در معرکه هولناک قیامت، آنگاه که وحشت و اضطراب تمام وجود انسان را دربرمیگیرد و پیوند میان نزدیکترین کسان از هم گسسته میشود، فطرت حقیقتجو به دنبال تکیهگاهی امن میگردد. جایگاه رفیع پیامبر اعظم(ص) در آن روز، کانون توجه و امید خلایق است؛ جایگاهی که همگان سودای رسیدن به آن را دارند، اما تنها خاصان به آن راه مییابند. در این خصوص امام صادق(ع) از پدرشان نقل میکنند که پیامبر(ص) فرمودند: «نزدیکترین شما به من در قیامت، آن کسی است که راستگوتر باشد، آن که بیشتر از همه ادای امانت میکند، به پیمانها و عهدهایش پایبندتر بوده و خوشاخلاقتر و مردمیتر باشد».
رهبر شهید انقلاب در تبیین این حدیث نورانی با نگاهی تربیتی و کاربردی، این نزدیکی را نه در شعار، که در گرو تحقق ویژگیهای عملی والایی میدانند که دنیای «دار عمل» را به آخرت «دار نتیجه» پیوند میدهد. در ادامه، بیانات رهبر شهید ملت را که در جلسه درس خارج فقه در ۳/۹/۱۳۹۷ در شرح این حدیث ذکر شده را به عنوان نقشه راه مرور میکنیم؛ مسیری که پیمودن آن در پیچوخمهای زندگی دنیوی، تضمینکننده امنیت و آرامش در موقف ابدی قیامت است و به ما میآموزد چگونه با رعایت حقوق الهی و اجتماعی، خود را در صف نزدیکان به رسولالله(ص) جای دهیم.
صدق؛ زیربنای کلام و رفتار
نخستین ویژگی که در این حدیث معیار قرار میگیرد، صداقت است. رهبر شهید در شرح این ویژگی، قیامت را عرصه مواجهه با واقعیتها دانسته و لزوم صداقت در گفتار را فراتر از یک فضیلت ساده، یک ضرورت برای امنیت وجودی انسان در آن روز بزرگ میدانند. قائد شهید ملت ایران فرمودهاند: «اینجا دار عمل است، آنجا دار نتیجه است. اینجا یک کارهایی را به ما یاد دادهاند، گفتهاند این کارها را انجام بدهید که اگر این کارها را اینجا در این دوره کوتاه -کوتاه است دیگر، این دنیا یک لحظه از عمر ابدی است، یک لحظه است؛ ۹۰ سال، ۱۰۰ سال اگر کسی عمر کند، یک لحظه است در مقابل آن عمر ابدی عالم آخرت- انجام دادیم، اگر در این یک لحظه، انسان این چیزها را رعایت بکند، در آن موقف دشوار به دردش میخورد. حالا اینها چیست؟ چند مورد را ذکر کردهاند. خود حضرت فرمودند: اَقرَبُکُم غَداً منّی [نزدیکترین شما به من] فی المَوقف -یعنی در قیامت- اول این [فرد] است: اَصدَقُکُم للحَدیث؛ آن کسی که راستگوتر است، در حرف زدن راستگو است، آنچه میگوید از روی صدق بیان میکند؛ دروغ و تهمت و شایعه و حرف ضعیف و قول بغیر علم و مانند اینها در آن نیست. «صدق» یعنی انطباق با واقع، آنچه را واقع است -که او میداند واقع است- بیان میکند؛ اَصدَقُکُم للحَدیث». صداقت، زبانی است که در دادگاه عدل الهی، یگانه واسطه نجات انسان از تزلزل و اضطراب است.
امانتداری؛ پاسداری از حقوق الهی و خلایق
در نگاه رهبر شهید، امانتداری دایرهای گستردهتر از تبادلات مالی دارد؛ این صفت، جوهره مدیریت مسئولانه و اخلاقی در تمامی سطوح حیات اجتماعی است. آیتالله العظمی خامنهای(ره)، رهبر شهید انقلاب در شرح مفهوم امانت فرمودند: «... مکرر عرض کردهایم که امانت فقط این نیست که حالا یک پولی شما دست بنده بسپرید، بنده آن را به شما برگردانم؛ این یکی از انواع امانت است. همه آن چیزهایی که مردم به ما میسپرند، امانتهای مردم است؛ مقام را به ما میسپرند، امنیت را به ما میسپرند، دینشان را به ما میسپرند، حفظ نوامیسشان را به ما میسپرند؛ همه این چیزها امانتهای مردم دست ما است. ما حکومتیم دیگر؛ هر کسی هر جا هست؛ یکی مثل بنده در یک جایگاهی قرار دارد، یکی در جایگاه دیگری قرار دارد، یکی قاضی است، یکی مسئول تعلیم و تربیت است، یکی امام جماعت است؛ همه اینها امانتهایی است که دست ما سپرده است؛ ادای امانت. هر کدام بهتر ادای امانت کردید، آنجا جایتان به حضرت نزدیکتر است و امنیتتان بیشتر است». کسانی که بارهای سنگین مسئولیت را با امانتداری به دوش میکشند، در قیامت در حصار امن پیامبر(ص) جای خواهند داشت.
