بازار جهانی نفت در ماه‌های اخیر به یکی از حساس‌ترین دماسنج‌های سنجش ریسک‌های ژئوپلیتیک تبدیل شده است. برخلاف بسیاری از بازارهای مالی، نفت پیوندی ناگسستنی با چرخه فعالیت‌های اقتصادی، زنجیره جهانی تأمین، هزینه‌های لجستیک و نرخ تورم دارد و از همین رو، هر نوسان آن بازتابی مستقیم بر اقتصاد کلان جهان می‌گذارد.
در همین چارچوب، بررسی نوسان‌های اخیر بازارهای بین‌المللی نشان می‌دهد قیمت نفت پس از یک دوره التهاب، با ریزش سنگین ۲۰ درصدی همراه شد و شاخص برنت تا کانال ۹۰ دلار عقب‌نشینی کرد؛ رخدادی که سیگنالی معنادار از تغییر چشم‌انداز معامله‌گران نسبت به تنش‌های خاورمیانه قلمداد می‌شود.
در جریان این موج اصلاحی، بهای هر بشکه نفت خام برنت در محدوده ۹۰ دلار و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت در حوالی ۸۰ دلار رقم خورد. این افت چشمگیر در شرایطی به ثبت رسید که هنوز توافق فراگیری برای پایان درگیری‌ها حاصل نشده بود و دغدغه امنیت انرژی در خلیج‌فارس و تنگه هرمز همچنان به قوت خود باقی بود؛ پارادوکسی آشکار که رفتار بازارهای مشتقه و پیش‌خور شدن انتظارات سیاسی را در کانون توجه تحلیلگران قرار داده است.از منظر تحلیل اقتصادی، این رفتار بازار نشان می‌دهد معامله‌گران صرفاً قیمت‌گذار وضعیت موجود نیستند؛ بلکه انتظارات خود از آینده عرضه و معادلات سیاسی را پیشاپیش در قیمت‌ها لحاظ می‌کنند. برای واکاوی لایه‌های زیرین این روند، با مهدی بنی‌اسدی، کارشناس اقتصادی به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
بازارهای مالی چه چیزی را قیمت‌گذاری می‌کنند؟
بنی‌اسدی با اشاره به تمایز میان تحلیل سنتی انرژی و بازارهای مالی گفت: بسیاری از ناظران گمان می‌کنند قیمت نفت تنها تابع حجم تولید چاه‌ها یا ظرفیت پالایشگاه‌هاست؛ اما واقعیت این است که در دوران بحران، بهای نفت بیش از جریان فیزیکی، تابع جریان انتظارات در بازارهای مشتقه است.
وی افزود: قیمت نفت در شرایط التهاب، برایندی از عوامل بنیادی و مؤلفه‌ای به نام «صرف ریسک ژئوپلیتیکی» یا هزینه ترس است. وقتی بازار حس کند مسیرهای دریایی یا صادرات کشورها در خطر است، این هزینه ترس روی قیمت نفت کشیده می‌شود. افت اخیر قیمت‌ها، لزوماً به معنای فروکش کردن قطعی بحران نیست؛ بلکه نشان می‌دهد معامله‌گران، بخشی از آن ریسکِ انباشته را از قیمت‌ها تخلیه کرده‌اند.
قراردادهای آتی؛ دماسنج انتظارات در بازارهای مشتقه
این تحلیلگر بازارهای مالی در تشریح ساختار معاملات آتی تصریح کرد: برای درک اینکه فعالان حرفه‌ای بازار چه سناریویی را برای آینده متصورند، باید به جای قیمت لحظه‌ای، به قراردادهای آتی نگاه کنیم. جالب است بدانید در حال حاضر، قیمت نفت برای تحویل در همین روزها، گران‌تر از ماه‌های آینده است؛ وضعیتی که در اصطلاح بازار به آن «بک‌واردیشن» یا همان قیمت بالاتریِ کالای نزدیک می‌گویند.
وی با استناد به داده‌های معاملاتی ادامه داد: بررسی قیمت‌های تسویه نشان می‌دهد قرارداد ژانویه ۲۰۲۷ نفت برنت ۳۲/۹۸ دلار، فوریه ۶۵/۹۵ دلار و مارس ۳۰/۹۳ دلار قیمت‌گذاری شده است. این شیب نزولی گویای آن بوده که بازار در کوتاه‌مدت به دلیل دغدغه کمبود عرضه، حاضر به پرداخت پریمیوم (هزینه اضافی) است؛ اما برای ماه‌های آتی انتظار دارد با مدیریت تنش‌ها، فشار بر عرضه تعدیل شود.
