کشفرود سالهاست درگیر فاضلاب و پسابهایی است که راه خود را به این رودخانه و اراضی پیرامونی باز کردهاند؛ معضلی قدیمی که با وجود ورود دستگاههای مختلف و اجرای طرحهای گوناگون برای ساماندهی آن، همچنان یکی از مسائل جدی زیستمحیطی مشهد به شمار میرود. در این میان، فاضلاب تانکرهای تخلیه چاههای جذبی نیز به یکی از حلقههای این زنجیره تبدیل شده است؛ فاضلابی که باید مسیر مشخصی برای انتقال و تصفیه داشته باشد تا سر از کشفرود، زمینهای کشاورزی یا نقاط غیرمجاز درنیاورد.
یکی از طرحهایی که قرار بود بخشی از این معادله را حل کند، تصفیهخانه سپتاژ مشهد است؛ پروژهای که از ابتدا با هدف ساماندهی فاضلاب سپتیک و ایجاد مسیر مشخص برای پذیرش و تصفیه فاضلاب تانکری تعریف شد. اهمیت این پروژه فقط به ظرفیت تصفیه آن محدود نمیشود؛ بلکه بهرهبرداری از آن میتواند تکلیف یکی از منابع ورود فاضلاب به محیط پیرامونی مشهد را روشن کند. با این حال، سرنوشت این پروژه در سالهای گذشته با توقف و وقفه همراه بوده و هست.
توقف طولانی تصفیهخانه سپتاژ در ایستگاه عملیات اجرایی
اکنون راهاندازی این تصفیهخانه پس از انتخاب پیمانکار جدید همچنان تعطیل و عملیات اجرایی برای تکمیل آن آغاز نشده است. به منظور بررسی موانع و علل آغاز نشدن عملیات اجرایی تکمیل این تصفیهخانه، ابتدا به سراغ حسین مختاری، مدیرعامل سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری مشهد رفتیم تا درباره وضعیت فعلی ساخت این تصفیهخانه گفتوگویی داشته باشیم.
او در گفتوگو با طوس ساخت تصفیهخانه فاضلاب سپتاژ را یکی از تعهدات مهم شهرداری مشهد براساس توافقنامه مشترک همکاری سال ۱۳۹۸ برای ساماندهی کشفرود عنوان کرد و گفت: در تاریخ ۲۰ آبان ۱۳۹۸، تفاهمنامه ساماندهی کشفرود میان مدیران ۱۳ دستگاه اجرایی و سازمان دولتی در استانداری خراسان رضوی انعقاد یافت و فرماندهی عملیات ساماندهی این رودخانه به شهرداری مشهد واگذار شد.
مدیرعامل سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری مشهد با اشاره به اقدامهای گسترده شهرداری برای حل این معضل قدیمی افزود: شهرداری مشهد از سال ۱۳۹۳ تاکنون با تکیه بر منابع داخلی، اجرای طرحهای ساماندهی و احیای این رودخانه تاریخی را آغاز کرده است؛ در حالی که بخش عمده بستر رودخانه خارج از محدوده شهر قرار دارد و عملاً جزو وظایف ذاتی شهرداری محسوب نمیشود. با وجود این و براساس تعهدات توافقنامه همکاری، موضوع احیای کشفرود را فراتر از مسئولیتهای قانونی خود و با نگاه اجتماعی دنبال کردهایم.
مختاری ساخت تصفیهخانه سپتاژ را یکی از مهمترین اقدامهای این دوره دانست و ادامه داد: فرایند ایجاد تصفیهخانه سپتاژ از سال ۱۳۹۸ آغاز شده است. پس از امضای توافقنامه، تهیه اسناد مناقصه و انتشار فراخوان انتخاب پیمانکار صورت گرفت و در آبان ۱۳۹۹ عملیات اجرایی با هدف ساماندهی تانکرهای فاضلاب سپتیک آغاز شد. براساس قرارداد، پروژه باید طی دو سال؛ یعنی در سال ۱۴۰۱ به بهرهبرداری میرسید؛ اما پیمانکار در میانه کار پروژه را متوقف کرد.
