مقصر شاید اقتصاد ایران باشد که سال‌هاست درگیر«تورم» است. به این غول بی شاخ و دُم، خو کرده و انگار بدون آن نمی‌تواند به حیاتش ادامه دهد! در یک اقتصاد تورمی، طبیعی است که مصرف‌کننده همیشه از مقوله «خرید اقساطی» استقبال کند ولو اینکه تبلیغات فروش اقساطی کالا تمهید و حیله‌ای باشد برای به دام انداختن مشتری.
در روزگاری که علاوه بر اقتصاد تورمی، کسب و کار اینترنتی هم در ایران رونق گرفته است، سکوهای (پلتفرم) فروش کالا به فروش اقساطی و ترفندهای «الان بخر، بعداً توی چهار قسط پرداخت کن»، «بُرد کردی اگه قسطی بخری» و... روی آورده‌اند. اما وقتی ما از هول تورم و احتمال افزایش قیمت‌ها، کالایی را می‌خریم تا طی ماه‌های آینده قسطش را بپردازیم، واقعاً بُرد کرده‌ایم؟

توهّم دور زدن تورم

صفحه اینستاگرامی «چرتکه» در این باره می‌نویسد: «وقتی با پیشنهاد: الان بخر و بعداً توی چهار قسط (بدون سود و کارمزد) پرداخت کن، مواجه می‌شوید، مغز شما بدون معطلی فرمان خرید می‌دهد». واقعاً هم خیلی مقصر نیستید چون در یک اقتصاد تورمی پرداخت قسطی مبلغ و پولی که هر روز ارزشش کمتر می‌شود یک کارعاقلانه و پیروزی بزرگ به نظر می‌رسد.
اصولاً این روش فروش اعتباری که در دنیا به «بی‌اِن‌پی‌اِل» معروف شده براساس همین تصور و توهم ناشی از اقتصاد تورمی کار می‌کند. توهمی که سبب می‌شود شما یقین کنید دارید یک معامله دو سر بُرد انجام می‌دهید و تورم را بی‌اثر می‌کنید.
«چرتکه» می‌نویسد: در این سیستم فروش، خریدار فکر می‌کند تورم را دور زده و فروشنده هم تصور می‌کند فروشش چند برابر می‌شود. اما در اقتصادی که ناهار مجانی وجود ندارد، برنده واقعی این معامله چه کسی است؟
با این پرسش پای سکوها وسط می‌آید. این را خوب می‌دانید آن‌هایی که «الان بخر و بعداً توی چهار قسط پرداخت کن» را تبلیغ می‌کنند نه بنگاه خیریه هستند که دلشان برای مردم سوخته باشد و نه خودشان فروشنده اصلی کالا هستند. آن‌ها واسطه‌اند و بستر خرید و فروش میان شما و فروشندگان را فراهم می‌کنند. بنابراین در ازای خدمتی که برای فروشنده انجام می‌دهند ۲۰درصد از مبلغ کل فاکتور را به عنوان کارمزد از او دریافت می‌کنند.
عجله نکنید و نتیجه نگیرید که: فقط فروشندگان هزینه خدمات سکوها را می‌پردازند. اگر خوب دقت کرده باشید همیشه قیمت کالایی که با این روش به شما عرضه می‌شود، بیشتر از قیمت فروش نقدی است.
پس این شمایید که کارمزد مورد نظر سکوها را می‌پردازید چون فروشنده پیشاپیش این ۲۰درصد و چه بسا بیشتر را به قیمت اولیه کالایش اضافه کرده است.

فروشندگان ناچار

با این حساب آیا فروشندگان اجازه نمی‌دهند که مانند خریدار توسط سکوها گزیده شوند؟ پاسخ این است که اصلاً چنین توانی را ندارند چون کابوس آن‌ها فقط همین کارمزد ۲۰درصدی نیست، بلکه مشکل بزرگ‌ترشان نحوه تسویه‌حساب سکو با آن‌هاست. تصور اولیه این است که براساس روش «بی‌اِن‌پی‌اِل» واسطه‌ها یا همان سکوها، پول و قیمت کالا را بعد از کسر کارمزد، یکجا و نقداً به فروشنده‌ها می‌پردازند تا آن را به صورت اقساطی از شما بگیرند. یعنی مثلاً در ازای خرید ۱۰ میلیونی شما، ۸میلیون تومان به فروشنده می‌پردازند تا بعداً چهار قسط ۲میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی را از شما بگیرند. واقعیت اما این نیست چون هیچ‌وقت هیچ سکویی پول کالایی را که شما خریده‌اید، نقد و یکجا به فروشنده نمی‌دهد. بررسی‌ها نشان می‌دهد در قرارداد میان فروشنده و سکو نحوه تسویه‌حساب کاملاً مهندسی شده و به نفع سکوهاست. بسیاری از آن‌ها، مبلغ را به صورت قسطی و همزمان با پرداخت اقساط توسط خریدار به حساب فروشنده واریز می‌کنند و برخی دیگر هم حداقل ۶۰ روز پول فروشنده را نگه می‌دارند. حالا حساب کنید در کشوری که شرایط اقتصاد تورمی را پشت سر می‌گذارد، خواب پول چقدر به ضرر فروشندگان است و سکوها از کنار این خواب پول چه سودی را به جیب می‌زنند.
واقعاً چرا فروشندگان هم به کارمزد ۲۰درصدی و هم به خواب پولشان و فنا شدن سرمایه‌شان رضایت می‌دهند؟ پاسخ این پرسش در مسئله «گروگان‌گیری بازار» توسط پلتفرم‌هاست! در شرایط رقابتی بازار و زمانی که بقای فروشندگان به شرایط «فروش به هرقیمت» بستگی دارد، فروشندگان با توان رقابتی کمتر مجبورند برای فروش و بقا به شرایط سکوها تن بدهند.
آن‌ها اگر درگاه خرید اقساطی را ببندند، خریداران سراغ رقبای دیگر می‌روند. این یعنی به جز ما خریداران که در تله «خرید اقساطی» افتاده‌ایم، فروشندگان هم در تله‌ای گرفتارند که باید بین «حذف شدن از بازار» و «فروش با سود له شده و خواب سرمایه» یکی را انتخاب کنند. این وسط سکوها هستند که بدون دردسر تولید، انبارداری و... سود می‌برند.
اگر می‌خواهید بازهم دکمه «خرید در چهار قسط» را فشار دهید یادتان باشد که تن به معامله‌ای داده‌اید که قطعاً برد-برد نیست. شما و فروشنده مهره‌های بازی و معامله‌ای هستید که سودش را افراد دیگری می‌برند.