در تقویم باورهای آیینی، ماه صفر همواره با تأملی خاص و رویکردی مراقبتی آغاز می‌شود. بسیاری از خانواده‌ها بنا بر سنت‌های دیرین، با نذر و صدقه به استقبال این ماه می‌روند؛ رفتاری که ریشه در تلقی جمعی جامعه از به تعبیری سنگینی و دشواری‌های احتمالی این ماه دارد. این رویکرد بی‌ارتباط با بستر تاریخی رویدادها در این ماه نیست. ورق زدن تاریخ اسلام، صفر را با نام‌آورترین سوگ‌های تاریخ گره زده است؛ از رحلت جانسوز پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) گرفته تا شهادت امام رضا(ع)، همه و همه بر حزن جاری در این ماه صحه می‌گذارند. علاوه بر این، تقارن آغازین روزهای صفر با ورود اسیران واقعه کربلا به شام و نیز آغاز جنگ صفین، فضا را برای مؤمنان به گونه‌ای رقم زده است که به دنبال راهی برای ایجاد فضایی معنوی باشند. برای عبور از این فضای سنگین و رسیدن به آرامش، سنت‌های مذهبی همواره بر توسل و عمل صالح تأکید داشته‌اند. در این میان، کتاب شریف مفاتیح‌الجنان به عنوان راهنمایی جامع، اعمال و دعاهایی را پیشنهاد می‌دهد که می‌تواند به عنوان سپری معنوی، فرد را در مواجهه با چالش‌های این ماه یاری کند. در ادامه، چکیده‌ای از این راهکارها و آداب توصیه‌شده را مرور می‌کنیم.

در راه خدا صدقه بدهید
صدقه دادن منحصر به هزینه های مالی نیست، هر کاری از دستتان بر می آید برای رفع گرفتاری از فردی انجام دهید نیز به عنوان صدقه و رفع بلا از شما در نظر گرفته می شود.

روزه مستحبی بگیرید
توصیه شده است در هر ماه سه روز روزه بگیرید. مرحوم علامه مجلسی در زادالمعاد می گوید: مطابق مشهور، این سه روز، پنجشنبه اول ماه و پنجشنبه آخر ماه و چهارشنبه اول از دهه وسط ماه است.

ادعیه را بخوانید
در زمان دیدن هلال خواندن دعای هلال وارد شده است. حداقل آن است که سه مرتبه بگوید :اللّهُ اَکْبَر و سه مرتبه لا إلهَ الَّا الْلّه و سپس بگوید :اَلْحَمْدُ للّه الَّذی أذْهَبَ شَهْرَ کَذا وَ جاءَ بشَهْر کَذا؛ بهترین دعای زمان رؤیت هلال، دعای چهل و سوم صحیفه سجادیه است.

نماز بخوانید
شب اول ماه: دو رکعت نماز بخوانید به این نحو که: در هر رکعت پس از سوره حمد سوره انعام را بخواند سپس از خداوند متعال بخواهد که او را از هر ترسی و هر دردی ایمن گرداند.
روز اول ماه: خواندن نماز اول ماه که آن دو رکعت است، در رکعت اول بعد از حمد سی مرتبه سوره توحید و در رکعت دوم بعد از حمد سی مرتبه سوره قدر بخواند و بعد از نماز صدقه ای در راه خدا بدهد، هر کس چنین کند، سلامت خود را در آن ماه از خداوند متعال گرفته است.

قرآن تلاوت کنید
خواندن هفت مرتبه سوره «حمد»

اعمال مستحبی ماه صفر
درباره اعمال مستحبی که در ماه صفر ذکر شده، اهم آن ها خواندن دعا، تلاوت قرآن، اقامه نماز و روزه داری است. در روز سوم و روز بیستم صفر(اربعین حسینی) اعمالی وجود دارد که در روزهای آتی ذکر خواهد شد.
دعای ویژه ماه صفر نیز از محدث بزرگ مرحوم «فیض کاشانی» نقل شده که مستحب است هر روز 10 مرتبه قرائت شود:
یا شَدیدَ الْقُوی وَیا شَدیدَ الْمحال یا عَزیزُ یا عَزیزُ یا عَزیزُ ذَلَّتْ بعَظَمَتکَ جَمیعُ خَلْقکَ فَاکْفنی شَرَّ خَلْقکَ یا مُحْسنُ یا مُجْملُ یا مُنْعمُ یا مُفْضلُ یا لا الهَ الاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ انّی کُنْتُ منَ الظّالمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ منَ الْغَمّ وَکَذلکَ نُنْجی الْمُؤْمنینَ وَصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ اله الطَّیّبینَ الطّاهرینَ.