گردشگری پیش از آنکه مقصدی روی نقشه باشد، به آرامش نیاز دارد؛ به خیالی آسوده برای بستن چمدان، رزرو یک اتاق، سوار شدن بر خودرو و دل سپردن به جاده. اما وقتی سایه ناامنی بر زندگی مردم سنگینی میکند و فشار اقتصادی هر روز بیشتر میشود، سفر نخستین چیزی است که از سبد انتخاب خانوادهها کنار میرود؛ نه ازآنرو که میل به دیدن و رفتن از بین رفته، بلکه چون دغدغههای ضروریتر، فرصت نفس کشیدن را از مردم گرفتهاند.
همدان با پیشینه تاریخی و فرهنگی کمنظیر، طبیعت متنوع، آب و هوای مطلوب و مجموعهای از جاذبههای تاریخی و طبیعی سالهاست در جستوجوی جایگاهی شایستهتر در گردشگری کشور است. استانی که میتواند در کنار گردشگری تاریخی و تفریحی، در حوزههایی مانند گردشگری سلامت و ورزشی نیز حرفهای بسیاری برای گفتن داشته باشد و از بازار گردشگران کشورهای همسایه بهره بگیرد؛ اما تحقق این ظرفیتها بیش از هر چیز به ثبات و اطمینان نیاز دارد، مؤلفهای که در سالهای اخیر بارها تحت تأثیر تحولات امنیتی و اقتصادی قرار گرفته است.
اکنون صنعت گردشگری همدان در نقطهای ایستاده که آثار این شرایط تنها در کاهش سفرها دیده نمیشود؛ بلکه زنجیرهای از فعالان، از دفاتر خدمات مسافرتی و اقامتگاهها گرفته تا راهنمایان گردشگری، از این رکود آسیب دیدهاند. با مهرداد ضیایی مهر، عضو هیئت مدیره انجمن راهنمایان گردشگری استان همدان و فعال گردشگری، درباره وضعیت گردشگری استان پس از جنگ اخیر، میزان ورود گردشگران داخلی و خارجی، تأثیر شرایط اقتصادی و امنیتی بر تقاضای سفر، وضعیت آژانسها و راهنمایان گردشگری، ظرفیتهای گردشگری سلامت و جذب گردشگران عراقی و همچنین حمایتهای انجام شده از فعالان این حوزه گفتوگو کردیم.
وضعیت گردشگری استان همدان با توجه به حوادث اخیر چه تغییری کرده و میزان ورود گردشگران داخلی و خارجی و تقاضای سفر به چه صورت بوده است؟
گردشگر خارجی از دو سال پیش تقریباً صفر بوده و الان هم همین وضعیت ادامه دارد. علت اصلی آن نیز جنگ، ناآرامیها، اعتراضها و مسائل اینچنینی بوده است. در مورد گردشگری داخلی نیز از زمان آغاز جنگ، سفرها تقریباً تعطیل شد، اما پس از برقراری آتشبس، دوباره رونق گرفت و وضعیت بهتر شد.
در بحث گردشگری سلامت، گردشگر خارجی ما عمدتاً افرادی بودند که از عراق میآمدند و بهتازگی نیز بیشتر به دلیل نیاز به درمان و دریافت دارو مجبور به سفر شدهاند.
در مورد گردشگری داخلی نیز متأسفانه مسائل اقتصادی مردم و گرانیهای اخیر تأثیر زیادی گذاشته است. در شرایط فعلی، مردم سفر را از اولویتهای خود کنار گذاشتهاند و مسائل اقتصادی، شرایط جنگی و مسائل امنیتی نیز موجب شده گردشگری داخلی همچنان به رونق مطلوب خود بازنگردد. بنابراین گردشگری داخلی قطعاً تحت تأثیر مسائل اقتصادی، شرایط امنیتی و سایر اتفاقهای اخیر قرار گرفته است.
