ایران آماده بدرقه رهبر شهید انقلاب شده است؛ مراسمی که بنا بر پیشبینیها یکی از بزرگترین تشییعهای تاریخ خواهد بود و در عین حال، آزمونی مهم برای مدیریت و انسجام ملی به شمار میرود. در چنین فضایی، شعار «باید برخاست» بهعنوان پیام محوری این مراسم انتخاب شده تا جامعه را به حضوری آگاهانه، مسئولانه و همدلانه دعوت کند؛ اما آنچه بهعنوان پرسشی برای افکار دغدغهمند مطرح میشود این است که بازنمایی این شعار میتواند خود را در هر جریانی سرایت دهد. این بازنمایی چه در حال حاضر و چه در آینده بهعنوان محوری برای اعتلای جامعه انسانی ایران در ابعاد فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی چگونه خواهد بود؟
«باید برخاست» گذار از فرهنگ سوگ به فرهنگ حماسه است
در پاسخ به این پرسش، یک پژوهشگر حوزه بانوان در گفتوگو با خبرنگار ما اظهار کرد: شعار «باید برخاست» صرفاً یک عبارت عاطفی برای تسلای خاطر نیست؛ بلکه یک مانیفست فرهنگی و یک هستیشناسی کنش در متن جامعه ایران است. اگر بخواهیم این شعار را از دریچه مسائل فرهنگی جامعه امروز ایران تحلیل کنیم، باید بگویم این شعار گذار از فرهنگ سوگ به فرهنگ حماسه، پاسخ به چالش بیتفاوتی و فردگرایی، بازسازی سرمایه اجتماعی بر محور آرمان، پیوند میان نسلی و هویت انقلابی و مقابله با روایتهای یأسآور جهانی است.
زهرا عباسپور گفت: یکی از ویژگیهای فرهنگی ما ایرانیان، پیوند عمیق با نهاد عزاداری است؛ اما خطر فرهنگی که همواره ما را تهدید میکند، توقف در لایه غم و فقدان است و شعار «باید برخاست» یک دگردیسی فرهنگی ایجاد میکند. این شعار به جامعه میگوید که در فرهنگ اصیل شیعی و انقلابی، شهادت پایان یک فرد نیست؛ بلکه آغاز یک حرکت جمعی است. در واقع این شعار با تکیه بر الگوی عاشورا، اشک را به اراده و سوگ را به حماسه تبدیل میکند. این دقیقاً همان چیزی است که جامعه امروز ما برای عبور از ناملایمات به آن نیاز دارد. ما امروز در لایههایی از فرهنگ عمومی با نوعی فردگرایی مدرن و گاهی ناامیدی تزریق شده مواجهیم که منجر به انفعال میشود. شعار «باید برخاست» دقیقاً در نقطه مقابل این انفعال قرار دارد و از منظر فرهنگی، برخاستن بازگشت به روحیه مشارکت جمعی است.
این تاریخپژوه افزود: این شعار میگوید اگرچه رهبری محبوب را از دست دادهایم؛ اما چون فره و شکوه این مسیر متعلق به آرمانهای متعالی عدالت، خدمت و استقلال است، پس مسیر متوقف نمیشود و این یک پیام فرهنگی قوی به بدنه جامعه است که نشان میدهد پایداری نظام معنایی ما متکی به ایمان جمعی است. چالش گسست نسلی، یکی از مسائل فرهنگی جدی ماست؛ اما در مراسم تشییع و در لوای شعار «باید برخاست» ما شاهد حضور نسلهای جدید دهه هشتادیها و نودیها هستیم. این شعار برای نسل جوان حامل مفهوم فاعلیت است. ضمن آنکه در فضای رسانهای بینالمللی تلاش میشود فقدان رهبران انقلابی بهعنوان پایان یک راه تصویر شود؛ اما شعار «باید برخاست» یک پدافند فرهنگی در برابر این جنگ نرم است. در مجموع این شعار روایت جدیدی را ارائه میدهد؛ اینکه شهادت، سوخت موتور حرکت انقلاب است نه ترمز آن. این شعار به جامعه اعتماد به نفس فرهنگی میدهد تا در برابر هجمه ناامیدی قد علم کند و پذیرش این واقعیت که در فرهنگ انقلاب اسلامی مسئولیت پس از شهادت سنگینتر میشود. این شعار از ما میخواهد که از لایه احساسات پاک مردمی در تشییع، به لایه عقلانیت و کنشگری در مدیریت و فرهنگ برسیم به گونهای که این شعار، فراخوانی است برای تمام اهالی فرهنگ و هنر که نگذارند علم خدمت و مقاومت بر زمین بماند.