وفای به عهد؛ قوام پیوندهای اجتماعی
امام صادق(ع) در ذکر خصوصیت دیگر، ویژگی وفای به عهد را بیان کردهاند؛ وفای به عهد، نشانهای از بلوغ اجتماعی و تعهد مدنی مؤمن است که رهبر شهید با نگاهی جامع، آن را در قالب قراردادهای اجتماعی و حقوق شهروندی تفسیر میکنند. در بیانات رهبر شهید آمده است: «[در مورد] پیمانهای فردی و اجتماعی، وفای به این عهدها بکنید؛ که البته مهمترینش پیمانهای اجتماعی است؛ این قراردادهای اجتماعی، این حقوق شهروندی [است]. خب این چیزهایی که حالا امروز فرنگیها یاد گرفتهاند میگویند «حقوق شهروندی»، ماها هم از اینها میخواهیم یاد بگیریم! حرفهایی که در روایات ما و در قرآن ما هست، حالا ما داریم از غربیها اینها را [یاد میگیریم]! خب اینجا دارد میگوید «اَوفاکُم بالعَهد»؛ «عهد» یعنی قرارداد، آن چیزی که بین شما و بین دیگران قرارداد بسته [شده]. شما وقتی در یک محیط با هم زندگی میکنید، یک قراردادی با هم بستهاید دیگر؛ مثل این است که در یک آپارتمانی ۱۰ خانواده زندگی میکنند؛ اینها ولو هیچ کاغذی هم امضا نکردهاند، [اما] یک معاهداتی در مقابل هم دارند؛ این چیز قهری است دیگر؛ [مثلاً] تو سر و صدا نکن که در خانه او بچهاش از خواب بیدار نشود، او هم سروصدا نکند که بچه تو از خواب بیدار نشود؛ این قرارداد روشنی است دیگر؛ حقوق شهروندی یعنی اینها». پایبندی به عهد، نه یک شعار وارداتی، بلکه ریشهدارترین آموزه دینی برای تنظیم روابط انسانی است.
حسن خلق؛ کلید قلوب و راه وصال
قائد شهید، خوشاخلاقی را به عنوان یک ضرورت مستمر، در تمامی ساحتهای زندگی فردی و اجتماعی مطرح کرده و آن را شاخصهای برای قرب به پیامبر اکرم(ص) میدانند. ایشان فرمودند: «یکی از چیزها هم این است که خوشاخلاق باشید؛ بداخلاق و عبوس [بودن] و [اینکه] در خانه یک جور، در محل کار یک جور، با مردم یک جور، با تکبر، با اوقات تلخی [رفتار کردن]، خیلی بد است. آن کسانی که «اَحسَنُهُم خُلقاً» هستند، آنجا نزدیکترند». خوشخویی، آینهای است که نور نبوی را در رفتار مؤمن منعکس کرده و او را در قیامت به کانون این نور نزدیکتر میکند.
مردمی بودن؛ الگوی زیست نبوی
مردمی بودن در بیان رهبر شهید، به معنای همنوایی و زیست متواضعانه با تودههای مردم است که ایشان آن را سبک زندگی اصیل اسلامی میدانند. در شرح این قسمت از حدیث امام صادق(ع) رهبر شهید ملت ایران بیان کردهاند: «مردمی بودن. ببینید، سبک زندگی اسلامی اینها است. باز همین «مردمی بودن» هم از حرفهایی است که حالا متجددین و مانند اینها فکر میکنند که از دیگران یاد گرفتهاند؛ نه، اینها در روایات ما است. مردمی باشید، با مردم باشید. معنای با مردم بودن این نیست که فرض کنید انسان به چهار نفر از طبقه ممتازه بگوید اینها مردماند؛ نه، یعنی توده مردم، طبقات پایین مردم، عامه مردم؛ با اینها باشید، بین اینها باشید، مثل آنها زندگی کنید، در حد آنها زندگی کنید، پیش آنها تواضع کنید؛ اینها معنای مردمی بودن است». باید در نظر داشت در نهایت، مردمی بودن تجلی تواضع در برابر بندگان خداست که راه صعود به درجات بالای قرب الهی و نبوی را هموار میکند.
نظر شما