بحران بیسابقه در روابط فراآتلانتیکی، ناتو را در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ خود قرار داده است؛ وضعیتی که بیش از هر زمان دیگری پرسش درباره آینده این ائتلاف نظامی را برجسته کرده است. جنگ ایران و مواضع اخیر دولت آمریکا، بهویژه در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، شکافهایی را عیان کرده که سالها زیر سطح باقی مانده بود، اما اکنون بهصورت آشکار بروز یافته است.
در ماههای اخیر، اختلافات میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است. تلاش آمریکا برای جلب حمایت اروپا در اقدامات نظامی مرتبط با ایران با استقبال سردی مواجه شد و بسیاری از کشورهای اروپایی از همراهی با آن خودداری کردند. این عدم همراهی نشان داد که درک دو سوی آتلانتیک از تهدیدها و نحوه مواجهه با آنها دیگر همسو نیست.
همزمان، اظهارات انتقادی ترامپ درباره ناتو—از جمله متهم کردن اعضای اروپایی به بهرهبرداری یکطرفه از حمایتهای آمریکا—اعتماد متقابل را تضعیف کرده است. تردیدهایی که او درباره تعهد واشنگتن به دفاع از اروپا مطرح کرده، باعث شده برخی پایتختهای اروپایی بهطور جدی به گزینههای جایگزین فکر کنند. طرح ایده «برنامه ب» برای امنیت اروپا، نشانهای روشن از این تغییر ذهنیت است.
با این حال، حرکت اروپا بهسوی استقلال امنیتی با موانع جدی روبهروست. بسیاری از کشورهای اروپایی همچنان به زیرساختهای نظامی، فناوری و چتر بازدارندگی آمریکا وابستهاند. محدود کردن دسترسی آمریکا به پایگاهها و امکانات نظامی در اروپا نیز نهتنها از نظر سیاسی حساس است، بلکه میتواند پیامدهای اقتصادی و حقوقی قابلتوجهی بهدنبال داشته باشد.
در همین حال، برخی تحلیلگران معتقدند حتی در صورت تضعیف ناتو، اروپا بهسمت ایجاد یک ساختار امنیتی واحد و منسجم حرکت نخواهد کرد. اختلافات داخلی، تفاوت در اولویتهای راهبردی و نگرانیهای امنیتی متنوع میان کشورهای اروپایی، میتواند به شکلگیری ائتلافهای کوچکتر و منطقهای منجر شود. چنین روندی خطر پراکندگی در سیاست دفاعی اروپا را افزایش میدهد.
از سوی دیگر، افزایش تنشها ممکن است رقابت تسلیحاتی جدیدی را نیز بهدنبال داشته باشد؛ رقابتی که نهتنها هزینههای دفاعی را بالا میبرد، بلکه میتواند بیثباتی بیشتری در سطح منطقهای و جهانی ایجاد کند. در این میان، برخی کشورها ممکن است برای تأمین منافع اقتصادی خود، بهدنبال گسترش روابط با قدرتهای دیگر مانند چین یا بازیگران منطقهای بروند.
با وجود این چالشها، یک نکته بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است یعنی توان بالقوه اروپا برای دفاع از خود. اگرچه وابستگی به آمریکا همچنان واقعیتی انکارناپذیر است، اما تحولات اخیر نشان داده که این وابستگی مطلق نیست و میتواند در بلندمدت کاهش یابد.
در نهایت، آینده ناتو به تصمیمهایی بستگی دارد که اکنون در واشنگتن و پایتختهای اروپایی در حال شکلگیری است. آنچه مسلم است، این است که روابط فراآتلانتیکی دیگر مانند گذشته نخواهد بود و حتی در صورت بقای ناتو، این ائتلاف با تعریفی متفاوت از نقش و کارکرد خود وارد مرحلهای جدید خواهد شد.
نظر شما