«باید برخاست» بعثت فرهنگی از جنس ایرانی اسلامی است
دستیار رئیسجمهور شهید نیز درباره بازنمایی این شعار در سطح جامعه تشریح کرد: «باید برخاست» کانونیترین عنصر هویتی تمدن ایرانی-اسلامی و مظهری از اراده مردمی است. این شعار از تصمیم یک ملت مبعوث شده برای بازگشت به خویشتن حکایت دارد و این مهمترین تصمیم و اراده برای هژمونیسازی فرهنگی و هویتی است. باید گفت فرهنگ، نرمترین و جذابترین دریچه برای نفوذ بیگانگان در همه ساحات است و اگر این دریچه جذاب دارای هویت بومی و اصیل باشد، این مزیت یعنی فرهنگ برآمده از تمدن ایرانی توانایی دارد در یک هماورد مدرن به نقطه کارآمدی برسد.
سکینه سادات پاد عنوان کرد: بدون تعارف، یکی از مؤثرترین مؤلفههای گسست نسلی و شکاف پرهزینه درباره حاکمیت و مردم، همین دستکاری فرهنگی در تمام عرصههای زندگی اعم از اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است؛ زیرا وقتی جامعه از روح فرهنگ اصیل بومی خالی شود، عمیقترین شکافها ایجاد میشود و حوادث تلخی را رقم میزند. «باید برخاست» یک همت و اراده جمعی هم برای ایستادن مقابل هر مانعی در مسیر شدن و هم برای ید واحد شدن است و یک مکتب فرهنگی محسوب میشود که توانایی عاملیت فراتر از جغرافیای ایران را دارد و کلید ورود به موفقیتهای ملموس است. این شعار، جوشش جانانهای است که نهضت امام خمینی(ره) با امتداد امام شهید و با یک پایان قهرمانانه و خون پربرکتشان برای ایران جانآفرین کرد و به عبارت دیگر «باید برخاست» یک بعثت فرهنگی از جنس ایرانی-اسلامی را برای ما به ارمغان میآورد و اتفاقهای بزرگ وقتی از درون اراده و جوشش جمعی شکل بگیرد، قابلیت جهانشمولی و روندسازی را دارد.
بازخوانی تاریخ انبیا؛ راه بازنمایی شعار «باید برخاست» در جامعه است
عضو هیئت علمی پژوهشکده شهید صدر نیز در مورد بازنمایی ابعاد اجتماعی شعار «باید برخاست» اظهار کرد: این شعار یادآور نخستین پیام حضرت امام(ره) در صحیفه است. نخستین متن موجود در صحیفه امام با آیهای از قرآن شروع میشود که خداوند در آن میفرماید: «ای پیامبر بگو که من شما را به یک چیز موعظه میکنم و آن قیام برای خداست که فرد یا جمع برای اقامه دین خدا به پا خیزند». به عبارت دیگر این قیام لله و اقامه دین حق، اصلیترین وظیفه مؤمنان در طول تاریخ بوده و خواهد بود و این شعار یکی از اصیلترین آموزههای انبیای الهی از حضرت آدم(ع) تا حضرت صاحبالزمان(عج) محسوب میشود.
عطااله بیگدلی با بیان اینکه اصلیترین صفتهای حضرت صاحبالامر(عج) نیز قیامکننده و برخیزنده است و این انتخاب از آن نظر که از اصیلترین واژگان دینی و آموزههای وحیانی بهره گرفته و با شهادت رهبر شهید، روح تازهای در آن دمیده شده، بسیار هوشمندانه است، افزود: شهادت یک امام یا پیشوا آغازگر قیامها و برخاستنهای جدید است که به قیام و برخاستن امت اسلامی علیه ظلم منجر میشود.
