معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت خارجه از نزدیک شدن تفاهم ایران و عمان درباره ترتیبات جدید تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به مرحله نهایی خبر داد و تأکید کرد این تفاهم به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز نیست، بلکه مدلی جدید و متفاوت از رویه ۶۰ساله گذشته است که بخش قابل توجهی از مسیر تردد کشتیها را از آبهای سرزمینی ایران عبور خواهد داد.
کاظم غریبآبادی با تأکید بر اینکه دخالت خارجی در تنگه هرمز را نمیپذیریم، افزود: باز شدن تنگه هرمز الزامات خاص خود را دارد. تفاهم درباره تنگه هرمز باید صرفاً میان ایران و عمان انجام شود و با اجرای تفاهم جدید، دیگر مسیرهای موقت موجود در تنگه هرمز بسته خواهد شد.
معاون وزیر خارجه گفت: بخش قابل توجهی از مسیرهای ورود و خروج کشتیها از آبهای سرزمینی ایران عبور خواهد کرد. آغاز درگیریهای جدید، ناشی از دخالت آمریکا در تنگه هرمز بود.
یک منبع ارشد دیپلماتیک ایرانی هم اعلام کرد در مذاکرات ایران و عمان بر سر سازوکار عبور کشتیها از تنگه هرمز، تنها «یک یا دو مسئله» باقی مانده که پیچیده به نظر نمیرسند. در صورت نبود مداخله طرفهای دیگر، توافق میتواند طی یک یا دو روز حاصل شود.
اما خبر مهمتری که بلافاصله پس از آن منتشر شد این بود که توافق با عمان الزاماً به معنای بازگشایی فوری هرمز نیست. گفتوگوها صرفاً برای تنظیم مسیرهای آینده کشتیرانی است و بازشدن تنگه به توقف محاصره بنادر ایران و اصلاح اقداماتی بستگی دارد که ناقض تفاهم قبلی دانسته میشوند.
این تفکیک، مناقشه هرمز را وارد مرحله دقیقتری کرده است. اکنون دو مسئله جداگانه روی میز قرار دارد. نخست، توافق فنی ایران و عمان درباره مسیر امن عبور و دوم، توافق سیاسی بر سر رفع محاصره و توقف اقدامات آمریکا. حل مسئله نخست بدون حل مسئله دوم، نقشه عبور را آماده میکند، اما مجوز اجرای آن را صادر نمیکند.
راه میانی در هرمز
برخی گزارشها از بررسی ایجاد یک «کریدور میانی» حکایت دارد؛ مسیری که جایگزین طرحهای شمالی و جنوبی شود. در چارچوب مورد بحث، ایران کنترل ورود کشتیها را در اختیار خواهد داشت و عمان پس از اطلاعرسانی به ایران، مجوز خروج را صادر میکند. دریافت هزینه برای خدمات ایمنی و زیستمحیطی نیز یکی از موضوعات مذاکره است.
این الگو نوعی مصالحه میان ادعاهای دو طرف ساحلی است. عمان در فرایند خروج شناورها نقش پیدا میکند، اما طرح ایجاد مسیری مستقل از ایران کنار گذاشته میشود. وزارت خارجه پیشتر با کریدوری در امتداد ساحل عمان که بتواند بدون هماهنگی ایران فعالیت کند، مخالفت کرده بود.
توافق فنی، جایگزین توافق سیاسی نیست
واشنگتن تلاش میکند مذاکرات تهران و مسقط را بخشی از گفتوگوهای خود با ایران معرفی کند. ترامپ نیز بار دیگر مدعی شد «گفتوگوهای بسیار خوبی» در جریان است و در ۴۸ ساعت نتیجه مشخص خواهد شد. ایران در مقابل تأکید دارد مذاکره مستقیمی با آمریکا انجام نمیشود و پرونده فعلی، گفتوگویی دوجانبه با عمان است.
این اختلاف روایی فقط جنبه تبلیغاتی ندارد. اگر مذاکرات عمان بهعنوان بخشی از توافق ایران و آمریکا معرفی شود، واشنگتن میتواند گشایش احتمالی مسیر را نتیجه تهدیدهای نظامی خود جلوه دهد. محدودکردن مذاکرات به تهران و مسقط، مانع از آن میشود که یک تفاهم فنی بهعنوان عقبنشینی سیاسی ایران ثبت شود.
از همین رو، حتی دستیابی سریع به توافق نیز برای پایان بحران کافی نیست. گام تعیینکننده، توقف محاصره دریایی است؛ محاصرهای که آمریکا میگوید در چارچوب آن تاکنون دهها کشتی را تغییر مسیر داده، متوقف یا بازرسی کرده است.
تهدیدهای بلند، ذخایر کوتاه
همزمان با تهدید تازه ترامپ به حمله «بسیار سخت»، گزارشهایی درباره کاهش شدید ذخایر تسلیحاتی آمریکا منتشر شد. منابع رسانهای گفتند بخش عمده موشکهای دوربرد دقیق آمریکا مصرف شده، نزدیک به ۸۰درصد رهگیرهای تاد و حدود نیمی از موشکهای پاتریوت نیز در جریان جنگ به کار رفتهاند. پنتاگون و کاخ سفید این نگرانیها را رد کرده و گفتهاند ارتش همچنان مهمات کافی در اختیار دارد.
با وجود این تکذیبها، مسئله فقط تعداد مهمات باقیمانده نیست. گسترش جنگ، آمریکا را ناچار میکند همزمان از پایگاهها، نیروها، کشتیها و زیرساختهای متحدانش دفاع کند. به همین دلیل، هر دور تازه حمله میتواند هزینهای فراتر از همان عملیات ایجاد کند.
این محدودیت، فاصله میان لحن تهدیدآمیز ترامپ و عقبنشینیهای پیدرپی او را توضیح میدهد. واشنگتن همچنان از حمله سخن میگوید، اما برای بازگرداندن تردد دریایی به مسیری متوسل شده که از مذاکره ایران و عمان میگذرد.
فشار در دریای سرخ ادامه یافت
انصارالله نیز از حمله موشکی به هشتمین نفتکش سعودی از زمان اعلام محاصره دریایی خبر داد و مدعی شد ۲۹نفتکش را در دریای سرخ و دریای عرب وادار به بازگشت کرده است. آمارهای منتشرشده از کاهش محسوس تجارت نفتکشها پس از آغاز این محاصره حکایت دارد. ادامه فشار در بابالمندب، اهمیت توافق در هرمز را افزایش میدهد. کاهش خطر در یک آبراه زمانی بازار را آرام میکند که مسیر جایگزین نیز قابل اتکا باشد. حملات به کشتیهای سعودی نشان میدهد بحران انرژی تنها به یک تنگه محدود نمانده است.
توافقی در دسترس برای تفاهمی دور
فاصله میان «توافق بر سر مسیر» و «بازگشایی تنگه» آشکار شده است. تهران و مسقط به تفاهم نزدیک شدهاند، اما اجرای آن به تصمیم آمریکا درباره محاصره بنادر ایران وابسته مانده است.
مرحله فنی مذاکرات شاید بهسرعت پایان یابد؛ مسئله دشوارتر پس از آن آغاز میشود. آمریکا باید تصمیم بگیرد آیا میخواهد همزمان محاصره را ادامه دهد و انتظار بازگشت کشتیرانی عادی را داشته باشد، یا برای گشایش واقعی هرمز، بخشی از سیاست فشار خود را تغییر دهد.
نظر شما