قرهسو برای کرمانشاه فقط یک رودخانه نیست؛ بخشی از سیمای طبیعی استان و یکی از ظرفیتهای زیست محیطی، اجتماعی و گردشگری آن است؛ رودخانهای که سالها در کنار شهر و زندگی مردم جریان داشته و میتوانسته به یکی از عناصر مهم هویت طبیعی و حتی فضای عمومی کرمانشاه تبدیل شود. با این حال، آنچه امروز از قرهسو دیده میشود، فاصله قابل توجهی با چنین ظرفیتی دارد. آلودگی، ورود فاضلاب و پساب، انباشت پسماند و نخاله در حاشیه و بستر رودخانه و وضعیت نامناسب برخی نقاط سالهاست گریبان این رودخانه را گرفته و آن را به یکی از مسائل تکرارشونده مدیریت شهری و محیط زیستی استان تبدیل کرده است.
قرهسو البته سالهاست بدون برنامه و مطالبه رها نشده است. در مقاطع مختلف، مسئولان از لایروبی، پاکسازی، کنترل ورودیهای فاضلاب، ساماندهی حاشیه رودخانه، تعیین تکلیف اراضی حریم و استفاده از ظرفیتهای گردشگری آن سخن گفتهاند و هر بار بخشی از مشکلات نیز در دستور کار دستگاههای مختلف قرار گرفته است. اما تکرار دوباره همین مسائل در فاصله چند سال، این پرسش را جدیتر میکند که چرا با وجود طرحها و اقدامهایی که بارها اعلام شده، قرهسو همچنان با مشکلاتی مواجه است که پیشتر نیز درباره آنها هشدار داده شده بود.
مسئله زمانی جدیتر میشود که بدانیم قرهسو فقط با یک مشکل واحد روبهرو نیست. آلودگی آب، ورود فاضلاب، وضعیت نامناسب بستر و حاشیه، پسماند و نخاله و در کنار آن ها، بلاتکلیفی درباره نحوه استفاده از ظرفیتهای رودخانه، مجموعهای از مسائل بههم پیوسته را شکل دادهاند. در چنین شرایطی، ساماندهی قرهسو نمیتواند صرفاً به معنای مرتب کردن حاشیه رودخانه یا اجرای یک پروژه عمرانی باشد؛ چرا که اگر منشأ آلودگی و مشکلات اصلی برطرف نشود، هر اقدامی ممکن است تنها بخشی از ظاهر رودخانه را تغییر دهد و مسئله اصلی همچنان باقی بماند.
طبق گفته کارشناسان، تداوم ورود فاضلاب به قرهسو علاوه بر آسیبهای زیست محیطی، میتواند سلامت مردم را نیز تهدید کند؛ بهویژه در مواردی که از آب آلوده رودخانه برای آبیاری محصولات کشاورزی و سبزیجات استفاده شود و این محصولات وارد چرخه مصرف شوند.
از سوی دیگر، قرهسو در سالهای اخیر بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته و صحبت از احیای آن، ساماندهی بخشهایی از رودخانه و استفاده از ظرفیت گردشگری آن مطرح شده است. همین اتفاق فرصتی فراهم میکند تا به جای نگاه کردن به هر خبر به صورت جداگانه، مسیر طی شده در چند سال گذشته را کنار هم قرار دهیم و ببینیم از وعدهها و تصمیمهای گذشته چه چیزی باقی مانده است؛ کدام اقدامها به نتیجه رسیده، کدام مشکلات همچنان تکرار میشوند و فاصله میان آنچه برای قرهسو در نظر گرفته شده و آنچه در واقعیت رخ داده، چقدر است.
لایروبی قرهسو زیر سایه فاضلاب و نخاله
در سال ۱۴۰۴، آلودگی و وضعیت نامناسب رودخانه قرهسو همچنان یکی از مشکلات جدی این رودخانه بود. در خردادماه، گزارشی از وضعیت قرهسو منتشر شد که نشان میداد این رودخانه با وجود برخورداری از ظرفیتهای زیست محیطی و گردشگری، با انباشت زبالههای خانگی و ساختمانی، ورود پسابهای صنعتی و کشاورزی و آلودگی گسترده محیطی مواجه است. در این گزارش، ضعف در مدیریت و تعیین تکلیف متولیان از جمله عوامل تداوم وضعیت نامناسب رودخانه عنوان شده بود؛ مسئلهای که نشان میداد قرهسو همچنان فاصله زیادی با شرایط مطلوب دارد.
