دوازدهمین و آخرین برگ از تقویم هجری قمری، فراتر از یک بازه زمانی ساده، ضیافتی الهی و مشحون از قداست است. این ماه که در زمره «ماههای حرام» (در کنار ذیالقعده، محرم و رجب) قرار دارد، دورانی است که در آن، شمشیرها به غلاف بازمیگردند تا آرامش و معنویت بر جان جهان حاکم شود.
ذیالحجه نه تنها پایانبخش سال قمری، بلکه اوج تجلی مناسک حج است؛ تنها زمانی در گیتی که احرام بستن برای حج تمتع در آن رواست و میعادگاه زائرانی است که از نهم تا سیزدهم این ماه، گرد کعبه مقصود طواف میکنند.
ماهی در پیوند با معجزههای بیتکرار
نخستین فراز از این تقویم پربار، به پیوند عمیق پدر توحید، حضرت ابراهیم(ع) و فرزندش حضرت اسماعیل(ع) با بیتاللهالحرام بازمیگردد. ماه ذیالحجه شاهد نخستین مناسک حج و بنای رفیع توحید توسط این دو پیامبر بزرگ بود؛ آیینی که خود معجزهای برای بقای ایمان در طول اعصار شد. اما ذیالحجه را باید ماه تجلی شکوه الهی و بستر وقوع شگفتیهایی دانست که ما در تاریخ ادیان از آنها با عنوان معجزه یاد میکنیم. ماهی که در آن اراده لایزال الهی از آستین پیامبران برآمد تا ناممکنها را ممکن سازد. آمده است که معجزه استقرار یافتن کشتی حضرت نوح(ع) پس از فروکش کردن طوفان بر کوه جودی (بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۴۵، ص۲۰۲)، گلستان شدن آتش نمرود بر حضرت ابراهیم(ع) (ترجمه التنبیه و الاشراف، ص ۱۹۲)، غلبه یافتن حضرت موسی(ع) بر ساحران فرعون (سوره اسراء، آیه ۲۶) و انتخاب جانشین برای حضرات موسی، سلیمان و عیسی علیهم السلام، از اتفاقاتی است که گفته شده در ماه ذیالحجه رخ داده است (دانشنامه اسلامی، مدخل ماه ذیالحجه). میتوان گفت ذیالحجه فرصتی است برای تأمل در مفهوم معجزه؛ آنجا که طبیعت در برابر فرمان خالق خضوع میکند تا حقیقت ایمان جاودانه بماند.
فضیلت غیرقابلتوصیف؛ از میقات موسی(ع) تا لیال عشر
در بیان فضیلت این ماه، همین بس که پروردگار توانا در سوره فجر به «لیالٍ عشر» (شبهای دهگانه) سوگند یاد کرده که بنا بر بسیاری از تفاسیر، مراد همان دهه نخست ذیالحجه است. این روزها که به «ایام معلومات» در قرآن شهرت یافتهاند، چنان عظمتی دارند که پیامبر اکرم(ص) عبادت و نیکی در هیچ زمانی را برتر از این دهه ندانستهاند.
رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله العظمی خامنهای در توصیفی عمیق، این دهه را «دهه خاطرههای پرشکوه و آموزنده» نامیدهاند؛ دورانی که از میقات ۴۰روزه حضرت موسی(ع) آغاز شده و با ایثار بینظیر ابراهیمی در عید قربان به کمال میرسد. به تعبیر ایشان، ذیالحجه ماه تضرع، انابه و پیوند دوباره با توحید است.
تقویم نور: روزهای مهم و سرنوشتساز
ماه ذیالحجه کلکسیونی از وقایع تاریخساز است که هر یک نقطه عطفی در مسیر هدایت بشری محسوب میشوند.
اول ذیالحجه: روز ولادت حضرت ابراهیم خلیل(ع)، پیامبر بزرگ و بتشکن و بناکننده خانه کعبه است. همچنین بنا بر نقل «شیخ طوسی» این روز، روز ازدواج امیرمؤمنان علی(ع) و حضرت صدیقه کبری فاطمه زهرا(س) (در سال دوم هجری) است.
۷ ذیالحجه: شهادت امام محمدباقر(ع) (در سال ۱۱۴) در چنین روزی واقع شده است.