وی در تشریح راهکارهای اجرایی توضیح داد: یکی از راهکارها بازخوانی داستانها و تجربیات قیامهای الهی در طول تاریخ انبیای عظام(ع) و ائمه معصومین(ع) برای جوانان، نوجوانان و عموم مردم است. ما باید دوباره تاریخ ایمانی خود را از حضرت آدم(ع)، حضرت نوح(ع)، حضرت ابراهیم(ع)، حضرت موسی(ع)، حضرت عیسی(ع) و تاریخ صدر اسلام مرور کنیم. همواره خون شهید به ما میگوید که برای ترویج این فرهنگ، باید پیشینه و تجربیات برخاستن برای خدا را یادآوری کنیم تا انعکاس آن را در جامعه شاهد باشیم. در آیندهای نزدیک مناسبتهایی همچون عزاداری سیدالشهدا(ع) و دهه پایانی صفر را پیش رو داریم که فرصتهای فرهنگی و اجتماعی بسیار خوبی هستند تا امسال اربعینی متفاوت و متمایز از سالهای گذشته را تجربه کنیم.
مشهد خاستگاه تحقق الگوی برخاستن برای تمدن نوین اسلامی
عضو شورای مرکزی حزب مؤتلفه اسلامی نیز در پاسخ به این پرسش از منظر سیاسی گفت: نمادی که برای این شعار در نظر گرفته شده، یک مشت گره کرده به نشانه اراده و ایستادگی در برابر فشار و همبستگی جمعی است که احساس با هم بودن و مقاومت در برابر ظلم، تهدید و عزم برای عمل را نشان میدهد که فراتر از یک شعار صرفاً احساسی است.
حمیدرضا ترقی ادامه داد: شعار «باید برخاست» در واقع بستهای است که میتواند به مراسم تشییع رهبر عزیز و شهید انقلاب اسلامی نگاهی حماسی، مقاومتگونه و رو به جلو ارائه دهد. در این مفهوم میتوان سه لحن را مورد توجه قرار داد؛ نخست لحن آیینی است که رویکردی معنوی و اخلاقی دارد و به این معناست که باید برای احیای ارزشهای متعالی اسلام و ارزشهای فراموش شده و برپایی عدالت و رفع تبعیضهای ناشی از سیاستهای غلط اقتصادی به پا خاست و برای میثاق خدمت بیمنت به مردم در برابر وفاداری آنها در سایه ایمان و وحدت، برخاستن را محقق کرد.
وی افزود: لحن دوم، لحن حماسی است که از رویکرد انگیزشی و شورآفرینی میآید و اراده جمعی، ایستادگی و امید به آینده را با عزمی پولادین برای عدالتخواهی، استقلالطلبی و سربلندی نظام جمهوری اسلامی و آیندهای که کرامت مردم اصل نخست آن باشد، نشان میدهد و خیزشی برای تداوم آرمانهای انقلاب و اصلاح ریشهای مسائل اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی محسوب میشود و لحن سوم، لحن رسمی است که رویکرد ساختاری و مدیریتی را در بر میگیرد و به مسئولیتپذیری نهادی، شفافیت برنامهریزی و بهبود وضعیت کشور با اتکا به ظرفیتهای مردمی و تحقق اصلاحات بنیادین با هدف دستیابی به کارآمدی حداکثری و دفاع از کرامت شهروندان میپردازد که نماد تعهد جمعی مسئولان برای استمرار مسیر گام دوم انقلاب و مقابله با نفوذ و تقویت ساختارهای قانونی است.
عضو شورای مرکزی حزب مؤتلفه اسلامی درباره بازنمایی این شعار در مراسم تشییع در مشهد مقدس عنوان کرد: مشهد زادگاه و کانون مبارزات رهبر عزیز انقلاب بوده و مرکزی است که ایشان قصد داشتند استقرار نظام ارزشی اسلامی و الگوسازی برای سراسر جهان را از آن آغاز کنند. امروز که ایشان به نهایت کمال در عرصه فقاهت و حکمرانی رسیده و منشأ تحولات جهانی شدهاند، اگر این خیزش و برخاستن، تبلور تحقق خواستههای ایشان باشد و بتوانیم آن را بهعنوان یک نمونه و سنجش در مشهد آغاز کنیم، بیشک کمک میکند تا این هدف به سراسر کشور و حتی کشورهای دیگر تسری پیدا کند.
