به‌گزارش قدس آنلاین، این روزها در ترکیه، تقریبا تمام شرکت‌های فعال در حوزه صنایع دفاعی خود را برای برگزاری نمایشگاه بزرگی در استانبول آماده می‌کنند؛ رویدادی که نشانه‌ای از عزم دولت رجب طیب اردوغان برای سرمایه‌گذاری گسترده‌تر در بخش تسلیحات به شمار می‌رود. همزمان با تدارک این نمایشگاه، برخی فعالان صنعت دفاعی پیشنهاد داده‌اند تا در هر یک از ۸۱ استان ترکیه، کارگاه‌هایی برای ساخت پهپاد ایجاد شود؛ ایده‌ای که با هدف توسعه شبکه‌ای توزیع‌شده از تولیدکنندگان مطرح شده است. از سوی دیگر، دولت اردوغان تصمیم گرفته است احداث پناهگاه‌های شهری را نیز در تمام استان‌های کشور در دستور کار قرار دهد، امری که باعث شده برخی کارشناسان این پرسش را مطرح کنند که آیا ترکیه خود را برای درگیری احتمالی یا تهدیدی از سوی رژیم صهیونیستی آماده می‌کند؟

اصرار ترکیه بر گسترش صنایع دفاعی در شرایطی است که طی حملات مشترک آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، تحلیلگران سیاسی و نظامی در آنکارا بارها استقلال دفاعی تهران را عاملی کلیدی در امنیت استراتژیک این کشور دانستند. رسانه‌های نزدیک به حزب عدالت و توسعه طی روزهای اخیر به شکل ویژه‌ای از اهمیت نمایشگاه «ساحا اکسپو ۲۰۲۶» سخن گفته‌اند؛ نمایشگاهی که از سوی سلجوق بیرقدار، داماد اردوغان و طراح معروف پهپادهای بایکار بنیان نهاده شده و اکنون به یکی از مهم‌ترین ویترین‌های صنایع دفاعی ترکیه بدل شده است. ریاست این نمایشگاه بر عهده خلوق بیرقدار، برادر بزرگ‌تر سلجوق و مدیر صنعتی گروه بایکار است. او نمایشگاه را به محلی برای قدرت‌نمایی صنعت دفاعی، هوانوردی و فضایی ترکیه تبدیل کرده است.

در دوره جدید، برای نخستین بار ورود به نمایشگاه منوط به خرید بلیت شده و تمام درآمد حاصل از فروش بلیت‌ها صرف احداث کارگاه‌های ساخت پهپاد در سراسر ترکیه خواهد شد. روزنامه آکشام از قول خلوق بیرقدار نوشته است که هدف این طرح، ایجاد مراکز آموزش و تولید پهپاد در همه استان‌هاست و ترکیه در حال حاضر به ظرفیت تولید میلیون‌ها پهپاد در سطح ملی دست یافته است. این برنامه با هدف شکل‌دهی به زیرساختی صنعتی در سطح گسترده طراحی شده تا در شرایط بحران یا جنگ، روند تولید بدون وقفه ادامه یابد و از تمرکز در چند مرکز محدود پرهیز شود. هر یک از این مراکز آموزشی و صنعتی قرار است فرآیندهای تولید، آموزش، توسعه و آزمایش را در قالبی یکپارچه برعهده داشته باشند.

خانواده بیرقدار که در دهه‌های پایانی قرن بیستم از نزدیکان سیاسی نجم‌الدین اربکان، نخست‌وزیر اسلام‌گرای ترکیه، به شمار می‌رفتند، فعالیت خود را در زمینه ساخت موتور خودرو آغاز کردند و سپس با حمایت‌های فکری اربکان وارد حوزه صنایع دفاعی شدند. ازدواج یکی از اعضای این خانواده با خانواده اردوغان مسیر پیشرفت آنان را در صنعت دفاعی تسهیل کرد. پهپادهای ساخت شرکت بایکار در جنگ‌های لیبی، قره‌باغ، اوکراین و آفریقا نقش چشمگیری ایفا کرده و امتیازات سیاسی و اقتصادی متعددی برای ترکیه به همراه آورده است. هم‌اکنون پروژه‌های متنوعی از جمله ساخت هواپیمای جنگنده بدون سرنشین توسط همین گروه در حال اجراست و عربستان سعودی نیز درصدد مشارکت در این طرح‌هاست.

خلوق بیرقدار با تأکید بر ضرورت پراکنده‌سازی تولید معتقد است که تمرکز صنایع دفاعی، آسیب‌پذیری را افزایش می‌دهد. او با اشاره به تجربه اوکراین گفته است حمله روسیه به کارخانه‌های متمرکز پهپادسازی در کی‌یف، به‌سادگی انجام شد و خسارات سنگینی به اوکراین وارد کرد. از همین رو، تمرکززدایی و ساخت کارگاه‌های کوچک، متوسط و بزرگ در تمام استان‌ها، بر اساس مدلی غیرمتمرکز می‌تواند از بروز چنین ضرباتی جلوگیری کند. سلجوق بیرقدار نیز با تأیید این دیدگاه می‌گوید: تولید دفاعی در آینده نزدیک بر پایه کارگاه‌های خانگی، چاپگرهای سه‌بعدی و نمونه‌سازی ساده انجام خواهد شد و این مدل به ظاهر کوچک، تأثیرات بزرگی در میدان عمل دارد. به باور او، محیط جنگ امروز تنها صحنه تخریب نیست، بلکه بستری برای رشد سریع نوآوری و بسیج صنعتگران در سراسر کشور محسوب می‌شود و باید جایگزین مدل پرهزینه و محدود کلاسیک شود.

