۲۶ خرداد، روز بزرگداشت محتشم کاشانی، فرصتی برای بازخوانی ابعاد گوناگون شخصیت و آثار شاعری است که ارادت خود به خاندان پیامبر اکرم (ص) را در مرثیه عاشورا و در بخشهای مختلف دیوان خویش، به نمایش گذاشته است.
توصیف مقام و منزلت امام رضا (ع) در زبان محتشم کاشانی
محتشم کاشانی، با نام کمالالدین علی بن میراحمد، از برجستهترین شاعران سده دهم هجری و روزگار صفوی به شمار میرود. او که در کاشان میزیست، با بهرهگیری از زبانی روان، عاطفی و در عین حال استوار، توانست شعر آیینی را به جایگاهی تازه برساند؛ جایگاهی که آثارش را پس از گذشت بیش از چهار قرن همچنان زنده و اثرگذار، نگه داشته است.
در میان سرودههای مذهبی محتشم، ترکیببندی در مدح حضرت امام رضا (ع) جایگاهی ویژه دارد. این اثر که کمتر از ترکیببند عاشورایی او شناخته شده است، تصویری روشن از عشق و دلدادگی شاعر به هشتمین امام شیعیان ارائه میدهد.
محتشم در آغاز این منظومه از شوق زیارت و کشش روحی خود سخن میگوید و در ادامه با بیانی سرشار از احترام و ستایش، به توصیف مقام و منزلت امام رضا (ع) میپردازد. او در بخشی از این ترکیببند، حضرت رضا (ع) را «آفتاب بیزوال آسمان داد و دین» میخواند و با بهرهگیری از تصاویر شاعرانه، جایگاه معنوی آن امام همام را ترسیم میکند. در بخشهای دیگر نیز مفاهیمی همچون کرامت، بخشندگی و شفاعت رضوی در کانون توجه شاعر قرار میگیرد؛ مفاهیمی که همواره در فرهنگ زیارت و ادب رضوی حضوری پررنگ داشتهاند.
آثار محتشم در گنجینه نسخ خطی آستان قدس رضوی
ارادت محتشم به امام رضا (ع) تنها به این ترکیببند محدود نمیشود. در برخی دیگر از سرودههای او نیز میتوان نشانههایی از توسل و اظهار محبت به حضرت ثامنالحجج (ع) را مشاهده کرد؛ موضوعی که نشان میدهد پیوند عاطفی و اعتقادی شاعر با اهلبیت (ع) فراتر از یک مناسبت یا واقعه تاریخی بوده است. اهمیت این میراث ادبی را میتوان در نسخههای خطی برجایمانده از آثار محتشم نیز مشاهده کرد. گنجینه نسخ خطی آستان قدس رضوی، بیش از ۴۰ نسخه از آثار این شاعر را در خود جای داده است که در میان آنها نسخههایی نفیس از کلیات محتشم نگهداری میشود. یکی از کهنترین این آثار، نسخهای متعلق به قرن یازدهم هجری قمری است که تنها چند دهه پس از درگذشت شاعر کتابت شده و از منظر تاریخ ادبیات فارسی و میراث مکتوب شیعه، ارزشی ویژه دارد.
زبانی گویای محبت به خاندان پیامبر (ص)
ماندگاری نام محتشم را باید در سادگی و صداقت زبان او جستوجو کرد. او مفاهیم بلند اعتقادی و احساسات عمیق دینی را با بیانی روشن و قابل فهم برای عموم مردم عرضه کرد؛ ویژگیای که سبب شد اشعارش از محدوده کتابها فراتر رود و در آیینها، مجالس مذهبی و حافظه جمعی ایرانیان جای گیرد. امروز و در روز بزرگداشت محتشم کاشانی، بازخوانی اشعار رضوی او یادآور این حقیقت است که شاعر نامدار کاشانی علاوه بر راوی حماسه کربلا، در گسترهای وسیعتر، زبان گویای محبت به خاندان پیامبر (ص) و از جمله حضرت امام رضا (ع) به شمار میرفت؛ محبتی که در آیینه شعر او همچنان میدرخشد.
نظر شما