استان خراسان رضوی با تکیه بر زیرساخت‌های صنعتی توانمند و مدیریت استراتژیک زنجیره تأمین، در سطح مناسبی از خودکفایی استانی قرار داشته و به‌عنوان یکی از ارکان حیاتی امنیت غذایی صنعتی کشور ظهور و بروز کرده است. نمونه بارز این مسئله، خود را در جنگ تحمیلی اخیر نشان داد؛ آنجا که شرایط استان به لحاظ سیاسی و جغرافیایی وضعیتی را ایجاد کرد که خراسان رضوی در نقش یک استان پشتیبان افزون بر نیازهای خود، آمادگی پیش‌دستانه‌اش را برای پشتیبانی از سایر استان‌های کشور در تمامی شرایط اعلام کرد.
خراسان رضوی ۶هزار واحد صنعتی در حوزه‌های مختلف دارد که تقریباً برای ۲۴۰هزار نفر شغل ایجاد کرده و تولیدات متنوعی را برای استان و کشور در سبدی گسترده پوشش می‌دهند. گفت‌وگوی طوس با معاون امور صنایع اداره کل صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی درباره وضعیت خودکفایی استان در صنایع مختلف مرتبط با مواد غذایی را در ادامه می‌خوانید.
ناصر بهزاد با بیان این مطلب که اگرچه برخی صنایع همچنان به واردات وابسته هستند؛ ولی ما در مسیر بومی‌سازی و اتکا به توان داخلی گام برداشته‌ایم، می‌گوید: از جمله این واحدها، ۸۰۰ واحد صنعتی در حوزه غذا و دارو فعالیت می‌کنند که تولید صنعتی زنجیره کاملی را برعهده دارند؛ از محصولات تغذیه‌ای مخصوص بزرگسالان و سالمندان بر پایه غلات گرفته تا انواع رنگ‌های خوراکی، افزودنی‌های صنایع لبنی، اسیدهای آمینه، کنسروها، محصولات پروتئینی، خمیرمایه، شیرخشک و حتی محصولات مربوط به صنایع کیک و کلوچه. خراسان رضوی در حوزه تولید خمیرمایه و شیرخشک بخش عمده‌ای از نیاز کشور، بیش از ۵۰درصد را تأمین می‌کند. همچنین محصولاتی مثل رب گوجه‌فرنگی و انواع شیر در استان ما هم برای مصرف داخلی و هم برای صادرات تولید می‌شود.
وی با بیان اینکه ۳۰درصد از این ۸۰۰ واحد مواد غذایی، مراحل دانش‌بنیان بودن را گذرانده و گواهی تأیید «عمق ساخت داخل» را دریافت کرده‌اند، می‌افزاید: خراسان رضوی در این حوزه به دلیل شرایط امنی که دارد، نقش پشتیبان سایر استان‌ها را ایفا می‌کند و مأموریت پیدا کردیم که واحدها با حداکثر ظرفیت خود فعالیت کنند. این اتفاق منجر به ذخیره‌سازی خوبی شد. همچنین برخی از برندهای استان‌های دیگر متقاضی استفاده از ظرفیت خالی واحدهای تولیدی استان برای تولید محصولات خود شدند.
معاون امور صنایع اداره کل صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی با اشاره به پیگیری‌هایی که در مورد ممنوعیت صادرات قوطی و درِ آن نیز انجام شد، ادامه می‌دهد: در صنعت کنسرو و کمپوت، ظرفیت بسیار بالایی داریم؛ با وجود چالش‌هایی مثل تأمین ورق برای قوطی‌ها که به دلیل مشکلات فولاد مبارکه با چالش مواجه بود، توانستیم با استفاده از منابع داخلی و واردات مدیریت‌شده، بخشی از نیاز ورق تولیدکنندگان را تأمین کنیم و امیدواریم در ادامه، تخصیص ورق بیشتری اتفاق بیفتد.
بهزاد با بیان این مطلب که استان خراسان رضوی با ظرفیت اسمی تولید سالانه ۲میلیون تُن آرد، از جایگاه ممتازی برخوردار است، تأکید می‌کند: هم‌اکنون تمامی واحدهای تولیدی استان فعال بوده و ماهانه افزون بر ۶۰هزار تن انواع آرد خبازی، صنفی و صنعتی، آزادپز و نان فانتزی را تولید می‌کنند.

