برای واکاوی ریشههای دینی، اهمیت تاریخی و پیامهای فراملی این پدیده شگفتانگیز الهی، حجتالاسلام مهدی حسینزاده، کارشناس دینی و سخنران حرم مطهر رضوی در گفتوگویی ویژه به تبیین ابعاد نوینی از این حرکت پربرکت پرداخته است که شما را به مطالعه آن دعوت میکنیم.
راز چهل روزپرواز تا اوج کمال
حجتالاسلام حسینزاده در ابتدا به بررسی جایگاه اربعین حسینی در معارف اسلامی پرداخته و میگوید: واژه اربعین و عدد چهل یکی از مفاهیم پرکاربرد و پرمعنا در ادبیات دینی و متون حدیثی ما به شمار میرود. بسیاری از حقایق معنوی و طیکردن مراحل کمال انسانی با این عدد گرهخورده است. بهعنوان نمونه، روایاتی داریم که نشان میدهد عقل انسان در چهلسالگی به مرحله نهایی رشد خود میرسد، چنانکه نقل شده است: «یَزِیدُ عَقْلُ الرَّجُلِ بَعْدَ الْأَرْبَعِینَ إِلَی خَمْسِینَ وَسِتِّینَ ثُمَّ یَعْقُبُ بَعْدَ ذَلِکَ» (بحارالانوار، ج ۱، ص ۲۴۸)؛ یعنی عقل آدمی پس از چهلسالگی تا پنجاه و شصتسالگی افزوده میشود و پس از آن تثبیت میگردد. همچنین در حدیث معروف دیگری درباره آثار چهل روز اخلاص برای پروردگار آمده است: «مَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً ظَهَرَتْ یَنَابِیعُ الْحِکْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَی لِسَانِهِ» (عیون اخبار الرضا علیهالسلام، ج ۲، ص ۶۹)؛ هر کس چهل روز خود را برای خدا خالص کند، چشمههای حکمت از قلبش بر زبانش جاری میشود. علاوه بر این، پیامبر اکرم فرمودند: «مَنْ حَفِظَ مِنْ أُمَّتِی أَرْبَعِینَ حَدِیثاً مِمَّا یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ مِنْ أَمْرِ دِینِهِمْ بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَقِیهاً عَالِماً» (الخصال، ص ۵۴۱)؛ هر کس از امت من چهل حدیث موردنیاز دین مردم را حفظ کند، خداوند او را عالم و فقیه محشور میکند. این نمونهها همگی گواه جایگاه ممتاز این عدد در منظومه دینی است.
او اضافه میکند: بررسی متون دینی بهروشنی نشان میدهد که عدد چهل یک مرز معنوی برای رسیدن به بلوغ اندیشه و ثبات اخلاقی است. وقتی انسان در یک مسیر معنوی چهل روز مداومت میورزد، رفتارش به یک ملکه درونی تبدیل شده و اندیشهاش شفاف میگردد. همین نگاه در سبک زندگی اسلامی سبب شده تا عدد چهل نهفقط یک عدد ریاضی، بلکه یک نماد برای کمالیافتگی و تجلی حکمت شناخته شود. این پیشینه و وزن سنگین معنوی، بستری فراهم کرده است تا یکی از مهمترین اتفاقات تاریخ اسلام نیز با نام چهل روز پس از عاشورا شناخته شود و ارزش معنوی آن در ذهن مؤمنان دوچندان گردد.
اربعین حسینی و جایگاه بینظیر آن در تاریخ
این کارشناس دینی درباره علت اختصاص روز اربعین به حضرت سیدالشهدا علیهالسلام توضیح میدهد: یکی از ویژگیهای منحصربهفرد امام حسین علیهالسلام، داشتن روز بزرگداشت اربعین است. اگر به تاریخ اسلام نگاه کنیم، برای هیچ شخصیت والامقامی، حتی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلم، مراسم چهل روز پس از شهادت یا رحلت برگزار نمیشود و این اختصاص صرفاً برای وجود مبارک امام حسین قرار داده شده است. منشأ تاریخی این اهمیت از دو رویداد سرچشمه میگیرد؛ نخست بازگشت اسرا و خانواده حضرت از شام به سمت کربلا و مدینه، و دوم زیارت بافضیلت مرقد مطهر امام توسط جابر بن عبدالله انصاری که از صحابه برجسته رسول خدا و امیرالمؤمنین بود.
او با اشاره به روایات معتبر دینی در خصوص فضیلت این زیارت میگوید: اهتمام امامان معصوم به اربعین، اهمیت این روز را مضاعف کرده است. حضرت امام صادق علیهالسلام زیارت اربعین را به صفوان بن مهران جمال آموزش دادند که خود نشاندهنده لزوم بزرگداشت این روز است. همچنین امام حسن عسکری علیهالسلام این زیارت را در شمار نشانههای ایمان دانستهاند و میفرمایند: «عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ: صَلَاةُ الْإِحْدَی وَالْخَمْسِینَ وَزِیَارَةُ الْأَرْبَعِینَ وَالتَّخَتُّمُ بِالْیَمِینِ وَعَفِیرُ التُّرَابِ وَالْجَهْرُ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ» (تهذیب الأحکام، ج ۶، ص۵۲)؛ نشانههای مؤمن پنج چیز است: خواندن پنجاه و یک رکعت نماز، زیارت اربعین، انگشتر به دست راست کردن، پیشانی بر خاک گذاشتن و بلند گفتن بسمالله الرحمن الرحیم. این روایات جایگاه والای زیارت اربعین را در هویت دینی ما آشکار میسازد.
