تداوم خشکسالی، افزایش دمای هوا و محدودیتهای تأمین برق، کشاورزی خراسان رضوی را در یکی از دشوارترین فصلهای تولید قرار داده است؛ شرایطی که مدیریت آبیاری را به مهمترین دغدغه کشاورزان تبدیل کرده و هر ساعت خاموشی چاههای برقی میتواند بر عملکرد مزارع و باغها اثر بگذارد. همانطور که یکی از مخاطبان طوس در پیامی اعلام کرد: «ما کشاورز و تولیدکننده هستیم. آیا خدا رو خوش میاد که هر روز به خاطر برق، چاههای کشاورزی رو ۶ ساعت خاموش کنید؟ ما رو بیچاره کردین. تمام محصول ما از دست رفت. در این کشور چکار کنیم این همه زحمت! این همه بدبختی! حالا هر روز چاههای کشاورزی خاموش است».
در این میان، توسعه نیروگاههای خورشیدی برای چاههای کشاورزی، راهکاری برای عبور از محدودیتهای برق بوده؛ اما همچنان بخش عمده بهرهبرداران از چاهها با برنامه خاموشی مواجهاند؛ چون همگی نتوانستند به برق خورشیدی مجهز شوند. معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با تشریح آخرین وضعیت چاههای کشاورزی استان، از معافیت تنها ۸درصد چاههای برقی از خاموشی خبر داده و همزمان مهمترین توصیههای فنی برای کاهش تنش آبی و مدیریت بهینه آبیاری را تشریح کرده است.
۶۸۲ حلقه چاه برقی به نیروگاه خورشیدی مجهز هستند
معاون تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی درباره وضعیت چاههای کشاورزی و تأثیر نیروگاههای خورشیدی بر تأمین برق در گفتوگو با طوس میگوید: در حال حاضر از بیش از ۹هزار و ۱۹۹حلقه چاه برقی کشاورزی، ۶۸۲ حلقه چاهی که به نیروگاه خورشیدی مجهز شدهاند، مشمول برنامه خاموشی برق نیستند و بهرهبرداران این چاهها میتوانند بدون محدودیت از برق استفاده کنند.
علیاصغر امانیان با بیان اینکه سال گذشته با مشارکت حدود ۲هزار و ۵۰۰ کشاورز، در مجموع ۵۸ مگاوات نیروگاه خورشیدی در بخش کشاورزی استان ساخته شد، میافزاید: این ظرفیت تولید برق موجب شده چاههای مجهز به این سامانهها در زمان اعمال محدودیتهای برق نیز بدون وقفه فعالیت کنند و امکان بهرهبرداری ۲۴ ساعته از چاهها برای آنها فراهم باشد.
وی ادامه میدهد: در مقابل، سایر چاههای کشاورزی همچنان مشمول برنامه مدیریت مصرف برق هستند؛ ساعات قطعی برق در سال گذشته ۱۱تا ۱۷بوده که امسال ۱۷تا ۲۳ شده است. این موضوع بهویژه در چاههایی که چندین کشاورز بهصورت مشترک از آن استفاده میکنند، مشکلات بیشتری ایجاد میکند؛ زیرا در بسیاری از موارد دهها نفر در یک چاه شریک هستند و محدود شدن زمان بهرهبرداری، فرصت آبیاری را برای همه بهرهبرداران کاهش میدهد.
معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به توصیههای فنی به کشاورزان و باغداران در شرایط گرمای شدید و قطعی برق تأکید میکند: با توجه به تداوم گرما ضروری است این نکات توسط کشاورزان اجرایی شود؛ از جمله اینکه آبیاری مزارع و باغها به ساعات ۲۳ تا صبح زود انتقال یابد، در آبیاری بارانی نیز انجام آبیاری در شب و ساعات ابتدایی صبح، به دلیل کاهش تبخیر و سرعت باد بیشترین کارایی را دارد. بهتر است در اراضی با خاک سبک، فاصله میان نوبتهای آبیاری بیش از حد افزایش نیابد و در خاکهای سنگین نیز باید از آبیاری حجیم و ایجاد ماندابی جلوگیری شود. همچنین در سامانههای آبیاری تحت فشار، کنترل فشار آب، دبی خطوط و رفع گرفتگی قطرهچکانها و آبپاشها ضروری است.