خراسان رضوی، ظرفیت اسمی تولید ۷۰۸میلیون بطری ۵/۱ لیتری در سال را داراست

وی تصریح می کند: خراسان رضوی، در حوزه تولید آب آشامیدنی، ظرفیت اسمی تولید ۷۰۸میلیون بطری ۵/۱ لیتری در سال را داراست. با وجود اتکای بالا به توان تولید داخلی، تأمین مواد اولیه پلیمری PET از صنایع پتروشیمی، یکی از چالش‌های این صنعت محسوب می‌شود، هر چند در حال حاضر به دلیل ذخایر پیش‌بینی شده، مشکلی وجود ندارد؛ اما برای ادامه مسیر، پیگیر سهمیه‌های لازم برای تأمین مواد اولیه پلیمری هستیم.
به گفته معاون امور صنایع اداره کل صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی، در همین راستا، با ابلاغیه اخیر دولت برای مقابله با تبعات ناشی از شرایط جنگی و محدودیت‌های زنجیره تأمین در حوزه پتروشیمی، به واحدهای صنعتی اجازه داده شده به منظور جلوگیری از توقف تولید، رأساً و بدون اعمال هرگونه محدودیت ثبت سفارش، نسبت به واردات مواد اولیه ضروری مانند PET، PVC و PP اقدام کنند.

رتبه دوم خراسان رضوی در کشور در حوزه تولید پودر استخوان

بهزاد با بیان این مطلب که خراسان رضوی در صنعت داروسازی کشور حرف‌هایی برای گفتن دارد، می‌گوید: استان ما با تولید سالانه یک‌میلیارد واحد محصول شامل قرص، کپسول، شربت و پودر دارویی، در بسیاری از بخش‌ها سرآمد است. واحدهای داروسازی استان که اغلب دانش‌بنیان و مجهز به فناوری‌های پیشرفته High-Tech هستند، در تولید داروهای استراتژیک نظیر داروهای نارسایی مغزی، ملزومات دندانپزشکی، داروی فاکتور ۸ بیماران هموفیلی، واکسن‌های دامی و ماده اولیه پروژسترون پیشرو هستند.
وی با اشاره به رتبه دوم خراسان رضوی در کشور در حوزه تولید پودر استخوان که مصارف زیادی در صنایع مهندسی پزشکی و دندان‌سازی دارد، می‌افزاید: تأمین ۲۰درصد از شربت‌های دارویی کشور از تولیدات این استان صورت می‌گیرد. با وجود چالش‌های تأمین مواد اولیه مانند گرانول از پتروشیمی‌های داخلی نظیر شازند و مارون در دوران جنگ، تمامی واحدهای داروسازی استان، به فعالیت خود ادامه می‌دهند البته در روزهای آینده ممکن است با مشکلاتی مواجه شوند که پیگیر رفع آن‌ها هستیم.

