فاطمه فلاحتی با اشاره به سیلاب ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ در نپال، این حادثه را نمونهای کمنظیر از رخدادهای مرکب و زنجیرهای در آسیای جنوبی دانست و گفت: این حادثه نشان داد برخی مخاطرات هیدرولوژیکی میتوانند حتی بدون محرک مستقیم بارشی و صرفاً در پی یک فرآیند دامنهای آغاز شوند.
به گفته وی، در این حادثه فروپاشی بخش پایینی یک یخچال طبیعی در ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متری، سقوط حجم بزرگی از یخ و سنگ از ارتفاع حدود ۱۲۰۰ متر، انسداد رودخانه لنده و سپس شکست سد طبیعی، زنجیرهای از فرآیندهای دامنهای و یخچالی را رقم زد و موجی با ارتفاع بیش از ۱۲ متر به سمت سکونتگاههای کوهستانی حرکت کرد.
فلاحتی افزود: این موج واریزهای دستکم ۱۹ پل را تخریب و حدود ۴۰ کیلومتر جاده را شستوشو کرد و با قطع مسیرهای ارتباطی نپال و تبت، چندین روستا را در معرض خطر مستقیم قرار داد. این رخداد میتواند هشداری جدی برای سایر کشورها درباره پیچیدهتر شدن مخاطرات طبیعی باشد.
مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی با اشاره به گزارشهای سازمان جهانی هواشناسی و مراکز پیشبینی اقلیمی منطقهای اظهار کرد: احتمال شکلگیری یک فاز فعال النینو در نیمکره شمالی طی ماههای آینده افزایش یافته است؛ پدیدهای که میتواند الگوهای بارش و دما و رفتار سامانههای جوی را در خاورمیانه و ایران تحت تأثیر قرار دهد.
وی ادامه داد: بر اساس چشماندازهای فصلی سازمان جهانی هواشناسی و خروجی مدلهای چندگانه اقلیمی، احتمال تداوم شرایط النینویی تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶ بالاست و این وضعیت میتواند با تغییر مسیر سامانههای بارشی، افزایش بارشهای حدی و تشدید مخاطرات هیدرومترئولوژیک در بخشهایی از جنوبغرب آسیا همراه شود.
فلاحتی گفت: بر اساس تحلیلهای اقلیمی، شرایط النینویی در سالهای ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ میتواند در شمال، غرب و جنوب ایران به افزایش بارشهای شدید و سیلابهای ناگهانی منجر شود و همزمان در مناطق مرکزی و شرقی، خشکسالی و کمآبی را تشدید کند. افزایش موجهای گرما در کلانشهرها و بیشتر شدن احتمال رخدادهای حدی نیز از دیگر پیامدهای احتمالی این شرایط است.
وی تأکید کرد: ایران باید برای چنین شرایطی از مدیریت تکمخاطرهای فاصله بگیرد و به سمت مدیریت چندمخاطرهای، هماهنگ و مبتنی بر اقدام ملی حرکت کند.
فلاحتی نخستین راهکار را راهاندازی سامانه هشدار سریع چندمخاطرهای دانست و گفت: هشدارها باید محلی، چندمخاطرهای و مبتنی بر دادههای لحظهای باشند و بتوانند همزمان مخاطراتی مانند سیلاب، موج گرما، خشکسالی، بارش حدی و ناپایداری دامنهها را پوشش دهند. به گفته وی، ایران باید هشدارهای پراکنده موجود را در قالب یک سامانه یکپارچه هشدار سریع چندمخاطرهای تجمیع کند.
وی دومین راهکار را پایش مستمر حوضههای کوهستانی عنوان کرد و افزود: رخداد نپال نشان داد سیلابهای ناگهانی الزاماً به بارش وابسته نیستند و فرآیندهایی مانند ناپایداری دامنهها، آبراهههای تندشیب، رسوبگذاری شدید و انسداد دهانه پلها نیز میتوانند به ایجاد شرایط خطرناک منجر شوند. از این رو حوضههای کوهستانی البرز و زاگرس باید با استفاده از سنجش از دور، پایش رسوب، بررسی تغییرات بستر، تحلیل ناپایداری دامنهها و مدلسازی رفتار آبراههها بهصورت مستمر رصد شوند.
مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، بازنگری در طراحی شهری بر اساس ریسک مرکب را سومین راهکار دانست و گفت: مدیریت شهری نباید تنها بر کنترل سیلاب متمرکز باشد، بلکه باید برای ترکیب مخاطراتی مانند سیلاب، رسوب، آبگرفتگی و اختلال در شبکه انرژی نیز آمادگی داشته باشد.
وی افزود: حریم رودخانهها باید بهعنوان فضای کنترل و کاهش انرژی سیلاب در نظر گرفته شود، سازههای سنگین و مراکز حیاتی نباید در مسیر آبراههها و مناطق پرخطر مستقر شوند و مسیرهای امدادی نیز باید به گونهای طراحی شوند که در زمان وقوع حادثه با انسداد مواجه نشوند.
فلاحتی چهارمین راهکار را سناریونویسی اقلیمی برای مواجهه با النینو عنوان کرد و گفت: ایران باید سه سناریوی اصلی شامل بارش حدی و سیلاب، خشکسالی و کمآبی و همچنین موج گرما و فشار بر شبکه انرژی را برای سالهای ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ تدوین و عملیاتی کند تا دستگاههای مختلف بتوانند برنامه آمادگی خود را بر اساس این سناریوها تنظیم کنند.
وی تابآوری زیرساختهای حیاتی در برابر فشار همزمان سیلاب، گرما و اختلال انرژی را پنجمین راهکار دانست و اظهار کرد: شبکههای حملونقل، آب، برق و مخابرات، بیمارستانها و مراکز امدادی باید به گونهای طراحی و تقویت شوند که بتوانند در برابر ترکیبی از بارشهای حدی، سیلاب، گرمای شدید و اختلالات انرژی مقاومت کنند.
فلاحتی در پایان، اقدام ملی و مشارکت بینبخشی را مهمترین راهکار دانست و گفت: مدیریت مخاطرات مرکب زمانی موفق خواهد بود که دستگاههای ملی، شهرداریها، نهادهای علمی، رسانهها و جوامع محلی در قالب یک چارچوب هماهنگ ملی عمل کنند.
وی تأکید کرد: رخداد نپال و چشمانداز النینو یک پیام مشترک دارند؛ جهان وارد دورهای از مخاطرات حدی و مرکب شده است و ایران نیز برای مواجهه با این شرایط به رویکردی چندمخاطرهای، علمی و مبتنی بر استانداردهای جهانی نیاز دارد؛ رویکردی که تحقق آن بدون هماهنگی و مشارکت همه دستگاهها امکانپذیر نیست.
نظر شما