اولویت آبیاری محصولات حساس
وی با اشاره به محدودیت ساعات پمپاژ آب تأکید میکند: آبیاری باید ابتدا به محصولاتی اختصاص یابد که در مراحل حساس رشد قرار دارند؛ در ذرت، مراحل گلدهی، گردهافشانی و پر شدن دانه، در چغندرقند دوره رشد ریشه، در پنبه زمان گلدهی و تشکیل غوزه، در حبوبات و دانههای روغنی مرحله گلدهی و پر شدن دانه و در محصولات جالیزی مرحله تشکیل و رشد میوه، حساسترین دورهها به تنش آبی هستند و تأخیر در آبیاری میتواند کاهش جدی عملکرد را به دنبال داشته باشد.
معاون تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی همچنین توصیه میکند: آبیاری یونجه بلافاصله پس از برداشت انجام شود و از برداشت کوتاه این محصول در شرایط گرمای شدید و کمبود آب خودداری به عمل بیاید.
امانیان حفظ بقایای گیاهی روی سطح خاک، کنترل علفهای هرز، کاهش عملیات غیرضروری خاکورزی و استفاده از مالچهای مجاز را از مهمترین راهکارهای کاهش تبخیر و حفظ رطوبت خاک عنوان کرده و با تأکید بر مدیریت صحیح تغذیه گیاه میگوید: کودهای ازته؛ بهویژه اوره، روی خاک خشک مصرف نشود و کودآبیاری تنها در شرایطی صورت بگیرد که جریان آب پایدار باشد. همچنین باید از تزریق کود یا اسید به سامانههای آبیاری نزدیک زمان قطعی برق و از محلولپاشی کود و سم در ساعات گرم روز خودداری شود.
وی با اشاره به ضرورت انتقال آبیاری باغها به ساعات شب و بامداد، میافزاید: نوسان شدید رطوبت خاک میتواند موجب ریزش میوه، کاهش کیفیت محصول و تنش ریشه شود. بنابراین آبیاری باید متناسب با سن درخت، نوع محصول، بافت خاک و شرایط اقلیمی برنامهریزی شود.
به گفته معاون تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی نهالها و درختان جوان به دلیل ریشههای کمعمق، در اولویت آبیاری قرار دارند و در باغهای انگور، پسته، سیب، گلابی، هلو، شلیل، زردآلو، آلو، گیلاس، گردو و بادام، حفظ رطوبت یکنواخت خاک در مراحل رشد و پر شدن میوه اهمیت ویژهای دارد. در مزارع زعفران نیز باید از آبیاری تابستانه غیرضروری پرهیز و برنامه آبیاری آغاز فصل با نظر کارشناسان جهاد کشاورزی تنظیم شود.
ضرورت پرهیز از هرس شدید و کوددهی نامناسب
امانیان خاطرنشان میکند: در دوره گرما و کمآبی، هرس شدید، حذف گسترده شاخهها و برگها و همچنین مصرف کود روی خاک خشک میتواند خسارت به درختان را افزایش دهد.
وی همچنین استفاده از ترکیبات ضدتنش، اسیدآمینه، پتاسیم یا کلسیم را جایگزین آبیاری ندانسته و تأکید میکند: این ترکیبات تنها باید بر اساس نتایج آزمون خاک و برگ و با توصیه کارشناسان مصرف شوند.
معاون تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی با بیان اینکه در صورت محدودیت شدید منابع آب، باید آبیاری بر اساس اولویت انجام شود، میگوید: نهالها و درختان جوان، محصولات در مرحله گلدهی، تشکیل میوه یا پر شدن دانه، مزارع با خاک سبک و محصولاتی که علائم اولیه تنش آبی را نشان میدهند، در اولویت آبیاری قرار دارند.
وی یادآور میشود: پژمردگی موقت گیاه در ساعات گرم روز همیشه به معنای نیاز فوری به آبیاری نیست و وضعیت رطوبت خاک باید در ساعات ابتدایی صبح و در عمق ریشه بررسی شود.
امانیان در پایان از کشاورزان و باغداران میخواهد با توجه به خاموشی چاههای کشاورزی از ساعت ۱۷ تا ۲۳، برنامه آبیاری را به ساعات شب و صبح زود انتقال دهند. از آبیاری سنگین پس از خشکی طولانی، کودآبیاری و محلولپاشی نزدیک زمان خاموشی برق و هرس شدید باغها خودداری کرده و برنامه مدیریت آب را متناسب با نوع محصول، بافت خاک، کیفیت آب و نظر کارشناسان جهاد کشاورزی منطقه تنظیم کنند.
نظر شما