بازار ارز به مرحله‌ای تعیین‌کننده رسیده؛ از یک‌سو احتمال ادامه کاهش نرخ آزاد مطرح است و از سوی دیگر بالا رفتن دوباره قیمت می‌تواند انتظار افزایش‌های تازه را در بازار زنده کند. مسیری که دلار در روزهای آینده انتخاب می‌کند، دومینووار بر تصمیم تولیدکنندگان و واردکنندگان اثر می‌گذارد و سرانجام خود را در هزینه خرید خانوارها نشان می‌دهد.دلار پس از عقب‌نشینی از محدوده ۱۹۴هزار تومان، چند روزی است در محدوده کانال ۱۸۸ تا ۱۸۹هزار تومان نوسان دارد. در این مدت نه فروشندگان توانسته‌اند قیمت را با قدرت پایین‌تر ببرند و نه خریداران موفق شده‌اند بازار را به سمت قله‌های قبلی برگردانند. بازار اکنون در حال سنجیدن مسیر بعدی خود است؛ مسیری که به فشارهای تورمی، کسری‌های مالی، وضعیت منابع ارزی و انتظاراتی گره خورده و هنوز روشن نیست به کدام سو می‌روند.در همین حال، نرخ حواله دلار در مرکز مبادله نیز به‌تدریج افزایش یافته است، سیگنالی که می‌تواند بیش از نوسان روزانه بازار آزاد، مسیر ارز و قیمت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد و اثر ماندگارتری بر هزینه واردات، تأمین مواد اولیه و قیمت تمام‌شده تولید داشته باشد.
قدس در گفت‌وگو با دو کارشناس اقتصادی، وضعیت کنونی بازار ارز و سناریوهای پیش ‌روی آن را بررسی کرده است.

بازار هنوز جهت نهایی خود را انتخاب نکرده است

میلاد یزدان‌پور، کارشناس اقتصادی با اشاره به نوسان‌های اخیر بازار ارز به قدس گفت: بازار ارز در شرایط فعلی وارد مرحله انتظار شده است و نمی‌توان از روی چند روز ثبات نسبی، حکم به آغاز روند صعودی یا نزولی تازه داد. دلار پس از رسیدن به محدوده ۱۹۴ هزار تومان اصلاح کرد، اما اکنون سرعت افت قیمت کاهش یافته و همین مسئله نشان می‌دهد بخشی از فشار فروش تخلیه شده است.وی افزود: توقف کاهش قیمت الزاماً به معنای بازگشت صعودی دلار نیست. بازار برای تغییر روند نیازمند عبور از مقاومت‌های مشخص است و تا زمانی که نرخ ارز نتواند در سطح بالاتر از ۱۸۸ تا ۱۹۰ هزار تومان تثبیت شود، نمی‌توان از شکل‌گیری یک موج جدید افزایشی سخن گفت.
وی با بیان اینکه ۱۸۵هزار تومان اکنون مهم‌ترین کف کوتاه‌مدت بازار است، اظهار کرد: تا وقتی دلار بالای این محدوده قرار دارد، احتمال رفت‌وبرگشت قیمت و تلاش دوباره برای حرکت به سمت سطوح بالاتر وجود دارد، اما اگر این کف از دست برود، مسیر برای کاهش بیشتر قیمت باز می‌شود و ابتدا محدوده ۱۸۳هزار تومان و سپس کانال ۱۷۷ تا ۱۸۰ هزار تومان اهمیت پیدا می‌کند.یزدان‌پور گفت: در طرف مقابل، عبور از مرز ۱۹۰هزار تومان می‌تواند نشانه بازگشت تقاضا باشد و نگاه بازار را به سقف‌های قبلی برگرداند. محدوده ۱۹۳ تا ۱۹۵ هزار تومان نیز مرز مهم‌تری است؛ چراکه پیش از این با عرضه و عقب‌نشینی قیمت همراه بوده است. عبور از این سطح، احتمال ورود دوباره دلار به کانال ۲۰۰ هزار تومان را بالا می‌برد؛ کانالی که به دلیل اثر روانی آن، می‌تواند انتظارات تورمی را نیز تشدید کند.
وی با اشاره به اینکه براساس داده‌های بازار، دلار هم‌ اکنون نسبت به مدت مشابه سال گذشته تقریباً دو برابر شده است، افزود: نباید کاهش چنددرصدی دلار در یک ماه اخیر را به معنای تقویت پایدار پول ملی تعبیر کرد. تقویت پول ملی زمانی معنا دارد که تورم مهار و قدرت خرید خانوار حفظ شود و متغیرهای بنیادی مانند رشد نقدینگی، کسری‌های مالی و دسترسی پایدار به منابع ارزی بهبود یابد. در غیر این صورت، افت‌های مقطعی ممکن است تنها یک اصلاح در دل روند بلندمدت باشند. وی خاطرنشان کرد: بازار ارز ایران فقط با متغیرهای اقتصادی حرکت نمی‌کند. بخشی از نوسان‌های کوتاه‌مدت دلار به اخبار و فضای سیاسی وابسته است؛ از روابط خارجی و تحریم‌ها گرفته تا میزان دسترسی کشور به منابع ارزی و حتی تحولات منطقه‌ای. همین عوامل می‌توانند در مدت کوتاهی رفتار معامله‌گران را تغییر دهند.یزدان‌پور تصریح کرد: در چنین شرایطی، حتی اگر در عرضه و تقاضای واقعی تغییر چشمگیری رخ نداده باشد، بالا رفتن نااطمینانی می‌تواند تقاضای احتیاطی را بیشتر کند. برعکس، خبرهای سیاسی مثبت هم ممکن است برای مدتی بخشی از این تقاضا را از بازار خارج کرده و قیمت را پایین بیاورد.