در فضای متشنج کنونی خاورمیانه و در بحبوحه حملات رژیم صهیونیستی به فلسطین و لبنان، مقامات ترکیه مسئله احداث پناهگاه‌های گسترده را مطرح کرده‌اند. پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، این بحث در محافل ترکیه‌ای شدت بیشتری یافت. مراد یتکین، روزنامه‌نگار و تحلیلگر شناخته‌شده ترک، می‌گوید که اکنون ساخت پناهگاه در قانون ترکیه الزامی شده و برای صدور مجوز ساخت‌وساز، تعیین محدوده پناهگاه در نقشه ساختمان اجباری است. او یادآور می‌شود که پس از پایان جنگ سرد، اهمیت پناهگاه‌ها کمرنگ شد اما تحولات اخیر منطقه‌ای باعث بازگشت جدی این موضوع به دستور کار دولت شده است. بنا به گزارش سرویس اطلاعاتی «میت» با عنوان «جنگ دوازده‌روزه و درس‌هایی برای ترکیه» که در آگوست ۲۰۲۵ منتشر شد، ضرورت ایجاد شبکه‌ای از پناهگاه‌ها در سراسر کشور مجدداً مورد تأکید قرار گرفت.

طبق این طرح، ساخت پناهگاه‌ها برای تمامی ۸۱ استان برنامه‌ریزی شده است تا در مجموع ۸۶ میلیون متر مربع فضای امن برای جمعیت ترکیه فراهم شود، معادل یک متر مربع برای هر شهروند. قرار بود این پروژه تحت نظارت اداره توسعه مسکن ترکیه (TOKİ) ظرف ۱۲۰ روز اجرا شود، اما تاکنون خبری از آغاز ساخت‌وساز نیست. مراد یتکین ضمن انتقاد از وضعیت فعلی، تأکید می‌کند که الزام قانونی ساخت پناهگاه در بسیاری از ساختمان‌های جدید به یک تشریفات سطحی تقلیل یافته و اغلب این فضاها فاقد زیرساخت‌های واقعی هستند. فقدان سیستم‌های ایمنی کارآمد در برابر تهدیدات شیمیایی، بیولوژیکی و رادیولوژیکی می‌تواند به جای محافظت، خطر مرگبارتری ایجاد کند.

پناهگاه‌های مورد نظر دولت اردوغان قرار است زیر ساختمان‌های عمومی، مدارس، بیمارستان‌ها و پارک‌ها ساخته شوند تا جمعیت در مدت کوتاهی بتوانند به آن‌ها پناه ببرند. این پناهگاه‌ها باید شرایط بقا برای دست‌کم ۲۱ روز را فراهم کرده و توان عملکرد مستقل تا ۷۲ ساعت بدون ارتباط با محیط بیرون را داشته باشند. یک مهندس نظامی ترکیه که سابقه فعالیت در پروژه‌های ناتو در بروکسل را دارد، می‌گوید پناهگاه واقعی صرفاً یک جعبه بتنی نیست، بلکه سامانه‌ای مستقل از حیات است که باید بتواند بدون اتکا به محیط اطراف، به شکل کامل از ساکنان خود محافظت کند.

به باور تحلیلگران، ساخت چنین شبکه عظیمی از پناهگاه‌ها در شرایط اقتصادی کنونی ترکیه به منابع مالی بسیار گسترده‌ای نیاز دارد. با این حال، یتکین تأکید می‌کند که پناهگاه‌ها دیگر یک گزینه دلخواه نیستند، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شوند. او هشدار می‌دهد که نادیده گرفتن خطرات موجود، تنها احتمال غافلگیر شدن در بحران را افزایش می‌دهد و پناهگاه‌ها نه میراث گذشته، بلکه ابزار حیاتی محافظت در دوران بی‌ثباتی هستند.

در نهایت می‌توان گفت تمرکز دولت ترکیه بر ایجاد مراکز تولید پهپاد در تمام استان‌ها، توجه ویژه به احداث پناهگاه‌ها، و در کنار آن تلاش برای ایجاد ائتلاف‌های دفاعی منطقه‌ای با کشورهایی چون قطر، عربستان سعودی، مصر و پاکستان، همگی نمایانگر آن است که آنکارا در حال بازتعریف نقشه امنیتی خود در برابر تهدیدات جدید خاورمیانه، به‌ویژه از سمت رژیم صهیونیستی است. به‌ویژه پس از انتشار اظهارات یکی از مقامات پیشین دولت ترامپ درباره احتمال خروج آمریکا از ناتو برای آزاد گذاشتن دست اسرائیل در اقدام نظامی علیه ترکیه، این نگرانی‌ها در محافل سیاسی و نظامی آنکارا بیش از گذشته جدی گرفته شده است.