وضعیت قرمز آب شرب در بخشی از مناطق شهر مشهد ایجاد شده که به گمان کارشناسان، ناشی از موضوعات مختلفی از جمله تغییر اقلیم، خشکسالی در سطح زمین و آلودگی هواست. با این حال طبق اخبار امسال از مدت مشابه سال گذشته بارشهای بیشتری در سطح کشور اتفاق افتاده و آب پشت برخی از سدهای ایران به وضعیت قابل قبولی رسیده و به تازگی دریاچه ارومیه نیز به صورت نسبی و موقتی آبگیری شد؛ اما در مشهد و سدهای آن، با وجود بارشهای اخیر تغییری حاصل نشد و وضعیت کنونی مشهد بسیار حساس است و با وجود پیشبینی مسافر و زائر در این شهر به واسطه جنگ و تعطیلیهای پیش رو، مسئله تأمین آب شرب مشهد، به یک چالش مهم و مزمن تبدیل شده است. اسفند ۱۴۰۴، معاون وزیر نیرو به مشهد آمد و طی آن اولویتهای برنامهریزی برای حل معضل تأمین و انتقال آب به مشهد از جمله آبگیری سد شوریجه و انتقال آب هزارمسجد به مشهد مطرح شد که از نمایندگان مجلس درباره نتایج و پیگیریهای آنها در این حوزه پرسیدیم.
۳ محور اصلی پیگیری برای تأمین آب مشهد
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با طوس با بیان اینکه برنامهریزی برای تأمین آب مشهد و استان در سه محور اصلی دنبال میشود، میگوید: نخستین مسئله، تبدیل آب کشاورزی به آب تصفیه شده است؛ به این صورت که شرکت آب، آب کشاورزی را از مردم دریافت کرده و به جای آن آب تصفیه شده شهری را که مناسب شرب نیست؛ ولی برای کشاورزی مفید است، به آنها ارائه میدهد. دومین محور مربوط به تصفیه آب است که باید تصفیه آب مشهد به ۱۰۰درصد برسد تا بتوان از آن استفاده کرد. سومین محور نیز انتقال آب و تأمین منابع آبی است که شرکت آب در حال پیگیری آنهاست. بودجه این تصمیمها در قالب برنامه پنج ساله تصویب و درخواستهای لازم به مجلس ارائه شده است. افزون بر این موارد، نمایندگان مشهد نیز بودجه توازن ملی را به این موضوع اختصاص دادهاند.
علی اصغر نخعیراد در پاسخ به این پرسش که آیا مطالبه واحدی در مجمع نمایندگان برای انتقال آب کلات به مشهد وجود دارد، توضیح میدهد: در این باره ما در مجمع نمایندگان مشهد جلساتی داشتهایم و اراده خود را به سازمان اعلام کردهایم تا آب مازاد از مصرف مردم منطقه به مشهد منتقل شود. ما همچنین به مردم آنجا وعده دادهایم که تأمین آب مصرفی آنها از محل خودشان صورت گرفته و مازاد آن به مشهد منتقل شود؛ چون در حال حاضر آب از مرز خارج شده و جمعآوری نمیشود. بنابراین اراده مجمع نمایندگان مشهد در این زمینه قطعی است و اتفاق نظر میان آنها وجود دارد. دغدغه اصلی نمایندگان این بود که اهالی منطقه نگران بودند تمام آب به مشهد منتقل شود و به آنها نرسد؛ اما در طرح پیشبینی شده مازاد آب منتقل و حقوق اهالی نیز حفظ خواهد شد. ما به آنها قول دادهایم در زمان اجرا نظارت کنیم تا حقوقشان تضییع نشود.
وی درباره سد شوریجه و تأخیری که اتفاق افتاده نیز میافزاید: امیدواریم این پروژه نهایی شود. پیگیریهای ما نیز ادامه دارد تا به مدیران اجرایی کمک کنیم تا به بودجههایشان برسند و اگر موانعی وجود دارد، آنها را برطرف کنیم. اگر تأخیری در پروژه سد شوریجه است، مربوط به سال گذشته بوده و اکنون با تخصیص بودجه، کارها در حال انجام است. شرکت آب نیز به تازگی وعده داده که تا ابتدای تیر ماه این سد آبگیری شود.
مشکل اصلی ما در حوزه آب استان و مشهد، مدیریتی است
دیگر نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس نیز در گفتوگو با خبرنگار ما با بیان اینکه در تلاش هستیم بخشی از بودجه بحران استان به حوزه آب اختصاص یابد و پرداخت شود، میگوید: در کنار این موضوع، ما همچنین پیگیر بودجه کشوری مربوط به بحران آب هستیم. ضمن جلسهای در مجمع نمایندگان، بر این نکته تأکید کردم که دوستان از استان باید همکاری کنند و ۲همت از بودجه بحران استان را به مسئله آب و تسریع در راهاندازی سد شوریجه اختصاص دهند تا بتوانیم در بحث بودجههای وزارتی هم بهتر عمل کنیم. متأسفانه آخرین اطلاعاتی که دارم، نشان میدهد هنوز در داخل استان برای اختصاص بودجه بحران به آب همکاری صورت نگرفته است.اگر در استان پیشقدم شوند، میتوانیم در سطح بودجههای کشور نیز این ضرورت و بحران را بهتر پیگیری کنیم.