او درباره علت توقف ناگهانی پروژه گفت: در حالی که پیشرفت فیزیکی پروژه به حدود ۵۰درصد رسیده و بخش قابل توجهی از تجهیزات نیز خریداری شده بود، تغییرات نرخ ارز، درخواست افزایش مبلغ قرارداد از سوی پیمانکار خارج از ضوابط قانونی و ظرفیت قراردادی پیمانکار، تخصیص نیافتن ارز دولتی و کمبود نقدینگی در شهرداری موجب توقف پروژه شد.
مدیرعامل سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری مشهد افزود: از سال ۱۴۰۱ تا چندین ماه پس از توقف پروژه، جلسات بسیاری در استانداری برگزار شد و شهرداری برای بازگشت پروژه به مسیر، مساعدتهای قابل توجهی به پیمانکار ارائه داد؛ اما با وجود این حمایتها، پیمانکار همکاری لازم را انجام نداد و پروژه عملاً از سوی وی رها شد. پس از حدود هفت ماه پیگیری بینتیجه، در جلسات قرارگاه مدیریت کشفرود در استانداری به این جمعبندی رسیدیم که ناچار به فسخ قرارداد هستیم.
مختاری اظهار کرد: در زمستان ۱۴۰۲ فسخ قرارداد به پیمانکار ابلاغ شد؛ اما به دلیل فرایندهای قضایی، تحویل کارگاه با تأخیر صورت گرفت و در نهایت اواسط سال گذشته با حکم قضایی، کارگاه سپتاژ به شهرداری بازگردانده شد.
تصفیهخانه سپتاژ نیازمند ۷۰۰میلیارد تومان اعتبار است
او با اشاره به افزایش شدید هزینههای اجرای پروژه گفت: پروژهای که در سال ۱۳۹۹ با رقم ۷۴میلیارد تومان قابل اجرا بود، اکنون با رشد چندبرابری قیمتها، نیازمند اعتباری بیش از ۷۰۰میلیارد تومان است. سه مرتبه فراخوان تکمیل تصفیهخانه برگزار شد تا در نهایت پیمانکار جدیدی برای تکمیل ۵۰درصد باقیمانده پروژه اعلام آمادگی کرد و هماکنون قرارداد در مرحله بررسی و تأیید نهایی شورای شهر است.
مدیرعامل سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری مشهد تأکید کرد: تصفیهخانه سپتاژ مشهد نخستین پروژه از این نوع در سطح کشور است و هیچ تجربه مشابهی در ایران وجود ندارد. این تصفیهخانه با ظرفیت ۳ هزار مترمکعب در شبانهروز، نقشی اساسی در ساماندهی کشفرود و مدیریت فاضلاب سپتیک شهری خواهد داشت.
شهرداری سپتاژ را در صورت متعهد بودن آبفا به تعهداتش، تکمیل میکند
طی این گفتوگو متوجه شدیم دلیل آغاز نشدن دوباره پروژه تصفیهخانه سپتاژ توسط پیمانکار جدید، تأیید نهایی نشدن توسط شورای شهر مشهد است. به همین خاطر به سراغ حسن موحدیان، یکی از اعضای شورای اسلامی شهر مشهد رفتیم تا علت این موضوع را از او جویا شویم.
موحدیان در این باره به خبرنگار طوس گفت: شهرداری مشهد با اداره آب و فاضلاب تفاهمنامهای را منعقد کرده بود که براساس آن قرار بود از کالورت التیمور ۳۰۰ لیتر در ثانیه پساب رایگان به شهرداری مشهد بدهند و شهرداری نیز در مقابل، تصفیهخانه سپتاژ را بسازد.
این عضو شورای شهر مشهد افزود: ساخت تصفیهخانه سپتاژ جزو وظایف شهرداری نیست؛ اما در قبال این تفاهمنامه تعهدی برای شهرداری ایجاد شد. این تفاهمنامه مربوط به دوره قبلی شورای شهر است و ما به آن پایبندیم؛ اما مسئله این است که اداره آب و فاضلاب اگر آن ۳۰۰ لیتر در ثانیه پساب را به شهرداری به صورت رایگان بدهد، شهرداری نیز سپتاژ را تکمیل میکند.
او خاطرنشان کرد: اکنون مسئولان اداره آب و فاضلاب به تعهدات خود بر اساس این تفاهمنامه عمل نمیکنند و میگویند فاضلاب کالورت التیمور را به شهرداری نمیدهند. اگر ندهند، شورای شهر هم تصمیم ندارد که این پروژه را تکمیل کند. این تفاهمنامه دوطرفه است؛ اگر آن ۳۰۰ لیتر پساب را بدهند، ما هم تعهدات خودمان را انجام میدهیم.