وظیفه مسئولان در شعار «باید برخاست» تسهیلگری است نه تحمیل تورم به مردم
رئیس خانه صمت خراسان رضوی در پاسخ به این پرسش که شعار «باید برخاست» در فضای اقتصادی چه معنا و کارکردی میتواند داشته باشد، گفت: بزرگترین مشکل امروز کشور، مسئله اقتصاد است. در حوزههایی مانند دفاعی و سیاست خارجی مسئولان نسبت به وظایف خود آگاه هستند و اقدامهای لازم را انجام دادهاند و انجام خواهند داد؛ اما در حوزه اقتصاد آنچه بیش از همه اهمیت دارد، وظیفه آحاد مردم و فعالان اقتصادی در تقویت بنیه اقتصادی کشور است.
فیروز ابراهیمی ادامه داد: در تحقق این شعار، هر یک از بخشهای جامعه مسئولیت روشنی را بر عهده دارد؛ تولیدکننده باید با ارائه تولیدات کیفی و قیمتهای رقابتی و با تأمین نیازهای مردم و صیانت از سفره آنها و جلوگیری از تورم و افزایش قیمت کالاها تا جایی که اختیار دارد، به تحقق این شعار کمک کند و مردم نیز بهعنوان مصرفکننده باید تا جایی که میتوانند، از تولیدات داخلی استفاده کنند. البته مقصود این نیست که آنها مجبور باشند هر کالای بیکیفیتی را مصرف کنند؛ بلکه منظور، حمایت از تولید کیفی داخلی است. در واقع مردم نیز یک تکلیف ملی در قبال اقتصاد کشور دارند و آن کمک به تقویت تولید ملی است تا اشتغال موجود در این بخش نه فقط حفظ؛ بلکه گسترش پیدا کند.
وی ضلع سوم تحقق این شعار را مسئولان و تصمیمگیرندگان کشور دانست و افزود: مسئولان باید در حوزه اقتصاد نقش تسهیلگر را داشته باشند نه اینکه با تصمیمهای خود تورم مضاعفی را به مردم تحمیل کنند. متأسفانه امروز شاهد هستیم که در ماههای اخیر؛ به ویژه از پیش از جنگ ۱۲ روزه تا امروز، قیمت برق و گاز صنایع بیش از ۱۰۰درصد افزایش داشته است. از سوی دیگر، به دلیل ناتوانی در تأمین انرژی به برخی واحدهای تولیدی گفته شده که برای تأمین برق مورد نیاز خود پنل خورشیدی نصب کنند یا ژنراتور بخرند. این در حالی است که قیمت گازوئیل مورد نیاز واحدهای صنعتی دارای ژنراتور از ۱۳هزار به ۳۲هزار تومان رسیده و این یعنی افزایش حدود ۱۵۰درصدی در این مدت کوتاه. این چند مثال از آن نظر مطرح شد که گفته شود وظیفه مسئولان تسهیلگری است نه اینکه با تصمیمهای خود، عوامل مؤثر در قیمت تمام شده را افزایش دهند و فشار بیشتری بر سفره مردم وارد کنند. متأسفانه بسیاری از تصمیمهای اقتصادی که امروز اتخاذ میشود، هیچ تناسبی با وضعیت معیشتی مردم و با تورم لجام گسیخته موجود ندارد. تورم نقطه به نقطه در خرداد ماه در حال نزدیک شدن به ۹۰درصد است و کشور به تدریج در حال نزدیک شدن به تورم سه رقمی قرار دارد که این مسئله بسیار نگران کننده و هولناک است. پس اگر هر سه ضلع این مسئله؛ یعنی تولیدکننده، مصرفکننده و مسئولان وظایف خود را درست انجام دهند، همه ما میتوانیم در حوزه اقتصاد به تحقق شعار «باید برخاست» کمک کنیم؛ اما اگر یک ضلع وظیفه خود را انجام ندهد، کیفیت کار دو ضلع دیگر نیز دچار آسیب میشود.
«باید برخاست»؛ دعوتی برای حرکت و مسئولیتپذیری
شعار «باید برخاست» بیش از آنکه یک جمله احساسی در بدرقه رهبر شهید باشد، دعوتی برای حرکت و مسئولیتپذیری همه اقشار جامعه است. آنچه از دیدگاه فعالان فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی برمیآید، این است که تحقق این شعار زمانی ممکن میشود که مردم، مسئولان و فعالان اقتصادی هر کدام نقش خود را در مسیر پیشرفت کشور به درستی ایفا کنند. اگر این اراده جمعی شکل بگیرد، میتوان از فضای سوگ و فقدان عبور و آن را به فرصتی برای همبستگی امید و حرکت در مسیر پیشرفت کشور تبدیل کرد.
نظر شما