مدیر مدیریت رودخانه و سواحل شرکت آب منطقهای کرمانشاه در گفتوگو با تسنیم با اشاره به اقدامهای انجام شده اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴، حدود ۴۰۰متر از رودخانه قرهسو در محدوده پل کمربندی غربی کرمانشاه و مقابل امور آب استان لایروبی شد.
به گفته محمد تاجبخش، در سالهای گذشته نیز عملیات لایروبی در محدوده کرناچی، پل کمربندی شرقی منتهی به بزرگراه امام خمینی(ره) و پشت استانداری انجام شده است. موضوع قرهسو صرفاً فنی نیست و پیچیدگیهای حقوقی و مدیریتی دارد.
وی توضیح داد: بر اساس ماده۵۵ قانون شهرداریها، قانون پیشگیری و مبارزه با خطرات سیل و همچنین سند راهبرد ملی مدیریت بحران مصوب سال ۱۴۰۰، ساماندهی و لایروبی رودخانهها در محدودههای جمعیتی شهری بر عهده شهرداریها و در محدوده روستاها بر عهده دهیاریهاست. اما پس از وقوع سیل سال ۱۳۹۸ و اعتراض شهردار خرمآباد، رأی دیوان عدالت اداری صادر شد که مسئولیت لایروبی را به شرکتهای آب منطقهای واگذار کرد؛ رأیی که در حال حاضر از سوی دفتر حقوقی وزارت نیرو مورد اعتراض و پیگیری قرار گرفته است.
مدیر مدیریت رودخانهها و سواحل آب منطقهای کرمانشاه با اشاره به تداوم اقدامهای این مجموعه گفت: با وجود چالشهای حقوقی، آب منطقهای همواره لایروبی را انجام داده و در آینده نیز هر جا خطر سیلاب وجود داشته باشد، این اقدام را ادامه خواهد داد.
به گفته تاجبخش، از سال ۱۳۹۸ تاکنون عملاً سیلاب مؤثری در رودخانه قرهسو رخ نداده و مشکل اصلی امروز رودخانه قرهسو، ورود نخالههای ساختمانی و فاضلاب است، نه رسوب ناشی از سیلاب.
همچنین در نشست مشترک استاندار کرمانشاه و مدیران قرارگاه خاتمالانبیا(ص) در اردیبهشت ۱۴۰۳ نیز محمدطیب صحرایی، استاندار کرمانشاه اعلام کرد پروژه پل بزرگراه غربی روی قرهسو در حال اجراست و امید به بهرهبرداری آن تا پایان تابستان وجود دارد.
ساماندهی قرهسو در کنار تداوم آلودگی
در ۲۰خرداد ۱۴۰۵ با دستور بیژن مرادی، شهردار کرمانشاه، عملیات خاکبرداری، اصلاح و آمادهسازی حاشیه قرهسو در محدوده کمربندی غربی تا پل ولایت آغاز شده و قرار است این بخش به فضای تفریحی، رفاهی و گردشگری تبدیل شود.
در ۱۷ تیر ۱۴۰۵ استاندار کرمانشاه در بازدید میدانی از قرهسو اعلام کرد ساماندهی رودخانه شتاب میگیرد و قرار است حدود ۶ کیلومتر از مسیر رودخانه در محدوده شهر کرمانشاه ساماندهی و به فضای تفریحی و گردشگری تبدیل شود. گفته شده شهرداری، آب منطقهای، آبفا و محیط زیست تقسیم کار کردهاند.منوچهر حبیبی، مسئولیت اجرای عملیات ساماندهی قرهسو را بر عهده شهرداری کرمانشاه دانست و گفت: عملیات اجرایی این طرح آغاز شده و پیشبینی میشود بخشهایی از این مسیر طی سه تا چهار ماه آینده آماده بهرهبرداری شود تا مردم بتوانند از این ظرفیت ارزشمند استفاده کنند.