موحدیان ادامه داد: مسئولان اداره آب و فاضلاب میگویند آقای وزیر گفتهاند فاضلاب ۳۰۰ لیتر در ثانیه کالورت التیمور را به شهرداری ندهید. در این صورت ما هم تعهدی نداریم که سپتاژ را تمام کنیم؛ چون وظیفه شهرداری نیست. اداره آب و فاضلاب موظف است این کار را انجام دهد. هر شرکت صنعتی نیز که پسابی تولید میکند، یا باید از طریق اگو دفع کند یا باید خودش تصفیه آن پساب را انجام دهد.
وعده پیگیری
حجتالاسلام حسنعلی اخلاقی امیری، نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی نیز درباره این موضوع در گفتوگو با طوس با اشاره به تفاهمنامه سال ۱۳۹۸ اظهار کرد: در آن زمان رقم پیشبینیشده به منظور ساماندهی، حدود ۹۰۰میلیون تومان بود که برای مدیریت شهری عدد بزرگی محسوب نمیشد؛ اما موضوع به تأمین اعتبار از سوی دولت گره خورد و در نهایت نیز به سرانجام نرسید.
او تصریح کرد: امروز طبیعتاً هزینه ساماندهی چندین برابر شده و رقم بسیار بزرگتری نیاز است؛ اما همچنان معتقدم مسئله اصلی، اولویت دادن به کشفرود و ایجاد اراده برای حل آن خواهد بود.
حجتالاسلام اخلاقی امیری افزود: در شرایط عادی ممکن است تخصیص بودجه برای چنین پروژهای با دشواریهای بیشتری مواجه باشد؛ اما اگر مسئله بهعنوان یک بحران واقعی شناخته شود، ظرفیتهای دیگری برای تأمین منابع وجود خواهد داشت.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: بخشی از این حساسیت، نتیجه تلاش رسانهها و پیگیریهایی بود که در این زمینه صورت گرفت؛ اما اکنون باید این اولویتگذاری به اقدام عملی تبدیل شود.
او همچنین در واکنش به اختلاف شورای شهر مشهد و آبفا در زمینه اجرای تفاهمنامه تأکید کرد: اگر واقعاً چنین امری اتفاق افتاده باشد، بیشک پیگیری خواهم کرد، ضمن اینکه سلامت مردم و آلودگی کشفرود نباید وجهالمصالحه مسائل مالی قرار گیرد. اگر چنین باشد، به وزیر نیرو باید تذکر داد. همچنین لازم است به وزیر کشور تذکر داده شود؛ چرا که شورای شهر مشهد سلامت مردم را به خاطر مسائل مالی به گروگان گرفته است.
اختلافی که موجب خاک خوردن سرمایه عمومی شده است
تصفیهخانه سپتاژ مشهد در حالی پس از سالها به بهرهبرداری نرسیده که تکمیل آن به گرهی میان تعهدات شهرداری و اداره آب و فاضلاب تبدیل شده است. ادامه این وضعیت یعنی سرمایهای که میتوانست در خدمت ساماندهی فاضلاب مشهد و بالا بردن سطح سلامت آب برای مردم قرار گیرد، همچنان بدون استفاده بماند و هزینه تکمیل آن نیز هر روز بیشتر شود.
دولت باید در راستای تأمین سلامت شهروندان و آب شرب مورد نیاز کلانشهری همچون مشهد، به این اختلافات پایان دهد و زیرمجموعه خود را به اجرای تعهداتش پایبند کند. نمیتوان از یک سو بر ضرورت ساماندهی کشفرود و جلوگیری از ورود فاضلاب به محیط زیست تأکید کرد و از سوی دیگر، پروژهای را با چنین کارکردی در بلاتکلیفی نگه داشت. سپتاژ نیازمند یک تصمیم روشن و فوری است؛ یا باید تعهدات دو طرف به اجرا برسد یا راهکار جایگزین برای فعال شدن این سرمایه نیمهتمام ارائه شود؛ چراکه ادامه این وضعیت نتیجهای جز افزایش هزینه و خاک خوردن سرمایه عمومی نخواهد داشت.
نظر شما