بنی‌اسدی تأکید کرد: البته این قیمت‌ها به معنای تقویم قطعی صلح نیست؛ هزینه‌های تأمین مالی، انبارداری و لجستیک نیز در این قیمت‌گذاری دخیل‌اند و معامله‌گران، این متغیرها را به صورت تجمیعی محاسبه می‌کنند.
سایه انتخابات آمریکا بر موازنه انرژی
بنی‌اسدی در ارزیابی اثرات سیاسی انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بر بازارهای جهانی گفت: پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات سوم نوامبر و تسلط بر هر دو مجلس کنگره، موازنه قدرت در واشنگتن را تحت تأثیر قرار داده؛ اما در ارزیابی این تحول نباید دچار شتاب‌زدگی شد.
وی افزود: کنگره جدید از سوم ژانویه ۲۰۲۷ (۱۳ دی ۱۴۰۵) عهده‌دار امور می‌شود و تا آن زمان، ساختار فعلی زمام‌دار است. اختیارات گسترده رئیس‌جمهور در حوزه نظامی نشان داده اختلاف احزاب در کنگره، مانع مطلق تصمیم‌گیری‌های کلان نیست. این تغییرات بیشتر از آنکه به معنای چرخش ناگهانی سیاست خارجی باشد، به مفهوم افزایش هزینه‌های سیاسی دولت در عرصه تصمیم‌گیری است.
تنگه هرمز؛ کانونی برای مدیریت هزینه‌های لجستیک
این کارشناس بازارهای مالی با تأکید بر نقش راهبردی تنگه هرمز خاطرنشان کرد: برای تحمیل فشار هزینه‌ای انرژی بر اقتصاد جهانی، نیازی به سناریوهای دراماتیک نظیر مسدودسازی کامل نیست. افزایش ریسک تردد، رشد نرخ بیمه دریایی و تردید شرکت‌های کشتیرانی برای تغییر مسیر ناوگان، برای جهش قیمت تمام شده انرژی کفایت می‌کند.
وی اظهار کرد: انعکاس این نوسان‌ها را به وضوح در رویکرد بانک‌های مرکزی بزرگ نظیر فدرال رزرو می‌بینیم؛ جایی که نفت محرک اصلی تورم محسوب می‌شود. هرچند افت قیمت نفت خبر مطلوبی برای مهار تورم است؛ اما نباید از خاطر برد که تورم جهانی ریشه‌های ساختاری در زنجیره تأمین دارد و با کاهش مقطعی نفت، به سادگی فروکش نمی‌کند.
اقتصاد ایران در هزارتوی نوسان‌های نفت
بنی‌اسدی در تحلیل پیامدهای این تحولات بر اقتصاد ایران گفت: اقتصاد کشور با معادله‌ای چندوجهی روبه‌رو است؛ رابطه بهای جهانی نفت و درآمدهای ارزی ملی، خطی نیست.
اگر رشد قیمت جهانی، ریشه در بحران‌های نظامی داشته باشد، بخش عمده‌ای از منافع آن در قالب هزینه‌های گزاف لجستیک، تخفیف‌های اجباری و موانع تسویه بانکی مستهلک می‌شود.
وی یادآور شد: در تحلیل‌های داخلی نباید دچار خطای دیدِ آماری شد.
در شرایطی که بازار نفت در کانون نوسان میان تخلیه ریسک و شوک‌های عرضه قرار دارد، فعالان اقتصادی باید فراتر از هیاهوی تیترهای سیاسی، ترکیبی از متغیرها شامل بهای برنت، اسپرد قراردادهای آتی، وضعیت واقعی تردد نفتکش‌ها و موانع عملیاتی صادرات را به صورت یکپارچه رصد و تحلیل کنند.
گفتنی است؛ بهای نفت خام برنت در اوج التهابات و در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای، با جهشی بی‌سابقه و متأثر از «صرف ریسک جنگی» تا مرز ۱۱۵ دلار در هر بشکه نیز اوج گرفته بود. در آن مقطع، عواملی نظیر افزایش چشمگیر هزینه‌های بیمه جنگی کشتیرانی، تهدید امنیت خطوط انتقال انرژی و احتمال مسدودسازی شریان‌های حیاتی خلیج‌فارس، بازار نفت را با یک حباب تنشی مواجه کرد؛ وضعیتی که با ورود بازار به فاز اصلاحی اخیر و عقب‌نشینی به کانال ۹۰ دلار، نشان داد معامله‌گران بخشی از سناریوهای بدبینانه خود را تعدیل کرده‌اند.
نظر شما