حجتالاسلام حسنعلی اخلاقی امیری ادامه میدهد: به نظر میرسد برخی از راهحلها مانند حفر چاههای جدید، در حال پیگیری است که مشکلات زیادی را به همراه خواهد داشت و میتواند خطرات بیشتری را برای فرونشست دشت مشهد ایجاد کند.
وی معتقد است؛ انتقال آب از کلات زمانی مؤثر خواهد بود که ابتدا به کشاورزان کلات اجازه داده شود تا به اندازه نیاز خود برداشت کنند؛ اما الان این اجازه داده نمیشود. در حال حاضر آب پشت سدها محصور شده و هیچ استفادهای از آن نشده و تنها تبخیر میشود. همه ما موافقیم که آب مازاد کلات به هر جایی؛ از جمله مشهد مقدس انتقال بیابد؛ البته به شرطی که حق برداشت آب به کشاورزان کلات داده شود. این کشاورزان با وجود داشتن پنج رودخانه، از بیآبی رنج میبرند؛ زیرا از نظر حقوقی اگر آب بیشتری به آنها داده شود، ممکن است حقابهای برایشان به وجود بیاید؛ اما میتوان با سند رسمی با کشاورزان توافق کرد که این حقابه ایجاد نشود.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی تأکید میکند: اگر روزی سهم کشاورز به او داده شود، میتوانیم درباره انتقال مازاد آب به مشهد نیز صحبت کنیم؛ اما باید توجه داشته باشیم هزینه انتقال آب نیز پایین نیست و این پروژه باید بهعنوان یک پروژه جانبی در نظر گرفته شود و همه مشکلات ما را حل نخواهد کرد.
حجتالاسلام اخلاقی امیری با اشاره به اینکه در حال حاضر مصرف آب در استان تقریباً ۹۰درصد در حوزه کشاورزی است و هدررفت آب در این بخش بسیار بالاست، میگوید: مدیریت جهاد کشاورزی باید الگوی کشت را در استان پیادهسازی کند؛ اما متأسفانه عقب مانده و تنها به کارهای روزمره پرداخته است. در صنعت نیز باید از پساب استفاده شود که در این موضوع هم مدیریت نداریم.
وی ادامه میدهد: اینکه مشکل اصلی ما در حوزه آب استان و مشهد، مشکل مدیریتی است نه کمبود واقعی آب، شعار نیست. بله، ایران در برخی مناطق با کمبود آب مواجه است؛ اما مهمتر از آن، مدیریت صحیح منابع آبی است. باید کشاورزی در دشت مشهد را مورد بررسی قرار دهیم و ابتدا ببینیم الگوی کشت چقدر رعایت میشود. همچنین میزان هدررفت آب چگونه است. باید مشخص شود نسبت به محصول کشت شده، چقدر آب تبخیر میشود و هدر میرود تا به زمین کشاورزی و بذر برسد.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه متأسفانه مشکل آب در استان خراسان از سال ۱۳۴۲ وجود داشته، اظهار میکند: مهمتر از تأمین آب، مدیریت صحیح منابع آبی و رعایت الگوی کشت در استان است. چاههای غیرمجاز و باغویلاهایی که با این چاهها اداره میشوند، از جمله مشکلات جدی هستند. آمار این چاهها در جلسات مختلف ارائه میشود و باید مدیریت بهطور جدی صورت بگیرد. جالب اینجاست که برخی از این باغویلاها به اطرافیان بعضی از مسئولان مرتبط هستند و این موضوع نیازمند توجه بیشتری است.
حجتالاسلام اخلاقی امیری ادامه میدهد: امروز بحث ساماندهی چاهها و مدیریت آب به یکی از اولویتهای اصلی تبدیل شده است. در شرایط کنونی، وضعیت آب مشهد بسیار نگرانکننده بوده و باید بهطور جدی به آن پرداخته شود. متأسفانه تا به فصل تابستان نرسیم، نمایندگان مجلس، شورای اداری استان و دیگر نهادها در این زمینه دغدغه کافی ندارند. هر سال این موضوع تکرار میشود. پس از تیر و مرداد، صدا و سیما و مسئولان ما تازه به یاد میآورند که باید به وضعیت آب مشهد توجه کنند. مسئله آب یک موضوع روزمره نیست؛ بلکه باید به فکر سال آینده و حتی چند سال آینده باشیم. آب استان؛ یعنی زندگی مردم و حیات جامعه. همه اتفاقاتی که در جامعه میافتد، وابسته به این منبع حیاتی است؛ اما متأسفانه باید بگویم نهایت پیگیری دوستان ما حفر چند چاه جدید است.
