کتاب «خیام، چنان که هست» اثر محمد بقایی (ماکان)، پژوهشی تحلیلی درباره زندگی، اندیشه و رباعیات عمر خیام نیشابوری است که تلاش دارد چهرهای تاریخی و مستند از این شاعر و اندیشمند ارائه دهد و او را از برداشتهای سطحی و روایتهای افسانهای دور سازد.
این اثر بخشی از مجموعه پژوهشی «چنان که هست…» به شمار میرود که پیشتر کتابهایی درباره مولوی و سعدی نیز در همین مجموعه منتشر شده است. بقایی در فصلهای نخست کتاب، زندگی و زمانه خیام را با اتکا به منابع معتبر بررسی کرده و از او بهعنوان «معمایی بیپاسخ» یاد میکند؛ شخصیتی که سخن و اندیشهاش همچنان محل پرسش و تأویل است.
در فصل سوم، دیدگاههای خیام درباره مفاهیم فراطبیعی واکاوی شده و موضوعاتی مانند ندانمگرایی، تصور خدا، تقدیرگرایی، هیچانگاری، شادمانی، مرگاندیشی و نسبت خواب و مرگ در رباعیات او مورد بررسی قرار میگیرد.
فصل چهارم به جایگاه خیام در میان دانشمندان و شاعران همعصر و نیز مقایسه او با اندیشمندانی چون سنایی، ابوالعلاء معری، محمد غزالی، اقبال لاهوری و هرمان هسه اختصاص دارد تا موقعیت فکری و فلسفی او روشنتر شود. همچنین در فصلهایی دیگر، موضوعاتی چون «نوروزنامه»، سرمستی، گاهشمار جلالی و دیدگاه صاحبنظران درباره خیام بررسی شده است.
در بخشهای پایانی، رباعیات خیام از نظر مضمون، زبان و اندیشه تحلیل میشود و نویسنده نشان میدهد که چرا نسبت دادن بسیاری از رباعیات به خیام محل تردید است؛ از همین رو، فصل پایانی به نمایه رباعیاتی اختصاص یافته که در این کتاب بررسی شدهاند.
«خیام، چنان که هست» در ۱۸۰ صفحه و توسط نشر تهران منتشر شده و میکوشد با اتکا بر منابع کهن و پژوهشهای معتبر، تصویری نزدیکتر به واقعیت از اندیشههای فلسفی خیام ارائه دهد.
نظر شما