همچنین در ۲۰تیر ۱۴۰۵ سعید دزفولینژاد، مدیرکل محیط زیست کرمانشاه اعلام کرد با ورود فاضلاب به قرهسو برخورد خواهد شد و تاکنون چندین بار به آبفا تذکر و نامه دادهاند، اما شرکت آب و فاضلاب عدم ورود فاضلاب به قرهسو را منوط به تأمین اعتبار برای تکمیل سیستم تصفیهخانه فاضلاب شهر کرمانشاه میداند.
در ۲۲ مرداد امسال گزارش ورود پساب تصفیهنشده به قرهسو در محدوده روانسر اعلام شد. به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه و طبق گزارش برنا، محیط زیست استان نمونهبرداری کرد و بعد اعلام شد آلودگی رودخانه محرز شده و احتمالاً منشأ آن یکی از واحدهای صنعتی شهرستان است. همچنین تلفات آبزیان گزارش شده است.
بیژن مرادی، شهردار کرمانشاه نیز مرداد امسال در خصوص اجرای پروژه زیباسازی حاشیه رودخانه قرهسو، اظهار کرد: کار زیباسازی اطراف رودخانه قرهسو، از کمربندی غربی تا بولوار شهید بهشتی در حال اجراست و علاوه بر زیباسازی و محوطهسازی، تلاش داریم از کنار دیواره آب منطقهای و شرکت نفت، یک معبر برای اتصال کمربندی غربی به بولوار شهید بهشتی ایجاد کنیم تا شاهد تردد خودرویی در این محدوده هم باشیم.
قرهسو؛ وقت سنجش نتیجه، نه تکرار وعدهها
قرهسو حالا بیش از هر چیز، روایت سالهایی است که مسئلهاش شناخته شده اما هنوز پایان مشخصی برای آن نوشته نشده است. همه میدانند رودخانه با فاضلاب، پسماند، نخاله و بیسامانی دست و پنجه نرم میکند؛ مسئولیت دستگاهها نیز بارها مشخص شده و برای ساماندهی آن طرحهای مختلفی روی میز آمده است. با این حال، بازگشت مکرر همان مشکلات به خبرها نشان میدهد مسئله دیگر فقط «چه باید کرد» نیست؛ مسئله این است که چرا آنچه باید انجام میشد، به نتیجه پایدار نرسیده است.
از این منظر، قرهسو را باید فراتر از یک پروژه شهری دید. هر اقدامی که بدون حل منشأ آلودگی انجام شود، ممکن است تنها ظاهر رودخانه را تغییر دهد؛ حاشیهای که سامان میگیرد اما آبی که از میان آن میگذرد همچنان مسئله دارد. اگر قرار است تجربه سالهای گذشته تکرار نشود، این بار باید معیار موفقیت روشن باشد؛ نه آغاز یک طرح جدید، بلکه پایان یافتن مشکلی که سالهاست به شکلهای مختلف تکرار میشود.
قرهسو برای احیا شدن دیگر به وعده تازهای نیاز ندارد؛ به نتیجهای نیاز دارد که بتوان آن را دید، اندازه گرفت و دربارهاش پاسخ خواست. شاید ارزش واقعی طرحهای جدید نیز زمانی مشخص شود که چند سال بعد، خبر قرهسو نه به دلیل آلودگی و فاضلاب، بلکه به دلیل بازگشت یک رودخانه سالم به زندگی مردم کرمانشاه منتشر
شود.
حالا که بار دیگر نام قرهسو با طرحهای جدید ساماندهی سر زبانها افتاده، شاید بهترین زمان برای سنجش نتیجه باشد؛ نه با تعداد جلسات و وعدهها، بلکه با کیفیت آب، وضعیت بستر، میزان ورود فاضلاب و تصویری که شهروندان از رودخانه میبینند. قرهسو بیش از یک پروژه عمرانی، آزمونی برای نحوه مدیریت یک سرمایه طبیعی است؛ آزمونی که نتیجه آن در سالهای آینده مشخص خواهد کرد کرمانشاه با یکی از مهمترین رودخانههای خود چه کرده است.
نظر شما