محمدمهدی بحرالعلوم؛دبیر ستاد راهبردی حفظ قرآن کریم و ناظر بخش حفظ سیامین جشنواره قرآن و عترت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، بر ضرورت عبور جشنواره از یک رقابت صرف و حرکت به سمت استعدادپروری و جریانسازی قرآنی تأکید کرد.
ارزیابی شما از جایگاه جشنواره قرآن و عترت وزارت بهداشت در مجموعه فعالیتهای فرهنگی و قرآنی دانشگاههای علوم پزشکی چیست؟
جشنواره قرآن و عترت وزارت بهداشت باید فراتر از یک رقابت در تقویم فرهنگی دانشگاهها دیده شود. این رویداد ظرفیت آن را دارد که بخشی از مسیر آینده فعالیتهای قرآنی در دانشگاههای علوم پزشکی را شکل دهد.
اهمیت جشنواره فقط به برگزاری مسابقات، رقابت میان شرکتکنندگان و معرفی برگزیدگان محدود نمیشود. یکی از مهمترین کارکردهای آن میتواند شناسایی استعدادهای قرآنی باشد؛ استعدادهایی که شاید در شرایط عادی کمتر دیده شوند و فرصتی برای بروز و ظهور توانمندیهای خود پیدا نکنند.
بسیاری از جوانانی که امروز در سطح خوبی از فعالیتهای قرآنی قرار دارند، ممکن است مسیرشان را از همین رقابتها آغاز کرده باشند؛ بنابراین جشنواره میتواند نقطه شروع یک مسیر جدیتر برای یک دانشجو یا کارمند علاقهمند به قرآن باشد؛ مسیری که از شناسایی استعداد آغاز شود و به آموزش، تقویت مهارت، کسب تجربه و در نهایت حضور مؤثرتر در عرصه فعالیتهای قرآنی منتهی شود.
از این منظر، اگر جشنواره را صرفاً یک مسابقه بدانیم، بخشی از ظرفیت واقعی آن را نادیده گرفتهایم. جشنواره میتواند زنجیرهای از استعدادپروری و نخبهپروری قرآنی را ایجاد کند.
برای اینکه جشنواره بتواند چنین نقشی داشته باشد، چه مؤلفههایی باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد؟
سه موضوع در این زمینه اهمیت ویژهای دارد؛ نظم و برنامهریزی، توجه به نسل جدید و انگیزهسازی. نظم و برنامهریزی یعنی فعالیت قرآنی نباید فقط در زمان برگزاری جشنواره جدی گرفته شود. جشنواره موفق، محصول یک فرآیند مستمر در طول سال است. اگر در دانشگاهها برنامههای آموزشی، استعدادیابی و پرورشی مناسبی طراحی شود، طبیعی است که در زمان برگزاری جشنواره نیز شاهد افزایش سطح کیفی شرکتکنندگان باشیم.
موضوع دوم، توجه به نسل جدید است. دانشگاههای علوم پزشکی با جمعیت گستردهای از دانشجویان جوان مواجه هستند و این جمعیت یک ظرفیت بسیار ارزشمند برای توسعه فعالیتهای قرآنی است. باید بتوانیم با زبان، روشها و برنامههایی که با نیازها و علایق نسل جدید تناسب دارد، آنان را به فعالیتهای قرآن و عترت جذب کنیم.
موضوع سوم نیز انگیزهسازی است. دانشجو نباید احساس کند که حضور در یک فعالیت قرآنی صرفاً برای کسب رتبه و دریافت عنوان است. باید این باور ایجاد شود که ارتباط با قرآن میتواند در رشد شخصیتی، اجتماعی، علمی و معنوی او اثرگذار باشد.
اگر چنین نگرشی شکل بگیرد، مشارکت در فعالیتهای قرآنی نیز از یک حضور مقطعی و مسابقهای به یک ارتباط مستمر و عمیقتر با قرآن تبدیل خواهد شد.
