حجتالاسلام والمسلمین علوی تهرانی در سلسله جلسات هفتگی که در مسجد امیرالمؤمنین(ع) برگزار شد به تبیین حقیقت ولایت بهعنوان عینیت هدایت و بیّنات پرداختند و با تشریح اهداف قیام سیدالشهداء(ع) مبنی بر نجات دین و احیای سیره نبوی و علوی، تقابل تاریخی جریان امامت با پروژههای انحراف و حذف هویتی در دوران سقیفه و بنیامیه را تحلیل کردند.
بخشهایی از این نشست را در ادامه میخوانیم:
چراغ عزاداری برای سیدالشهدا(ع) خاموششدنی نیست
حجتالاسلام والمسلمین علوی تهرانی در سخنانی با تأکید بر اینکه عاشورا صرفاً یک رخداد تاریخی نیست، گفت: هدف از تحلیل نهضت امام حسین(ع) فقط شناخت گذشته نیست، بلکه مهمتر از آن، شناخت زمانه امروز ماست. به باور او، تاریخ زمانی ارزشمند است که آینهای برای سنجش حال و آینده انسان باشد. از این رو، قیام سیدالشهدا(ع) را باید در چارچوب تقابل تاریخی میان حفظ حقیقت دین و پروژه حذف امامت فهم کرد.
ولایت؛ حقیقت هدایت
این استاد حوزه علمیه با اشاره به آیات قرآن کریم، بهویژه آیه کتمان بیّنات و هدایت، گفت: مسئله اصلی در این آیه صرفاً پنهان کردن الفاظ قرآن نیست، بلکه کتمان حقیقتی است که قرآن آن را بهعنوان راه هدایت معرفی کرده است. به گفته او، در روایات، این آیه بر امیرالمؤمنین(ع) تطبیق شده است؛ یعنی ولایت علی(ع) همان بیّنه و هدایت است. بنابراین بحث امامت، بحثی صرفاً تاریخی یا سیاسی نیست، بلکه حقیقتی است که با هدایت انسانها پیوند مستقیم دارد.
او افزود: در برخی اشعار و رجزهای عربی نیز این معنا دیده میشود؛ مانند سخن زهیر بن قین بجلی که هدایت خود را در پیروی از امام حسین(ع) یافت. از این رو، مسئله امامت در واقع مسئله هدایت انسان است.
عزاداری برای امام حسین(ع)؛ پاسداری از دینداری
علوی تهرانی در ادامه به چرایی استمرار مجالس عزاداری برای سیدالشهدا(ع) پرداخت و گفت: یکی از مهمترین آثار این مجالس، حفظ اصل دینداری در جامعه است. به باور او، همین مقدار از نماز، روزه، اخلاق و ارتباط مردم با معارف دینی که در جامعه باقی مانده، تا حد زیادی محصول همین محافل است. از همین رو، دشمنان دین با این مجالس مشکل دارند، چون این محافل کانون هدایتاند.
او در پاسخ به این دیدگاه که بهجای عزاداری باید فقط به امور خیریه یا خدمات اجتماعی پرداخت، تصریح کرد: این دو در تقابل با هم نیستند. جامعه هم به آموزش نیاز دارد، هم به بهداشت، هم به معیشت و هم به هدایت. بسیاری از حرکتهای خیرخواهانه و اجتماعی سالم نیز از دل همین مجالس اهلبیت(ع) شکل گرفتهاند. بنابراین عزاداری برای امام حسین(ع) نهتنها مانع کار خیر نیست، بلکه سرچشمه بسیاری از خیرات اجتماعی است.
## دین، بزرگترین نعمت الهی
او با اشاره به آیات قرآن درباره نعمت بعثت پیامبر(ص) گفت: خداوند در قرآن از دین و هدایت بهعنوان «منت» یاد میکند؛ یعنی نعمتی بسیار بزرگ. در حالی که درباره برخی نعمتهای دیگر چنین تعبیری به کار نرفته، درباره ارسال پیامبر(ص) و هدایت انسانها این واژه آمده است. همچنین خداوند در نماز، مهمترین خواسته را به انسان تعلیم داده و فرموده است: «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ». این نشان میدهد که مهمترین نیاز بشر، هدایت الهی است.
به گفته او، صراط مستقیم همان دین الهی است؛ دینی که باید از انحراف و تحریف حفظ شود. امیرالمؤمنین(ع) نیز در نامه به مالک اشتر فرمودهاند که این دین زمانی در دست بدترین مردم به اسارت افتاد. ظاهر دین باقی بود، اما حقیقت آن در اختیار هواهای نفسانی قرار گرفت. در چنین شرایطی، امام حسین(ع) برای آزادسازی دین از اسارت برخاست.
