکار در گردشگری اشاره میکند و میگوید:فعالان این حوزه باید خود را برای شرایط ناپایدار آماده کنند و انعطافپذیری را بهعنوان یک اصل بپذیرند؛وابستگی صرف به دورههای اوج سفر میتواند خطرناک باشد،
وی تأکید میکند:تنوعبخشی به خدمات، کاهش هزینههای ثابت و استفاده از ابزارهای نوین بازاریابی میتواند به افزایش تابآوری کسبوکارها کمک کند.
وی با تأکید بر اینکه کاهش قیمت خدمات، ارائه تخفیفهای ویژه و طراحی بستههای سفر مقرون بهصرفه میتواند تقاضای سفر را در این شرایط افزایش دهد،می گوید: پس از کاهش تنشها، لازم است با استفاده از تبلیغات، رسانهها و دعوت از گردشگران،تصویر مثبت و امنی از مقصد ارائه شود.
نظر شما