استمرار برگزاری جشنواره چه تأثیری بر جریان قرآنی دانشگاههای علوم پزشکی خواهد داشت؟
تداوم جشنواره قطعاً اهمیت زیادی دارد، اما صرف استمرار برگزاری آن کافی نیست. در کنار استمرار باید ارتقای کمی و کیفی نیز مورد توجه قرار گیرد. ارتقای کمی میتواند به معنای افزایش مشارکت دانشگاهها، دانشجویان، کارکنان و اعضای هیئت علمی باشد؛ اما در کنار آن باید کیفیت مسابقات، سطح آموزشها، شیوه داوری، تنوع رشتهها و فرآیند شناسایی و پرورش استعدادها نیز به صورت مستمر مورد ارزیابی و بازنگری قرار گیرد.
اگر این دو مسیر همزمان دنبال شود، جشنواره میتواند در سالهای آینده هم از نظر تعداد و گستره مشارکت و هم از نظر سطح فنی شرکتکنندگان رشد کند. نباید بین کمیت و کیفیت یکی را انتخاب کنیم. هدف این است که مشارکت گستردهتر شود و در عین حال سطح فنی و محتوایی مسابقات نیز ارتقا پیدا کند.
یکی از دغدغههای رویدادهای فرهنگی، تکراری شدن فرآیندها و کاهش انگیزه نسل جوان است. جشنواره قرآن و عترت چگونه میتواند از این مسئله فاصله بگیرد؟
در چنین شرایطی، خروجی جشنواره فقط معرفی چند نفر به عنوان رتبههای اول تا سوم نخواهد بود؛ بلکه باید شاهد شکلگیری یک جریان باشیم؛ جریانی که در آن استعدادهای جدید شناسایی میشوند، افراد مستعد آموزش میبینند، برگزیدگان تجربه خود را منتقل میکنند و ارتباط افراد با فعالیتهای قرآنی بعد از جشنواره نیز ادامه پیدا میکند.
در نهایت، اگر بتوانیم چنین فرآیندی را ایجاد کنیم، جشنواره قرآن و عترت وزارت بهداشت میتواند در پرورش نسل تازهای از فعالان و نخبگان قرآنی در نظام سلامت نقش جدی ایفا کند؛ نسلی که نهتنها در محیط دانشگاه، بلکه در آینده در جامعه نیز میتواند منشأ اثر و جریانسازی قرآنی باشد.
یکی از راههای مهم، ایجاد تحول در شیوههای مشارکت و توجه جدیتر به استعدادهای جدید است. جشنواره باید به گونهای طراحی شود که در هر دوره بتواند چهرههای تازهای را معرفی کند.
اگر یک رویداد قرآنی صرفاً محل رقابت تعداد محدودی از افراد شناختهشده باشد، به مرور ظرفیت جذب نسل جدید کاهش پیدا میکند. در مقابل، اگر استعدادیابی جدی باشد و برای افراد تازهوارد مسیر رشد تعریف شود، جشنواره میتواند دو مأموریت را همزمان دنبال کند؛ از یک سو سطح رقابت حرفهای خود را حفظ کند و از سوی دیگر، جریان تازهای از استعدادهای قرآنی را وارد میدان کند؛ بنابراین یکی از شاخصهای مهم موفقیت جشنواره در سالهای آینده باید این باشد که چه تعداد استعداد جدید شناسایی شده و پس از پایان جشنواره چه میزان حمایت و هدایت دریافت کردهاند.
فردی که امروز برای نخستین بار وارد جشنواره میشود، نباید پس از پایان مسابقات رها شود. اگر بتوانیم برای او برنامه آموزشی و پرورشی تعریف کنیم، همین فرد میتواند در دورههای بعد به یکی از چهرههای مؤثر قرآنی تبدیل شود.
