حفظ و نگهداری اسناد فرهنگی شهدا و ایثارگران، در واقع پاسداری از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ملت ایران است. نامهها، وصیتنامهها، خاطرات، عکسها، دستنوشتهها، پوسترها و دیگر آثار بهجا مانده از شهدا، تنها اسناد شخصی نیستند؛ بلکه روایتگر روحیه ایثار، ایمان و وطندوستی مردمیاند که در مقاطع حساس تاریخ ایران ایستادگی کردند.
سعید گنجی، مدیرکل اسناد و انتشارات بنیاد شهید و امور ایثارگران، در یادداشتی با عنوان «اسناد شهدا؛ ریشههای مقاومت» نوشت: اسناد فرهنگی شهدا و ایثارگران از مهمترین منابع پژوهشهای تاریخی و مطالعات اجتماعی به شمار میروند. پژوهشگران و مورخان با اتکا به این اسناد میتوانند تصویری دقیقتر و مستندتر از رویدادهای تاریخی ارائه دهند؛ روایتهایی که فراتر از کلیگویی، جزئیات زمانه، شیوه تصمیمگیریها، زبان رایج و حتی تغییر نگرشهای اجتماعی را منعکس میکند.
وی با اشاره به نقش این اسناد در جلوگیری از تحریف تاریخ تأکید کرد: روایتهای تاریخی ممکن است به مرور زمان دچار تغییر، اغراق یا دستکاری شوند، اما وجود اسناد معتبر سبب میشود روایتها بر پایه مدارک شکل بگیرد، نه صرفاً نقلقولهای شفاهی.
گنجی همچنین اسناد فرهنگی ایثارگران را ابزاری مؤثر برای آموزش و انتقال ارزشها دانست و افزود: گاهی یک نامه یا دستنوشته، تأثیری عمیقتر از یک سخنرانی عمومی دارد، زیرا صدای انسانی را منتقل میکند که خود در متن حادثه حضور داشته است. نسل جوان از طریق این آثار با مفاهیمی مانند شجاعت، مسئولیتپذیری، امید، ایثار و پایبندی به آرمانها آشنا میشود و تاریخ را به شکلی ملموستر درک میکند.
در ادامه این یادداشت آمده است: نگهداری از اسناد فرهنگی، زمینه تولید آثار هنری و رسانهای را نیز فراهم میکند. بسیاری از کتابها، مستندها، نمایشگاهها، پادکستها و تولیدات فرهنگی برای حفظ اصالت و کیفیت خود به اسناد معتبر نیاز دارند و نبود این منابع، آثار را به سمت روایتهای غیرمستند سوق میدهد.
مدیرکل اسناد و انتشارات بنیاد شهید، حفظ این آثار را از منظر انسانی و اخلاقی نیز حائز اهمیت دانست و نوشت: شهدا و ایثارگران با جان و آرمان خود از کشور دفاع کردند و یادگارهایی از احساس، ایمان و فداکاری بر جای گذاشتند. بیتوجهی به این آثار، نادیده گرفتن بخشی از میراث معنوی و انسانی کشور است.
او همچنین به ضرورت نگهداری علمی و تخصصی اسناد اشاره کرد و گفت: اسناد کاغذی، عکسها و دیگر منابع آرشیوی در برابر رطوبت، نور، آلودگی و استفاده مکرر آسیبپذیر هستند. به همین دلیل، فراهم کردن شرایط استاندارد نگهداری، ثبت دقیق اطلاعات، تهیه نسخههای پشتیبان و دیجیتالسازی، از مهمترین راهکارهای حفاظت از این میراث ارزشمند به شمار میرود.
به گفته گنجی، دیجیتالسازی اسناد علاوه بر حفاظت، امکان دسترسی آسانتر پژوهشگران و علاقهمندان را نیز فراهم میکند. ایجاد آرشیوهای دیجیتال، جستوجو و دستهبندی اسناد را تسهیل کرده و روند تحقیقات را سرعت میبخشد؛ هرچند این اقدام نباید جایگزین نگهداری نسخه اصلی اسناد شود.
وی در بخش دیگری از یادداشت خود تأکید کرد: اسناد فرهنگی ایثارگران، حلقه ارتباطی میان نسلها هستند. زمانی که جوانان با اندیشهها، دغدغهها و تصمیمهای نسلهای پیشین آشنا میشوند، ارتباطی عاطفی و فکری با تاریخ شکل میگیرد؛ ارتباطی که میتواند حس مسئولیت اجتماعی و تعلق به کشور را تقویت کند.
گنجی در پایان خاطرنشان کرد: اهمیت حفظ اسناد فرهنگی ایثارگران، موضوعی چندلایه و بنیادین است؛ از جلوگیری از تحریف تاریخ گرفته تا تقویت آموزش، تولید آثار فرهنگی و پاسداشت مقام شهدا و ایثارگران. اگر امروز برای حفاظت فیزیکی و دیجیتال این اسناد برنامهریزی شود، نسلهای آینده نیز خواهند توانست با تکیه بر اسناد معتبر، درکی عمیقتر و واقعیتر از تاریخ معاصر ایران داشته باشند.
او تأکید کرد: این اسناد ارزشمند در حافظه تاریخی مردم ایران ماندگار شدهاند و تا زمانی که روحیه ایثار و مقاومت در جامعه زنده باشد، پیام و معنای آنها نیز باقی خواهد ماند؛ حتی اگر آثار فیزیکی در حوادث آسیب ببینند، روح این اسناد در ذهن و خاطره مردم استمرار خواهد داشت.
نظر شما