در این راستا، دبیرخانه خدمت علمی آستان قدس رضوی وابسته به سازمان علمی و فرهنگی این نهاد موقوفاتی با بهره‌مندی از ظرفیت پژوهشگران همکار خود در حوزه‌های مختلف، همواره کوشیده است با ایجاد رویکردهای تبیینی و مساله‌محور، اشاراتی به موضوعات مورد نظر پژوهشگران در عرصه‌های مختلف کند.

یادداشت پیشِ رو، حاصل نگاه دکتر روح‌اله ناظمی، استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم و پژوهشگر همکار با دبیرخانه خدمت علمی، است.

ناظمی در این نوشتار که حاصل یک پژوهش عمیق لغت‌شناسانه و تخصصی است، نشان می‌دهد که «ایران قوی» در تراز انقلاب اسلامی، صرفاً به معنای توانایی زدن یک ضربه مقطعی نیست، بلکه ایجاد «رهبة» یا همان ترسی پیوسته و دنباله‌دار در دل دشمن است؛ همان چشم‌اندازی که رهبر شهید(رحمت الله علیه) همواره بر آن تأکید داشت و امروز مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی را هموار می‌کند. در ادامه این یادداشت را می‌خوانید:

به شهادت تاریخ قطعی، جدال میان جبهۀ حق و جبهۀ باطل عمری به درازای تاریخ بشری دارد و در این جدال همیشگی، جبهه باطل چنان‌که لازمه «باطل» بودن است، همواره با استفاده از ابزارهای نادرست و غیراخلاقی در هر دو جنبه جنگ سخت و نرم، کوشیده است به هر طریق ممکن بر جبهه حق پیروز شود یا دست‌کم خود را پیروز نشان دهد. در این ایام که مقارن با ساعات و لحظات دفاع مقدس سوم ایران اسلامی است، این ویژگی به صورت روزانه در رسانه‌های دنیا دیده می‌شود. صد البته که پشتوانه اصلی جبهه حق و حق‌طلبان راستین در این نبرد طولانی و ادامه‌دار، خداوند قادر و حکیم بوده و هست و او از سر تأکید و راستی، یاری طرفداران خود را وعده داده است که «وَلَیَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ». البته تحقق یاری الهی مقدماتی دارد و حق‌طلبان نیز به لزوم فراهم آوردن آن مقدمات آگاهند.

با توجه به دستور صریح «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ»، مبنی بر لزوم آمادگی همه‌جانبه برای مقابله با دشمنان دین خدا، بی‌تردید باید یکی از مقدمات لازم جهت تحقق نصرت الهی را گام زدن در جهت تجهیز جبهه حق در ساحت جنگ سخت و دستیابی به ادوات نظامی متناسب، برای مقابله با تجاوزهای جبهه باطل دانست.

بدیهی است که اگر مسلمانان راستین، به تعبیر مثل معروف، گوشه عافیت اختیار کنند و دست روی دست بگذارند، چنان‌که حال‌ و روز بسیاری از حاکمان به‌اصطلاح مسلمان امروزی است، باید به استثمار زورگویان و تحقیرهای رواشده از سوی آنان تن دهند. مطالب یادشده بارها گفته و شنیده شده و در جای خود هم درست است؛ اما شاید بتوان با درنگی بیشتر، برداشتی عمیق‌تر از آیه مورد بحث ارائه داد که حاصل تأملی لغت‌شناسانه بر واژۀ «تُرْهِبُونَ» است.

این واژۀ عربی از مصدر «الرهبة» گرفته شده است و عموم مترجمان و حتی مفسران ارجمند قرآن، آن را به «ترسانیدن» که برگردان دقیق «تُخَوِّفون» یا «تُخیفون» است، ترجمه کرده‌اند. اما بررسی لغت‌شناسانه مفهوم ترس در قرآن نشان می‌دهد که خداوند حکیم، برای انتقال مراتب و اقسام گوناگون آن، از واژگان پرشمار و متنوعی استفاده فرموده است. ریشه‌هایی همچون خوف با ۱۲۸ بار تکرار، خشیت ۴۷ بار، حذر ۲۱ بار، رهبة ۱۲ بار، اشفاق ۱۱ بار، فزع ۶ بار، وجل ۵ بار، رعب ۴ بار و روع ۱ بار در سراسر قرآن به چشم می‌خورد.

بی‌تردید استفاده از 9 ریشه لغوی متنوع از سوی خداوند حکیم، از سر ظرافت و حکمت است. در اینجا این پرسش جدی مطرح می‌شود که چرا صادر حکیم قرآن در این آیه، به جای مشتقات خوف، از ریشه «رهبة» استفاده فرموده است؟

لغت‌شناسان در تبیین این ظرافت آورده‌اند که «خوف» به معنای انتظار واقع شدن امری مکروه، از سر نشانه‌ای محتمل یا روشن است؛ اما درباره «رهبة» گفته‌اند که آن به معنای «الخوف المستمرّ المستدیم» یا همان ترس دنباله‌دار و پیوسته است. بر این اساس، خوف معنایی عام دارد اما رهبة ترسی است که اگر دنباله‌دار شود به این مرحله می‌رسد. حال می‌توانیم به حکمت نهفته در استفاده از «تُرْهِبُونَ» پی ببریم؛ انتظار خداوند و شرط تحقق وعده قطعی یاری او، تنها این نیست که مسلمانان با تجهیزات جنگی خود دشمنان را بترسانند، بلکه باید آنچنان قوی و مجهز شوند که دشمنان را همواره در ترسی دنباله‌دار و پیوسته نگه‌دارند.

هدف این است که جبهه باطل به سبب این ترس ماندگار، همیشه جبهه حق را در موضع عزت ببیند و به‌راحتی به خود جرأت جسارت و تعرض به سرمایه‌های آن را ندهد.

یاد و خاطره رهبر شهید و قرآنی‌مان، آن ایران‌مرد یگانه و آن مجاهد نستوه، گرامی و بلندمرتبه باد؛ او که درطول دوران درخشان مجاهدت‌های انقلابی و به‌ویژه سال‌های زعامتش، همواره دغدغه‌مند «ایران قوی» بود و با سیره گفتاری و عملی خود، مسیر درخشان نیل به این هدف والا را ترسیم کرد. نمونه‌ای از بیانات مانای آن بزرگمرد، پایان‌بخش این نوشتار است که فرمودند: «ما دشمن داریم، باید جهت دفاعی‌مان را قوی کنیم؛ عقل حکم می‌کند، شرع هم می‌گوید: وَاَعِدُّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ. مَا استَطَعتُم یعنی تا آنجایی که می‌توانید، هرچه می‌توانید. ما هم همین را گوش کردیم و هر چه می‌توانیم قوّۀ دفاعی کشور را ان‌شاءالله تقویت می‌کنیم. همین پیشرفت‌هاست که دشمن را عصبانی می‌کند؛ چرا؟ چون می‌دانند که اگر ایران قوی شد، توطئه علیه ایران ناکارآمد خواهد شد. لذا نمی‌خواهند ایران قوی بشود. هر چیزی که ما را قوی کند آن‌ها را عصبی می‌کند.»