رشد حواله، هزینه تولید را به آرامی بالا می‌برد

مهدی بنی‌اسدی، کارشناس اقتصادی نیز در گفت‌وگو با قدس، مهم‌ترین نشانه بازار ارز را افزایش نرخ حواله دلار دانست و گفت: در حالی که دلار آزاد از سقف‌های اخیر فاصله گرفته، نرخ حواله در مرکز مبادله همچنان روند صعودی دارد. این واگرایی نشان می‌دهد بخشی از سیاست تعدیل شکاف میان نرخ رسمی و آزاد، از مسیر افزایش تدریجی نرخ رسمی در حال انجام است.وی با اشاره به اختلاف دلار آزاد و حواله تصریح کرد: نزدیک شدن نرخ‌های رسمی و آزاد از یک سو می‌تواند فرصت‌های رانت‌جویی ناشی از چندنرخی بودن ارز را کاهش دهد و شفافیت بیشتری در تخصیص منابع ارزی ایجاد کند، اما از سوی دیگر، نباید فراموش کرد نرخ حواله با واردات مواد اولیه، کالاهای واسطه‌ای، تجهیزات و هزینه‌های تولید ارتباط مستقیم دارد.وی افزود: رشد نرخ حواله در عمل به افزایش هزینه ریالی واردات منجر می‌شود. بنگاه‌های تولیدی که مواد اولیه یا ماشین‌آلات خود را با نرخ‌های تجاری تأمین می‌کنند، به‌تدریج این هزینه را در قیمت تمام‌شده منعکس خواهند کرد و این روند می‌تواند بر تورم تولیدکننده و سپس قیمت مصرف‌کننده اثر بگذارد.
این کارشناس اقتصادی اظهار کرد: بنابراین کاهش فاصله دلار آزاد و رسمی، اگر بدون برنامه کنترل تورم و حمایت هدفمند از تولید انجام شود، ممکن است بخشی از فشار را از بازار غیررسمی بردارد اما به زنجیره تولید و مصرف منتقل کند. حذف رانت ضروری است، اما اقتصاد با حذف رانت به‌تنهایی ارزان نمی‌شود؛ به‌ویژه زمانی که هزینه‌های تولید همچنان در حال افزایش است.

آیا دلار ظرفیت ریزش بیشتری را دارد؟

وی با بیان اینکه در کوتاه‌مدت، دلار احتمالاً میان ۱۸۵ تا ۱۹۰ هزار تومان رفت‌وبرگشت خواهد داشت مگر اینکه خبر یا اتفاق تازه‌ای مسیر بازار را تغییر دهد، خاطرنشان کرد: اگر قیمت از ۱۸۵هزار تومان پایین‌تر برود، احتمال افت تا محدوده ۱۷۷ تا ۱۸۰ هزار تومان بیشتر می‌شود، اما اگر دلار از مرز ۱۹۰هزار تومان عبور کرد، می‌تواند دوباره به سمت قیمت‌های بالاتر و سقف‌های قبلی حرکت کند.
بنی‌اسدی افزود: کاهش پایدار انتظارات تورمی، کنترل رشد نقدینگی، کاهش کسری‌های مالی، افزایش دسترسی پایدار به منابع ارزی و کاهش ریسک‌های سیاسی از جمله متغیرهایی هستند که می‌توانند زمینه کاهش پایدار نرخ ارز را فراهم کنند. در نبود چنین تغییراتی، کاهش‌های مقطعی دلار بیشتر می‌توانند نقش اصلاح در یک روند بلندمدت را داشته باشند.به گفته وی، نرخ حواله در حال بالا رفتن است و شکاف دو بازار آرام‌آرام کمتر می‌شود؛ اتفاقی که ممکن است رانت را محدود کند، اما اگر با مهار تورم و کاهش هزینه‌های تولید همراه نباشد، درنهایت اثر خود را جای دیگری نشان خواهد داد؛ معمولاً هم جایی که مردم بیشتر می‌بینند یعنی روی قیمت کالاها.