هدف قیام امام حسین(ع)
علوی تهرانی با استناد به نامهها و بیانات امام حسین(ع) سه محور مهم را مطرح کرد. نخست اینکه حضرت در نامهای به بزرگان بصره فرمودند: «من شما را به کتاب خدا و سنت پیامبر دعوت میکنم.» این جمله نشان میدهد که حرکت امام برای بازگرداندن جامعه به متن قرآن و سنت نبوی بود، نه صرفاً به ظواهر دینی.
دوم، در وصیتنامه امام به محمد بن حنفیه، آن حضرت هدف خروج خود از مدینه را روشن کردند و فرمودند: «من برای اصلاح در امت جدم قیام کردهام. میخواهم امر به معروف و نهی از منکر کنم.» علوی تهرانی توضیح داد که امر به معروف و نهی از منکر در اینجا فقط به معنای تذکرهای فردی نیست، بلکه مفهومی عمیق و اجتماعی دارد؛ یعنی اصلاح ساختار جامعه و بازگرداندن آن به مسیر حق.
سوم، در نامهای که امام حسین(ع) به وسیله مسلم بن عقیل برای مردم کوفه فرستادند، امام حقیقت «امام» را چنین تعریف کردند: کسی که به کتاب خدا عمل کند، عدالت را برپا دارد، به دین حق پایبند باشد و خود را وقف خدا کند. به گفته او، این تعریف نشان میدهد که قیام امام حسین(ع) برای حفظ ظاهر دین نبود، بلکه برای احیای حقیقت امامت و عدالت بود.
دو قرائت انحرافی از اسلام
این سخنران در ادامه به دوره پس از رحلت پیامبر(ص) اشاره کرد و گفت: پس از آن، دو قرائت از اسلام در جامعه شکل گرفت. در قرائت نخست که از سقیفه آغاز شد، تلاش بر این بود که امیرالمؤمنین(ع) از صحنه اجتماعی و سیاسی جامعه کنار گذاشته شود. در این نگاه، همه صحابه در یک سطح قرار میگرفتند و امام علی(ع) بهعنوان معیار هدایت معرفی نمیشد.
او افزود: اما در دوره بنیامیه، این پروژه به مرحله شدیدتری رسید و هدف، حذف کامل امامت شد. از همینجا روند شهادت امیرالمؤمنین(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) قابل فهم است. به گفته او، مسئله آنها فقط حکومت نبود؛ بلکه میخواستند نام و اثر اهلبیت(ع) را از حافظه دینی جامعه پاک کنند.
پروژه حذف اهلبیت(ع)
علوی تهرانی با اشاره به سیاستهای اموی گفت: در دوران بنیامیه، فشارهای گستردهای علیه اهلبیت(ع) و پیروان آنان اعمال شد. در برخی مناطق، منبرها را برای ناسزا گفتن به امیرالمؤمنین(ع) برپا میکردند. همچنین بسیاری از شیعیان از ترس یا فشار اجتماعی جرئت نداشتند حتی نام فرزندان خود را علی بگذارند. اینها نشان میدهد که مسئله صرفاً یک اختلاف سیاسی نبود، بلکه تلاشی سازمانیافته برای حذف جریان امامت از جامعه اسلامی بود.
او همچنین به نقلهایی اشاره کرد که معاویه را آشکارا نگران ماندگاری نام پیامبر(ص) نشان میدهد؛ اینکه میگفت تا زمانی که نام محمد(ص) در اذان و اقامه زنده است، آرامش نخواهیم داشت. از نگاه او، این سخن نشان میدهد هدف نهایی آنان، محو کردن حقیقت رسالت و اهلبیت(ع) بود.
کوفه؛ شهری در آزمون وفاداری
در بخش پایانی، علوی تهرانی به ماجرای کوفه پرداخت و گفت: کوفه شهری نظامی و پادگانی بود که از ابتدا برای سازماندهی لشکرها و فتوحات ساخته شد. به همین دلیل، ترکیب جمعیتی آن نیز متنوع و ناپایدار بود. او افزود: در آغاز، به دلیل ضعف والی وقت، مسلم بن عقیل توانست با بخشی از مردم ارتباط برقرار کند، اما با ورود عبیدالله بن زیاد، فضای شهر بهسرعت امنیتی و سرکوبگر شد و بسیاری از کوفیان از یاری امام بازماندند.
با این حال، او تأکید کرد که همه مردم کوفه یکسان نبودند؛ برخی از بزرگان و یاران وفادار، مانند مسلم بن عوسجه و حبیب بن مظاهر، با وجود خطرها خود را به کربلا رساندند.
پیام عاشورا برای امروز
علوی تهرانی در پایان گفت: هدف از این بحث فقط مرور تاریخ نیست، بلکه شناخت خودمان است. پرسش اصلی این است که اگر روزی حجت الهی ظهور کند، ما در کدام جبهه خواهیم بود؟ آیا ویژگیهای جامعه کوفه در ما هم تکرار میشود یا نه؟ به گفته او، عاشورا فقط برای سوگواری نیست، بلکه برای بیداری، اصلاح و سنجش امروز ماست.
نظر شما