نیاز به سرمایه در گردش و نقدینگی

معاون امور صنایع اداره کل صمت با اشاره به چالش تأمین سرمایه در گردش ادامه می‌دهد: با وجود برخورداری از ظرفیت‌های فنی، تجهیزاتی و نیروی انسانی متخصص در صنایع دارو و غذا، چالش اصلی این بخش، نیاز به سرمایه در گردش و نقدینگی قابل ‌توجه است. برای حفظ اشتغال و تسریع در مسیر خودکفایی، ضرورت دارد تأمین مالی این صنایع از طریق بانک‌های عامل با جدیت بیشتری دنبال شود تا گردش مالی در این بخش‌ها تسهیل گردد.
بهزاد درباره نقش ستاد تسهیل و رفع موانع تولید می‌گوید: با همکاری مستقیم ستاد تسهیل و رفع موانع تولید استان و با مشارکت نهادهای اجرایی و اقدام‌های به موقعی که در حمایت از تولیدکنندگان کالاهای اساسی و دارویی صورت گرفته، تقریباً هیچ تعدیل نیروی جدی در بخش تولید صنعتی کالاهای اساسی دارویی و غذایی استان نداشتیم و اگر تعدیلی بوده، به صورت مختصر در بخشی از صنایع اتفاق افتاده است. از جمله این اقدام‌ها می‌توان به حل مشکلات تأمین اجتماعی، رسیدگی به چک‌های برگشتی، امهال تسهیلات و اعمال انواع معافیت‌های گمرکی برای واردات مواد اولیه اشاره کرد. این همکاری‌های نزدیک موجب شده خراسان رضوی در حوزه تولید کالاهای استراتژیک دچار تعدیل نیروی گسترده یا بحران تولید نشود.
وی با اشاره به ظرفیت‌های صنایع غذایی در زمینه ماکارونی و روغن می‌افزاید: با ظرفیت فعال تولید سالانه حدود ۳۰هزار تُن، این صنعت نقش مؤثری در تأمین سبد غذایی استان و کشور دارد. با مدیریت صحیح، نگرانی‌های مربوط به تأمین این محصول برطرف شده و استان آماده پشتیبانی از سایر نقاط کشور است. در زمینه روغن نیز ظرفیت تصفیه و تولید انواع روغن سویا، آفتابگردان، ذرت و مخلوط در استان به حدود ۱۳۰هزار تن در سال می‌رسد.
معاون امور صنایع اداره کل صمت تأکید می‌کند: با وجود وابستگی به روغن خام وارداتی، دو راهکار کلیدی برای مدیریت این بخش اتخاذ شده است؛ نخست، مدیریت هوشمندانه ذخایر توسط واحدهای تولیدی بر اساس پیش‌بینی‌های دقیق و دوم، بهره‌گیری از سهمیه‌های راهبردی شرکت بازرگانی دولت ایران. البته تلاش‌ها برای تأمین متمم نیازها از طریق واردات نیز با پیگیری‌های مستمر ادامه دارد. در حوزه صنایع روغن، استان با تکیه بر زنجیره تأمین مواد اولیه، ظرفیت تولید خود را حفظ کرده و در حال حاضر از طریق شارژ مرحله‌ای ذخایر، استمرار تولید را تضمین می‌کند. این محصولات افزون بر تأمین نیاز داخلی، در شبکه استان و سایر استان‌های کشور توزیع می‌شوند.
بهزاد با بیان این مطلب که یکی از راهکارهای استراتژیک استان برای حفظ بازار برندهای مطرح کشور در زمان بحران، بهره‌گیری از ظرفیت خالی واحدهای صنعتی بود، می گوید: به استان‌های دیگر اعلام کردیم اگر برندی حتی در زمینه لوازم خانگی به استفاده از ظرفیت خالی صنایع استان خراسان نیاز دارد، می‌تواند در قالب قرارداد تولید بدون کارخانه از این واحدها استفاده کند.
وی از صدور ۱۰ مجوز تولید بدون کارخانه در استان طی دو ماه ابتدای سال خبر می‌دهد و می‌افزاید: استان دارای ظرفیت‌های خالی حدود ۴۰درصدی در صنایع شوینده، آرایشی و بهداشتی است. در صورت بروز اختلال در تولید برندهای مطرح در سایر استان‌ها، این برندها می‌توانند از ظرفیت تولید کارخانجات خراسان رضوی با قراردادهای تولید قراردادی استفاده کنند تا جلو از دست رفتن سهم بازار آن‌ها گرفته شود.
به گفته معاون امور صنایع اداره کل صمت، پیش‌بینی نیازها بر اساس شرایط استانی در مواردی که ممکن است جمعیت بیش از وضعیت عادی باشد، انجام می‌شود؛ اما با توجه به زیرساخت‌های تکنولوژیک و ظرفیت‌های صنعتی موجود، استان آمادگی کامل برای پاسخ‌گویی به تقاضاهای فراتر از نیاز خود را نیز دارد.