چند آژانس و دفتر خدمات مسافرتی در همدان طی این مدت تعطیل شدند یا فعالیت خود را متوقف کردند؟
حدود ۷۰ آژانس در استان داریم که بیش از نیمی از آنها به حالت تعلیق درآمده و دچار رکود شدهاند. تقریباً از عید به این سمت تعدیل نیرو نداشتهایم، اما در سال گذشته تا حدودی تعدیل نیرو انجام شد. امسال نیز پس از عید و برقراری آتشبس، دیگر تعدیل نیرویی صورت نگرفته و نیروها سر کار هستند، اما فعالیتها همچنان جزئی است.
با توجه به کاهش تقاضای سفر، وضعیت اشتغال و درآمد راهنمایان گردشگری استان بسیار ضعیف شده است. بسیاری از راهنمایان به سمت مشاغل دیگر رفتهاند و دوشغله و سهشغله شدهاند. افرادی که زبانهای خارجی بلد بودند و از راهنمایان حرفهای محسوب میشدند نیز این شغل را کنار گذاشته و به سمت فعالیتهای دیگری رفتهاند. متأسفانه در دو سال گذشته وضعیت روزبهروز بدتر شده است. بهویژه پس از جنگ ۱۲روزه، شرایط گردشگری نامناسبتر شد و اوضاع رو به وخامت گذاشت.
تا زمانی که امنیت تحت تأثیر جنگ باشد، مردم بلاتکلیف هستند و سفر دیگر از اولویتهای آنها خارج میشود. از طرفی، وضعیت اقتصادی نیز تأثیر بسیار زیادی دارد که آن هم متأسفانه بسیار بد شده است. مردم از نظر اقتصادی دچار مشکل شدهاند و همه این عوامل دست به دست هم دادهاند تا این شرایط به وجود بیاید.
آیا وابستگی گردشگری همدان به غار علیصدر سبب شده ظرفیتهای این استان کمتر مورد توجه قرار بگیرد؟
۱۰۰درصد این طور نیست، اما قطعاً آن جاذبه تأثیرگذار است. اگر بخواهم مثال بزنم، شاید اگر مشهد حرم مطهر امام رضا(ع) را نداشت، گردشگری آن هم مانند خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان و استانهای مشابه میشد؛ اما وجود حرم امام رضا(ع) موجب میشود مردم به مشهد سفر کنند و در کنار آن، سایر بخشهای گردشگری نیز رونق بگیرد.
در مورد همدان هم نمیتوانیم بگوییم گردشگری استان کاملاً به این موضوع وابسته است؛ چرا که غار علیصدر خارج از شهر قرار دارد و ما در داخل شهر نیز جاذبههای اصلی، بسیار خوب و حتی جهانی داریم. با این حال، تأثیرگذاری غار علیصدر را نمیتوان نادیده گرفت و میتوان گفت حدود ۵۰درصد در گردشگری استان تأثیرگذار است. بنابراین نمیتوان گفت این جاذبه هیچ تأثیری ندارد.
برنامه یا سیاستی برای توسعه گردشگری در فصول مختلف سال وجود دارد؟
استاندار، معاون اقتصادی استاندار و اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان در تلاش بودند در فصلهای مختلف، با توسعه انواع دیگر گردشگری از جمله گردشگری ورزشی و گردشگری سلامت، رونق گردشگری را حفظ کنند و توسعه دهند. با این حال، هر اقدامی که مدیران و مسئولان انجام میدهند، در نهایت به موضوع امنیت و مسائل اجتماعی بازمیگردد. در شرایط فعلی، سفر جزو اولویتهای مردم نیست و وجود نوعی ناامنی سبب شده مردم همچنان بلاتکلیف باشند.
طبق شنیدهها، دولت برای جبران خسارت آژانسها و اقامتگاهها اعلام کرده در حال بررسی و تصویب بودجه و مسائل مربوط به آن است؛ مشابه اقدامهایی که در دوره کرونا انجام شد. با این حال، تاکنون اقدام مشخصی در این زمینه صورت نگرفته است.