۸ذیالحجه (روز ترویه): آغاز سفر معنوی حج و کوچ زائران به سوی عرفات است. این روز را روز «ترویه» مینامند. «ترویه در لغت به معنای سیراب کردن و آب ذخیره کردن است». در سابق که در عرفات آب نبود، حجاج روز هشتم برای وقوف در عرفات در روز نهم از مکه با خود آب میبرند. به روایت امام صادق(ع) روزه در آن، کفاره گناهان زیادی است.
۹ ذیالحجه (روز عرفه): روز نیایش و شناخت؛ زمانی که نسیم رحمت الهی بیش از هر وقت دیگر وزیدن میگیرد و دعای عرفه امام حسین(ع) طنینانداز میشود. عرفه روزی بسیار با فضیلت است و حاجیان، آن روز را در صحرای عرفات به یاد خدا هستند، همچنین این روز مصادف است با سالروز شهادت حضرت مسلمبن عقیل(ع) و هانی بن عروه در شهر کوفه (در سال ۶۰ هجری قمری).
۱۰ ذیالحجه (عید قربان): مظهر بندگی و ذبح هوای نفس؛ روزی که ابراهیم(ع) از آزمون سخت الهی سربلند بیرون آمد.
۱۱ تا ۱۳ ذیالحجه (ایام تشریق): روزهایی برای ذکر و بیتوته در سرزمین منا.
۱۸ ذیالحجه (عید بزرگ غدیر): نگین انگشتری این ماه و روز تداوم رسالت در قامت امامت؛ روزی که دین به کمال رسید.
۲۴ ذیالحجه (روز مباهله): روزی که سپیدپوشان اهلبیت(ع) در برابر مسیحیان نجران، حقانیت اسلام و پیامبر(ص) را به اثبات رساندند. همچنین در این روز حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) در حال رکوع انگشتر خود را به سائل داد و آیه «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤتُونَ الزَّکاةَ وَ هُم راکِعُونَ» در همین زمینه نازل شد.
۲۵ ذیالحجه: روز نزول سوره «هل اتی» است. پس از آنکه حضرت علی(ع)، حضرت فاطمه(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) و جناب فضه، برای ادای نذر خویش که برای شفای امام حسن(ع) و امام حسین(ع) کرده بودند، سه روز روزه گرفتند و در روز اول غذای افطار خود را به مسکین دادند و با آب افطار کردند و در روز دوم به یتیم و روز سوم به اسیر دادند این سوره در مدح آنان نازل شد.
اعمال و مناسک؛ پلی به سوی آسمان
برای بهرهمندی از برکات این ماه، بهویژه در دهه اول، اعمال عبادی ویژهای توصیه شده است که در رأس آنها «نماز دهه اول ذیالحجه» (نماز واعدنا) قرار دارد. این نماز که میان نماز مغرب و عشا اقامه میشود، زائر را در ثواب حاجیان شریک کرده و یادآور عهد الهی با حضرت موسی(ع) است. همچنین در حدیثی از رسول خدا(ص) نقل شده است: هر کس سوره فجر را در دهه اول ماه ذیالحجه قرائت کند گناهانش بخشیده شده و اگر در غیر این ایام خوانده شود مایه نورانیت او در قیامت میشود (مجمعالبیان، ج۱۰، ص۳۴۱). به خاطر داشته باشیم در این ماه همچنین اعمالی برای روزهای خاص توصیه شده است. بهطور مثال درباره شب و روز عرفه میخوانیم: پاداش عبادت در شب عرفه با ۱۷۰ سال عبادت برابر است. کسی که در این شب توبه کند مورد مغفرت الهی قرار میگیرد. همچنین زیارت حضرت سیدالشهدا(ع) در این شب سفارش شده است.
سخن پایانی
ماه ذیالحجه فرصتی است برای تصفیه جان؛ ترکیبی بیبدیل از حج، ولایت و توحید که در آن، بنده میتواند با تمسک به روزهای مهم و بهرهگیری از فضیلت ایام، مسیر کمال را در کوتاهترین زمان ممکن بپیماید. این ماه، نه یک اختتام برای سال، بلکه آغازی دوباره برای زیستن در پناه حق است.
نظر شما