بهگزارش قدس آنلاین، یازدهمین سفر اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، به کییف روز گذشته همزمان با پنجمین اجلاس اوکراین و کشورهای جنوب شرق اروپا انجام شد. او در پیامی با اشاره به تغییر موازنه میدان، از چرخش جریان جنگ به نفع اوکراین سخن گفت؛ ادعایی که با سفر قبلیاش در فوریه همان سال که کییف در خاموشی کامل و سرمای طاقتفرسا به سر میبرد، تفاوت آشکاری داشت. با این حال، وضعیت میدان نبرد همچنان بسیار پیچیده و پرتنش است و تحلیلگران معتقدند این سفر بیشتر در پاسخ به فشارهای روانی و مالی بر کییف انجام شده تا بر اساس یک پیروزی قطعی میدانی.
در جبهه اوکراین چه خبر است؟
تنها در روز شانزدهم جولای، ۲۴۹ درگیری نظامی ثبت شد که شدیدترین آنها در محورهای پوکروفسک، اسلوویانسک و کنستانتینیفکا متمرکز بود و روسها همزمان در محورهای لیمان و کوپیانسک فشار خود را برای گسترش کنترل در امتداد مرزهای اوکراین ادامه میدهند؛ اما مهمترین تحول میدانی، تغییر ماهیت خود جنگ است؛ به گفته مشاور وزیر دفاع اوکراین، نبرد از فاز خط مقدمی کلاسیک به فاز ضربات دوربرد و میانی تبدیل شده و اوکراین با بهرهگیری از پهپادهای دوربرد، حملات گستردهای به تأسیسات نفتی روسیه انجام داده تا جایی که از ابتدای سال ۲۰۲۶ حدود ۲۰۰ حمله به پالایشگاههای روسیه ثبت شده و حملات پهپادی به کشتیهای روسی در دریای آزوف نیز چندین روز متوالی ادامه داشته است.
در مقابل، روسیه با سوءاستفاده از کمبود شدید موشکهای پاتریوت در اوکراین، حملات موشکی مستمری به شهرها ترتیب میدهد و همزمان در حال بهبود پهپادهای گرانیوم خود است تا از آنها بهعنوان طعمه برای شلیک همزمان موشکهای بالستیک استفاده کند؛ نمونهاش حمله به بندر اودسا در همان روز سفر فون در لاین بود که کشتههایی برجای گذاشت و خود رئیس کمیسیون اروپا نیز در کییف ناچار شد راهی پناهگاه شود. بهعبارت دیگر، جبههها نه تنها آرام نشده؛ بلکه ماهیت درگیری به سمت جنگی تمامعیار در عمق خاک دو کشور پیش رفته است.
اهداف اعلامی فون در لاین
فون در لاین سه محور اصلی را برای این سفر تعریف کرده بود؛ نخستین و مهمترین آنها امضای قرارداد مشارکت صنایع دفاعی اتحادیه اروپا و اوکراین بود که تمرکز ویژهتری بر تولید مشترک پهپاد دارد با این ابتکار که پهپادها بهجای اوکراین، در خاک اروپا تولید و نگهداری شوند تا از گزند حملات روسیه در امان بمانند. برای این منظور ۲۰میلیارد یورو بودجه اختصاصی و ۱۰۰میلیارد یورو دیگر از بسته اقدامهای امنیتی اروپا در نظر گرفته شده و هدف نهایی، رسیدن به تولید انبوه سامانههای ضد پهپادی تا پایان سال ۲۰۲۶ و تولید موشکهای ضد رمبلی تا سال ۲۰۲۸ است. دومین هدف، پیشبرد روند الحاق اوکراین به اتحادیه اروپا بود. یک روز پیش از این سفر، مذاکرات الحاق در خوشه ششم؛ یعنی روابط خارجی افتتاح شده بود و فون در لاین خواستار افتتاح سریع خوشه دوم؛ یعنی بازار داخلی شد هرچند این بار زلنسکی بر خلاف سفر پیشین، بر ضربالاجل ۲۰۲۷ برای عضویت اصرار نکرد. سومین هدف رسمی، کمک به اوکراین برای گذراندن زمستان پیش رو و بازسازی شبکه انرژی آن اعلام شد؛ اما تحلیلگران معتقدند اتحادیه اروپا ابزار مؤثر چندانی برای جلوگیری از حملات مستمر روسیه به زیرساختهای انرژی را در اختیار ندارد و این وعده بیشتر جنبه سیاسی و تبلیغاتی دارد تا جنبه عملیاتی.
پشت پرده سفر رئیس پارلمان اروپا به کییف
در پسزمینه این سفر، اهداف غیراعلامی فراوانی نهفته بود که چهار مورد از آنها از اهمیت ویژهای برخوردارند. نخستین و فوریترین هدف پنهان، آرامسازی روانی مقامات کییف بود؛ زیرا از وام ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه اروپا تا آن لحظه تنها ۳میلیارد و ۲۰۰میلیون یورو پرداخت شده و این سفر در واقع نمایشی سیاسی برای پوشش تأخیرهای مالی و حفظ روحیه اوکراین محسوب میشد. دومین هدف، اروپایی کردن تجربه جنگی اوکراین بود؛ اتحادیه اروپا قصد دارد تجربیات میدانی اوکراین در جنگ پهپادی و پدافند هوایی را جذب کرده و با استفاده از آنها، وابستگی خود به تجهیزات و فناوری آمریکایی را کاهش دهد، چنانکه فون در لاین به صراحت اعلام کرد اوکراین از یک خریدار صرف اسلحه به تأمینکننده امنیت اروپا تبدیل شده است.