با این نگاه، آیا تعداد شرکتکنندگان یا تعداد رشتههای جشنواره میتواند معیار کاملی برای ارزیابی موفقیت آن باشد؟
خیر. تعداد شرکتکنندگان و تنوع رشتهها قطعاً شاخصهای مهمی هستند، اما همه واقعیت را نشان نمیدهند. باید ببینیم جشنواره تا چه اندازه توانسته بر جریان عمومی فعالیتهای قرآنی دانشگاهها اثر بگذارد. برای مثال، باید بررسی کنیم چند نفر از شرکتکنندگان بعد از جشنواره فعالیت قرآنی خود را ادامه دادهاند؟ چه تعداد استعداد جدید شناسایی شدهاند و چه میزان از ظرفیت برگزیدگان و فعالان قرآنی برای برنامههای بعدی استفاده شده است؟ این موضوع بسیار مهم است که جشنواره یک نقطه پایان نباشد؛ بلکه نقطه آغاز مرحلهای جدید از فعالیت قرآنی افراد باشد. اگر بتوانیم چنین زنجیرهای را ایجاد کنیم، آن زمان جشنواره از یک مسابقه صرف عبور کرده و به یک نهاد مؤثر در توسعه فعالیتهای قرآن و عترت در دانشگاههای علوم پزشکی تبدیل خواهد شد.
شما به عنوان ناظر بخش حفظ، وضعیت این بخش را چگونه ارزیابی میکنید و چه ظرفیتی برای کشف استعدادهای جدید در آن وجود دارد؟
بخش حفظ به دلیل ماهیت خود ظرفیت بسیار بالایی برای استعدادیابی دارد. حفظ قرآن فرآیندی زمانبر و مستمر است و نمیتوان آن را صرفاً در قالب یک مسابقه ارزیابی کرد. مسابقه میتواند محل شناسایی افرادی باشد که از استعداد، پشتکار و توانمندی مناسبی برخوردارند؛ اما پس از شناسایی، باید برای استمرار مسیر آنها نیز برنامه داشت. در حوزه حفظ، آموزش صحیح، تثبیت محفوظات، ارتقای مهارتهای تلاوت و فهم آیات و همچنین ایجاد انگیزه برای ادامه مسیر اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین امیدواریم جشنواره بتواند علاوه بر شناسایی حافظان برتر، به شناسایی افرادی که ظرفیت تبدیل شدن به حافظان و فعالان قرآنی توانمند در آینده را دارند نیز کمک کند.
به نظر شما ارتباط میان برگزیدگان جشنواره و بدنه فعالیتهای قرآنی دانشگاهها چگونه باید تقویت شود؟
این موضوع یکی از ظرفیتهای مهم جشنواره است. برگزیده جشنواره نباید صرفاً یک رتبه و یک عنوان دریافت کند و بعد از آن ارتباطش با مجموعه فعالیتهای قرآنی قطع شود. میتوان از برگزیدگان به عنوان الگو، مربی، فعال فرهنگی و سفیر فعالیتهای قرآنی در دانشگاهها استفاده کرد. آنها میتوانند تجربیات خود را به نسل جدید منتقل کنند و در برنامههای آموزشی و فرهنگی نقش داشته باشند. این کار علاوه بر استفاده از ظرفیت نخبگان قرآنی، باعث میشود، چرخه انتقال تجربه نیز شکل بگیرد. کسی که امروز در جشنواره موفق شده است، میتواند فردا زمینه رشد یک استعداد جدید را فراهم کند.
اگر بخواهیم چشمانداز مطلوبی برای جشنواره قرآن و عترت وزارت بهداشت ترسیم کنیم، این جشنواره در سالهای آینده باید به چه نقطهای برسد؟
مهمترین نکته این است که جشنواره نباید به پایان یک رقابت محدود شود. باید از ظرفیت این رویداد برای استعدادپروری، انگیزهسازی، آموزش، شبکهسازی و استمرار فعالیتهای قرآنی استفاده کنیم. اگر برنامهریزی دقیق داشته باشیم و در کنار افزایش مشارکت، ارتقای کیفی جشنواره را نیز دنبال کنیم، میتوان امیدوار بود که این رویداد در سالهای آینده به یکی از محورهای مهم پویایی فعالیتهای قرآن و عترت در دانشگاههای علوم پزشکی تبدیل شود.
نظر شما