استان همدان در سالهای اخیر تلاش کرده با حمایت از فعالان حوزه گردشگری، بخشی از مشکلات و چالشهای این بخش را مدیریت و زمینه بازگشت گردشگری به مسیر رونق را فراهم کند. در این میان، استاندار و معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار همدان حمایت ویژهای از فعالان گردشگری بهویژه راهنمایان گردشگری داشتهاند. یکی از اقدامهای انجام شده در این زمینه، پرداخت تسهیلات با نرخ سود ۴درصد به فعالان گردشگری و راهنمایان بوده است. این تسهیلات از سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ با هدف کمک به فعالان این حوزه و عبور از شرایط دشوار اقتصادی پرداخت شده تا زمان بازگشت رونق به صنعت گردشگری، زیرساخت و توان فعالیت این گروهها حفظ شود.
رویکرد حمایتی همدان در حوزه تسهیلات برای راهنمایان گردشگری، تنها به سطح استان محدود نمانده و تجربه این استان مورد توجه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز قرار گرفته است. بر همین اساس، پرداخت تسهیلات با نرخ سود ۴درصد به راهنمایان گردشگری در سطح کشور نیز در دستور کار قرار گرفته است.
از سوی دیگر، مسئولان استان با حضور میدانی در مراکز و جاذبههای گردشگری تلاش کردهاند مسائل و مشکلات فعالان این بخش را از نزدیک بررسی کنند، بدین منظور بازدیدهایی سرزده یا هماهنگ شده از جاذبهها و تأسیسات گردشگری و گفتوگو با فعالان این حوزه با هدف شناسایی مشکلات و پیگیری برای رفع آنها انجام شده است.
بالاخره باید این شرایط از لحاظ امنیت و آتشبس واقعی شود و دیگر بحث جنگ و... نباشد تا مردم بتوانند برای سفر برنامهریزی کنند. همان طور که بحث سفر یک کالای لوکس بوده، در حال حاضر به یک کالای لوکستر تبدیل شده است.
از طرفی، حالا که وضعیت اقتصادی خراب است، بحث «سفرکارت» که وزارت میراث فرهنگی در دستور کار خودش داشت، باید جدی شود. این سفرکارت میتواند به این شکل باشد که مبلغی با سود خیلی پایین مثلاً ۲ یا ۴درصد به حساب سرپرست خانوار اختصاص پیدا کند و فقط برای سفر قابل استفاده باشد؛ یعنی در هتلها و آژانسهای مسافرتی هزینه شود تا رونقی در این بخش ایجاد شده و در سالهای آینده دوباره به گردشگری سالهای قبل برگردیم.
با توجه به ظرفیتهای چهار فصل همدان، چرا این ظرفیتها هنوز به رونق پایدار گردشگری منجر نشدهاند و شرایط امنیتی و اقتصادی چه تأثیری بر جذب گردشگران خارجی بهویژه عراقیها داشته است؟
همدان از ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه گردشگری برخوردار است؛ استانی چهار فصل که در ماههای گرم سال نیز به دلیل آب و هوای مطلوب میتواند مقصد مناسبی برای گردشگران باشد. نزدیکی به پایتخت و فاصله حدود دو ساعته با تهران نیز یکی دیگر از مزیتهای مهم همدان برای جذب گردشگران داخلی و خارجی به شمار میرود.
در کنار گردشگری تفریحی، همدان ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری سلامت نیز دارد و میتواند از بازار کشورهای همسایه از جمله عراق، گردشگر جذب کند. با این حال، فعالان گردشگری معتقدند این ظرفیتها تاکنون به شکل مطلوب به رونق پایدار گردشگری منجر نشده است.
یکی از مهمترین موانع، شرایط امنیتی و اقتصادی منطقه بوده است. به گفته فعالان گردشگری، در مقاطع مختلف که تنشها و جنگهای منطقهای افزایش یافته، تورهای گردشگران عراقی که مقصدشان همدان بوده لغو شده یا برنامه سفر آنها تغییر کرده و این مسئله موجب شده بخشی از بازار گردشگران خارجی که میتوانست برای همدان بهویژه در حوزه گردشگری سلامت و تفریحی درآمدزا باشد، از دست برود.
نظر شما