سومین هدف پنهان، جبران اختلافات شدید داخلی اتحادیه در قبال اوکراین بود؛ زیرا کشورهایی مانند یونان و مالت با تحریمهای گاز روسیه مخالفاند، اتریش با محدودیتهای مالی موافق نیست و مجارستان نیز روند الحاق را کند میکند. بنابراین، این سفر تلاشی برای نمایش وحدت ساختگی در سیاست خارجی اروپا به شمار میرفت. چهارمین و شاید مهمترین هدف غیراعلامی، تأمین قراردادهای کلان صنایع نظامی اروپا بود؛ وزارت خارجه روسیه این سفر را نمایشی از نقش اروپا بهعنوان دفاتر پخش سفارشات تسلیحاتی توصیف کرد و سرمایهگذاری ۱۰۰میلیارد یورویی در صنایع دفاعی اوکراین، عملاً یک بازار انحصاری جدید برای شرکتهای اروپایی ایجاد میکند که تا سالها از آن بهرهبرداری خواهند کرد.
آیا زمان تقسیم غنایم جنگ اوکراین فرا رسیده است؟
پاسخ به این پرسش کلیدی، یک واقعیت دووجهی است. از یک سو، تقسیم غنایم از همین حالا و پیش از پایان جنگ آغاز شده است. اسناد فاش شده در نشریه پلیتیکو نشان میدهد آمریکا و اروپا یک برنامه ۱۰ ساله به ارزش ۸هزار میلیارد دلار برای بازسازی اوکراین تدوین کردهاند و اتحادیه اروپا به صراحت اعلام کرده قراردادهای بازسازی باید نصیب شرکتهای اروپایی شود که در کمکرسانی مشارکت داشتهاند. نمونههای عملی این روند را میتوان در حضور ۵۰ شرکت اسپانیایی در کییف، امضای قراردادهای انرژی توسط شرکتهای لهستانی و مهمتر از همه، توافقنامه معدنی آمریکا مشاهده کرد که بر اساس آن، ۵۰ درصد درآمد حاصل از معادن جدید اوکراین به صندوق سرمایهگذاری دوجانبه واریز میشود و دونالد ترامپ در هشتم جولای ۲۰۲۶ رسماً اعلام کرد آمریکا از این طریق سهمی از خاک اوکراین را بهعنوان غرامت هزینههای جنگ خود تصاحب کرده است. همچنین قرارداد دفاعی اروپا به معنای تصاحب ظرفیتهای فناورانه اوکراین و انحصار بازار تسلیحات این کشور برای صنایع اروپایی است.
از سوی دیگر، نهاییسازی تقسیم غنایم هنوز میسر نشده و سه مانع بزرگ بر سر راه آن قرار دارد؛ نخست اینکه جنگ تمام نشده و تا وقتی روزانه صدها درگیری رخ میدهد، هیچکس نمیتواند مرزهای نهایی سیاسی، اقتصادی و مالکیت را مشخص کند و این قراردادها بیشتر شبیه رزرو جایگاه هستند تا تسویه حساب نهایی. دوم اینکه بودجههای وعده داده شده هنوز به پول نقد تبدیل نشده و با توجه به اختلافات داخلی اروپا و ایالات متحده، ممکن است بخش بزرگی از آنها منتفی شود یا کاهش یابد. سومین و شاید خطرناکترین مانع، احتمال تقابل مستقیم اتحادیه اروپا با روسیه است؛ زیرا ادغام صنایع دفاعی اوکراین در ساختار اروپا، یک خط قرمز برای مسکو محسوب میشود و ممکن است منجر به هدفگیری مستقیم تأسیسات نظامی مشترک و حتی گسترش دامنه جنگ به غرب اوکراین و کشورهای همسایه شود؛ بهعبارت دیگر، غنایم هنوز بدست نیامده؛ اما هزینههای ریسک و درگیری به سرعت در حال اوجگیری است.
روند شروع شده، اما نتیجه معلق
در نهایت، جمعبندی روشن این است که روند تقسیم غنایم آغاز شده؛ اما هنوز به نتیجه نهایی نرسیده است. آمریکا و اروپا در حالی که جنگ هنوز شعلهور است، مشغول اوراقسازی آینده اوکراین هستند و با وعدههای امروز، کنترل بازارها، معادن، قراردادهای بازسازی و صنایع دفاعی این کشور را برای دهههای آینده تصاحب میکنند؛ اما سرنوشت نهایی این غنایم؛ از جمله خطوط مرزی، میزان بدهیهای خارجی و سهم نهایی هر یک از قدرتهای غربی، همچنان به نتیجه نبرد روی زمین و میز مذاکره وابسته است. سفر فون در لاین دقیقاً یکی از مهرههای کلیدی این فرایند طولانی تقسیم منافع محسوب میشود؛ سفری که هم به اوکراین وعده حمایت داده و هم به سرمایهداران و صنایع اروپایی نوید انتفاع از سفرهای را میدهد که هنوز به طور کامل پهن نشده است.
نظر شما