طی سالهای متمادی کشور عمان برای ایران یک نقش نسبتاً مشخص داشت؛ میانجی قابل اعتماد در تنظیم روابط و در حقیقت کنترل مخاصمات با آمریکا. مسقط پیامها را منتقل میکرد، کانال ارتباطی تهران و واشنگتن را باز نگه میداشت و تلاش میکرد اختلافات را از مسیر دیپلماتیک حل کند.
اما اتفاقهای اخیر وضعیت متفاوتی را برای این میانجی رقم زده است. مدتهاست که مقامات ایران و عمان از نهایی شدن نقشه مسیر عبور کشتیها از هرمز سخن میگویند و حتی برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز نسبت به توافق ایران و عمان بر سر تنگه هرمز ابراز امیدواری کردهاند.
اما همزمان با پایان دوره دوماهه تفاهم ایران و آمریکا و ناکامی در شکلگیری توافق نهایی، ترامپ عمان را تهدید میکند که اگر در مسیر اهداف آمریکا درباره ایران و هرمز مانع ایجاد کند، با بمباران و اقدام نظامی روبهرو خواهد شد.
حالا کشوری که قرار بود میانجی ایران و آمریکا باشد، خود موضوع اختلاف دو کشور شده و به یکباره خود را از نقش میانجی در مقام بازیگر و چهبسا قربانی میبیند!
عمان بهواسطه خط ساحلی در تنگه هرمز، شریک طبیعی مدیریت این تنگه است و اقتصاد و امنیت هرمز ارتباط مستقیمی با منافع ملی این کشور خواهد داشت. تفاهم اسلامآباد نیز ترتیبات آتی تنگه را منوط به توافق ایران با عمان کرده و این حق را برای طرفین به رسمیت شناخته بود.
اما حالا که ایران و عمان قرار است به توافق مدنظر برسند، فشارها و تهدیدهای آمریکا علاوه بر ایران، طرف عمانی را هم نشانه گرفته است. فشارهایی که نشان میدهد نهتنها ترتیبات ایرانی، بلکه حتی ترتیبات منطقهای هرمز نیز برای آمریکاییها مطلوب نیست و چیزی جز سلطه مستقیم یا دستکم آزادی عمل در تنگه آنها را راضی نمیکند.
این موضوع را البته رئیسجمهور آمریکا بارها در قالب توهمات خود مطرح و ادعا کرده بر تنگه هرمز تسلط دارد. ترامپ روز گذشته حتی نقشهای را منتشر کرد که نشان میداد تنگه هرمز به قلمرو آمریکا اضافه شده است!
فارغ از این موضع مضحک که به بیان رسمی کاخ سفید، صرفاً در حد یک شوخی سیاسی تلقی میشود، بهنظر میرسد سازوکار تفاهم امضا شده نیز از نگاه آمریکاییها جدی نیست و به نتیجه فشارهای نظامی، سیاسی و اقتصادی خود بر ایران چشم دوختهاند.
در این میان تصور اینکه عمان در برابر آمریکا قرار گرفته باشد، امری موهوم بهنظر میرسد؛ اما قدیمیترین ساختار سیاسی عربی که اتفاقاً رابطه دیرینی هم با واشنگتن دارد، حالا با تنشآفرینی آمریکاییها در سواحل خود مواجه شده و برخلاف یانکیهایی که از آن سوی کره زمین و ۱۲هزار کیلومتر دورتر در منطقه آتش افروختهاند، نمیتواند چشمانداز جنگ طولانی در منطقه را تحمل کند.
شاید همین واقعیت است که تلاشهای این کشور برای تنشزدایی از منطقه و پیدا کردن منافع مستقل در پرونده هرمز را توجیه میکند. مقامات عمان برخلاف رویکرد محافظهکارانه و بیطرفانه خود بارها از تصمیم آمریکا برای آغاز جنگ انتقاد کردهاند و نشانههایی از فاصلهگیری از آمریکا نیز در سیاست خارجی این کشور به چشم میخورد.
اما این تلاشها تاکنون نتیجه مشخصی نداشته و دو ماه پیش نیز تهدید آمریکا نسبت به وضع تعرفه بر هرمز، به عقبنشینی عمان انجامید. حالا همزمان با پایان آتشبس دوماهه و رویکرد تهاجمی ایران، عمان باید نقش خود را تعیین کند؛ آیا قرار است بازیگر مستقلی باشد یا قربانی در معادله جدید هرمز خواهد بود؟
خبرنگار: محمد ولایی
نظر شما