روشنگری اهلبیت (ع) و نجات جامعه از سرگردانی
حجتالاسلام حسینزاده چهل روز فاصله میان عاشورا تا اربعین را برههای سرنوشتساز دانسته و یادآور میشود: این مقطع زمانی ادامه مستقیم حادثه عاشورا و تضمینکننده پیام آن است. اگر روز عاشورا اوج ایثار و مجاهدت همراه با شهادت سیدالشهدا و یارانش بود، چهل روز پس از آن مجاهدتی بزرگ در قالب روشنگری و بیان حقیقت توسط امام سجاد علیهالسلام و حضرت زینب کبری سلاماللهعلیها شکل گرفت. اگر این تبیینها و افشاگریها در طول مسیر شام و کربلا اتفاق نمیافتاد، عظمت پیام عاشورا با آن دقت و شفافیت به دست نسلهای بعدی نمیرسید و دشمنان حقیقت، اصل حادثه را تحریف میکردند.
او با تحلیل هدف اصلی قیام امام حسین علیهالسلام تصریح میکند: در متن زیارت اربعین که از زبان امام صادق علیهالسلام نقل شده، فلسفه شهادت حضرت به زیبایی بیان شده است؛ آنجا که میفرماید: «وَبَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیکَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَحَیْرَةِ الضَّلَالَةِ» (تهذیب الأحکام، ج ۶، ص ۱۱۳)؛ و خون پاکش را در راه تو نثار کرد تا بندگانت را از نادانی و سرگردانی گمراهی نجات دهد. قیام کربلا برای این بود که بشریت از سردرگمی و جهالت رها شود. امروز نیز ما وظیفه داریم از فرصت اربعین برای آگاهیبخشی، تبیین حقایق دینی و نشر معارف توحیدی در جامعه و فضای مجازی استفاده کنیم تا جامعه از حیرت مادیگرایی نجات یابد.
رسانه بیداری انسانها در برابر نگاه مادی
سخنران حرم مطهر رضوی در خصوص ابعاد فراملی و فراقومیتی حماسه اربعین اظهار میدارد: امروز اربعین دیگر یک حرکت محدود به یک جغرافیا یا یک گروه خاص نیست، بلکه حرکتی جهانی و فرامذهبی است. در این مسیر میلیونی، انسانهایی از فرهنگها، کشورها و حتی آیینهای مختلف کنار یکدیگر راه میافتند تا پیوند خود را با معنویت و حریت نشان دهند. در جهان امروز که دنیای مادی انسانها را به سمت خودخواهی و منفعتطلبی فردی سوق میدهد، حرکت اربعین نشاندهنده ایثار و خداخواهی است. خروج از منفعتطلبیهای شخصی و حرکت بهسوی یک هدف والای معنوی، الگویی است که میتواند جامعه بشری را متحول سازد.
حجتالاسلام حسینزاده با نقد کمتوجهی رسانههای غربی به این رویداد عظیم میافزاید: علت اصلی کوتاهی رسانههای بینالمللی در انعکاس این راهپیمایی میلیونی، ترس از پیامهای بخشنده و وحدتآفرین آن است. آنها نمیخواهند الگویی از همدلی و خداخواهی در برابر دنیای مادی به جهان عرضه شود؛ اما سنت پروردگار بر ماندگاری حق است؛ چنانکه در قرآن کریم میفرماید: «وَیَأْبَی اللَّهُ إِلَّا أَنْ یُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ» (سوره توبه، آیه ۳۲)؛ و خدا نمیپذیرد مگر آنکه نور خود را کامل کند، هرچند کافران را خوش نیاید. جریانی که با زیارت یکنفره جابر بن عبدالله آغاز شد، امروز به رودخانهای عظیم از میلیونها زائر تبدیل شده است.
نویدبخش آگاهی و تجلی حریت حسینی
او بر ضرورت معرفی منطق حسینی به دنیای امروز تأکید کرده و بیان میکند: جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به معرفت، آزادگی و حریت حسینی نیاز دارد. مردم و جوانان حقیقتجو در گوشهوکنار دنیا تشنه پیامهای راستین اخلاقی و عدالتخواهانه هستند. منطق امام حسین علیهالسلام، منطق دفاع از حق، ایستادگی در برابر ظلم و رهایی از گمراهی است. اگر بتوانیم این اندیشه روشن را بدون تحریف و با زبان روز به جهانیان منتقل کنیم، پیام قرآن و حقیقت اسلام دلهای آماده را جذب خواهد کرد و در برابر تبلیغات منفی علیه معارف دینی، سدی محکم خواهد ساخت.
حجتالاسلام حسینزاده در نهایت راهپیمایی اربعین را یک پدیده شگفتانگیز الهی دانسته و یادآور میشود: این حضور میلیونی و پرشور از کشورهای مختلف باوجود تمام سختیها و تهدیدها، تحلیلی فراتر از دوئلهای سیاسی و مادی دارد. این جریان عظیم نشاندهنده زندهبودن روحیه حقطلبی و آمادگی عمومی برای حرکت در مسیر الهی است. امیدواریم پروردگار متعال برکت خود را بر این حرکت افزون کند و زائران و عاشقان اهلبیت را در این راه مستقیم ثابتقدم بدارد تا این رسانه معنوی روزبهروز در جهان قدرتمندتر شود.
نظر شما