وی میافزاید: در مورد هزینه اولیه سد شوریجه بودجهای از سوی استان و نمایندگان اختصاص یافته؛ اما هنوز خبری از عملیاتی شدن آنها نیست. در مورد کلات نیز تا تحقق انتقال آب از این شهرستان فاصله زیادی داریم. مهمترین مسئله این است که دغدغه آب مشهد باید تیتر نخست رسانهها و مسئولان باشد؛ از فرمانداری و استانداری گرفته تا نمایندگان و دیگر متولیان.
مطالبهای که با معاون وزیر مطرح شد
یکی دیگر از نمایندگان مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی نیز در گفتوگو با طوس با اشاره به جلسه با معاون وزارت نیرو در مشهد در اسفند ماه میگوید: در این جلسه چند موضوع مورد پیگیری فوری قرار گرفت. یکی از این موارد، تخصیص فوری نقدینگی برای تسریع در پروژههای اضطراری آب مشهد بود که مبلغ ۶هزار میلیارد ریال، معادل ۶۰۰میلیارد تومان اختصاص یافت. این مبلغ پیش از پایان سال گذشته برای تأمین آب پروژههای اضطراری مشهد دریافت شد.
حجتالاسلام نصرالله پژمانفر ادامه میدهد: یکی از پروژههای اضطراری آن انتقال آب از غرب به مرکز شهر است که شامل جمعآوری آبهای کشاورزی و هدایت آنها به سمت مرکز است. همانطور که میدانید، ما دو خط داریم؛ یکی خط انتقال پساب از تصفیهخانهها به سمت غرب و دیگری خط برگشت آن است که آبهای کشاورزی جایگزین شده با پساب را به سمت مرکز برمیگرداند.
وی با بیان اینکه دیگر موضوع مورد پیگیری، تأمین اعتبار پروژههای اضطراری خود مشهد از طریق سازمان مدیریت بحران کشور و سازمان برنامه و بودجه است، میافزاید: این تأمین منابع از بند میم ماده ۲۸ انجام میشود که در این زمینه هم وزارت نیرو، استانداری و نمایندگان مجلس مکاتباتی داشتهاند. جمعبندی این موضوع نیز نشان میدهد که میتوانیم اعتباری بابت پروژههای اضطراری دریافت کنیم. هنوز بر سر عدد دقیق به توافق نرسیدهایم؛ اما مبلغ قابل توجهی حدود بیش از هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده است.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اختصاص مبلغ ۴۰۰میلیارد تومان برای سامانه خط انتقال آب سد شوریجه که قرار است تا خرداد به بهرهبرداری برسد، تأکید میکند: با اختصاص این مبلغ برای سد شوریجه، ما در خرداد میتوانیم از آبی که هماکنون در حال آبگیری است، استفاده کنیم و در حال حاضر، ما مشغول تکمیل سامانه و خط انتقال هستیم.
به گفته حجتالاسلام پژمانفر، افزون بر این، مبلغ هزار میلیارد تومان در قالب دو رقم ۵۰۰میلیارد تومانی برای اجرای خط لوله جمعآوری چاههای کشاورزی در غرب مشهد و همچنین جایگزینی پساب در ردیفهای بودجه پیشبینی شده است. این پیگیریها به محض ابلاغ بودجه آغاز خواهد شد و ما قصد داریم این مبلغ را در چند فاز به تدریج به پروژهها اختصاص دهیم.
وی با بیان اینکه یکی از اهداف اصلی ما این است که با توجه به نبود منابع جدید آب در مشهد، بیشترین سرمایهگذاری را در راستای مدیریت آبهای موجود انجام دهیم، ادامه میدهد: آبهایی که برای آبیاری درختان و فضای سبز استفاده میشوند؛ از جمله آبهایی که شهرداریها، دانشگاهها و کشاورزان مصرف میکنند، باید مدیریت شده، در مسیر آب شرب قرار گرفته و با پساب جایگزین شوند. با این شیوه بهترین مدل پروژه را با کمترین هزینه اجرا کرده تا بتوانیم در زمان کوتاهی بحران آب را مدیریت کنیم.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی در خصوص تصفیه ۱۰۰درصدی آب مشهد نیز تأکید میکند: در تلاش هستیم تمامی پسابها و فاضلابها را با شرایط استاندارد تصفیه کنیم. لازمه این کار این است که به سرعت تصفیهخانهها از جمله تصفیهخانه طبرسی شمالی و فاز دوم تصفیهخانه پرکند ۲ تکمیل شود و به وضعیت استاندارد تولید پساب برای آب کشاورزی برسد. در حال حاضر فقط پرکند یک وضعیت استاندارد دارد.
ضرورت انجام اقدامهای جامع و پایدار مدیریتی در حوزه آب
به نظر میرسد مدیریت صحیح آب در استان نیازمند یک سری فعالیت منسجم و همزمان است؛ مدیریت صحیح منابع آبی، رعایت الگوی کشت و ساماندهی چاههای غیرمجاز از جمله اقدامهایی هستند که میتوانند به بهبود وضعیت آب در این منطقه کمک کنند و تنها با یک رویکرد جامع و برنامهریزی شده میتوانیم از هدررفت منابع آبی جلوگیری و به سمت توسعهای پایدار حرکت کنیم.
نظر شما