روز گذشته، جهان تشیع و حوزههای علمیه؛ در سوگ رحلت یکی از شامخترین مراجع تقلید و ارکان فقاهت معاصر نشست. حضرت آیتالله العظمی سید موسی شبیری زنجانی (رضوانالله تعالی علیه) که دهها سال ملجأ دینی مقلدان، پناه معنوی طلاب و حافظه زنده حوزه علمیه قم بهشمار میرفت، پس از یک عمر مجاهدت علمی خاموش و تحقیق بیوقفه به دیار باقی شتافت. کرسی درس و مکتب تربیتی ایشان، محفلی پربرکت در پروراندن گستره وسیعی از مجتهدان، اساتید سطح عالی و شخصیتهای برجسته کشوری و حوزوی بود؛ مرجعی که با تسلط بیبدیل بر فقه و رجال، منش اخلاقی بیادعا و انضباط علمی شگفتانگیز، الگویی ماندگار از اجتهاد اصیل و عمیق را به یادگار گذاشت.
برای واکاوی ابعاد عمیق علمی، سیره اخلاقی و الگوی شاگردپروری این مرجع فقید؛ با تنی چند از شاگردان و فضلای حوزه علمیه به گفتوگو پرداختیم تا زوایایی ناب از مکتب تربیتی و علمی ایشان را بررسی کنیم.
تاریخ مجسم حوزه و پیونددهنده فقه اصیل با نیازهای زمان
آیتالله سید محمد واعظ موسوی، از شاگردان این مرجع عالیقدر؛ با اندوهی عمیق و لحنی آکنده از حسرت و ارادت، از ارتحال استاد برجسته خود میگوید: با کمال تأسف و تاثر قلبی، خبر ارتحال ملکوتی استاد بزرگوارمان، حضرت آیتالله العظمی شبیری زنجانی را دریافت کردیم؛ اندوهی که جان و دل همه شیفتگان علم و اخلاق را سوزاند. ایشان شخصیتی بس وارسته و از پیشگامان روزگار ما بودند. توفیقی بس بزرگ بود که طلاب مشتاق، حتی برای چند جلسه هم که شده، در محضر پرفیضشان زانو بزنند و در کنار بهرهمندی از اقیانوس علمی ایشان، از ملکات اخلاقی و نفس قدسیشان مستفیض شوند.
او با یادآوری شیرینی روزهای حضور در محضر استاد اضافه میکند: ایشان از نظر حافظه تاریخی، به واقع یک تاریخ مجسم و متحرک از حوزه علمیه بودند. بیش از هشتاد سال انس و معاشرت بیواسطه با بزرگان حوزه، همراه با حافظهای شگفتانگیز سبب میشد که هرگاه به دیدارشرفیاب میشدیم، با سخنان دلنشین خود خاطرهای ناب و بینظیر از استوانههای دین بیان کنند و محضرشان همواره آکنده از صفا و معنویت باشد.
آیتالله واعظ موسوی با تجلیل از مقام والای علمی استاد ادامه میدهد: در عرصه علم و بهویژه فقه، ایشان سرمایهای تکرارنشدنی بودند؛ بزرگی که فقه اصیل و سنتی را با نیازهای روز به زیباترین شکل ممکن پیوند میزدند. ایشان با احاطه کامل و حیرتانگیزی که بر زوایای مسائل فقهی داشتند، ژرفترین دیدگاهها را میشکافتند و با سخاوتمندی علمی، زوایای پنهان مسئله را در اختیار دانشپژوهان قرار میدادند.
رئیس انجمن علمی تبلیغ و ارتباطات حوزههای علمیه با اشاره به جاذبه اخلاقی و سیره روحی این مرجع فقید میگوید: از نظر سبک زندگی و رفتار، با شخصیتی بینظیر مواجه بودیم. سلامت نفس عجیب، دقت در ایجاد صمیمیت و انس با افراد، و تأثیرگذاری عمیق روحی بر هر کسی که به محضرشان راه مییافت، ایشان را به گوهری نادر و کمنظیر در حوزه تبدیل کرده بود.
آیت الله واعظ موسوی در پایان خاطرنشان میکند: این ضایعه دردناک و سنگین را به جامعه علمی، بیت شریف و آقازادگان محترمشان و به محضر حضرت ولیعصر(عج)، مراجع عظام و رهبری معظم انقلاب تسلیت میگویم. امروز حوزه علمیه تکیهگاه علمی و اخلاقی سترگی را از دست داد که بعید است به این زودیها جای خالیاش پر شود. امیدوارم شاگردان و فرزندان فاضلشان بتوانند راه، منش و مکتب این استاد فرزانه را زنده نگهدارند.
احیای سنت تحقیق شبانه و نوآوری بیبدیل در فقه و رجال
آیت الله غلامعلی صفایی بوشهری، نماینده ولیفقیه در استان بوشهر از دیگر شاگردان این مرجع عالیقدر با اشاره به اصالت خاندانی و تسلیت این ضایعه الیم، میگوید: رحلت حضرت آیتالله العظمی شبیری زنجانی را به محضر مبارک حضرت ولیعصر(عج)، مقام معظم رهبری و بیت شریف و پرفضیلت آن عالم عالیقدر تسلیت عرض مینمایم. این مرجع عظیمالشأن در بیتی سراسر علم، تقوا، اجتهاد و تحقیق متولد شدند و پرورش یافتند. پدر بزرگوار و اجداد مطهر ایشان همگی از علمای برجسته و والامقامی بودند که همواره مورد اعتماد مطلق حوزههای علمیه و بزرگان جهان تشیع قرار داشتند و ایشان در چنین بستر پاک و اصیلی رشد یافتند.
ایشان با تبیین پیشینه علمی و شوق بیحد استاد به دانشاندوزی از سالهای کودکی، اضافه میکند: یکی از ویژگیهای بسیار بارز حضرت آیتالله زنجانی، علاقه وافر و جدیت تمام ایشان به تحصیل، تحقیق و پژوهش از همان دوران خردسالی و کودکی بود؛ بهطوری که آن عالم وارسته از همان سالهای نخستین زندگی به تلاش بیوقفه در مسیر علم شهرت داشتند. توانمندی ایشان در عرصه تحقیق، نظریهپردازی، اثبات نظریهها و ایجاد تحول در دانشهای مرتبط با معارف اسلامی بسیار چشمگیر بود. ایشان به هر علمی که ورود میکردند، علاوه بر تسلط کامل و همهجانبه، دارای آرای ویژه و منشأ آفرینش تحول در آن علم بودند؛ بهویژه در دو عرصه علم رجال و علم فقه که فوقالعاده بر آنها تسلط داشتند و در هر دو حوزه، نظریاتی کاملاً نوآورانه و منحصربهفرد ارائه دادند.
این استاد سطح عالی حوزه با ذکر خاطرهای ملموس از سختکوشی حیرتانگیز استاد در آمادهسازی درس، توضیح میدهد: یکی از ویژگیهای بارز و درخشان این عالم جلیلالقدر، تلاش و جدیت فوقالعادهای بود که بنده در کمتر بزرگی از بزرگان علم و دانش حوزوی دیدهام. بارها پیش میآمد هنگامی که ما اول صبح برای فراگیری درس خدمت ایشان میرسیدیم، متوجه میشدیم که ایشان تا صبح اصلاً نخوابیدهاند و تمام طول شب را به تحقیق، کاوش و مطالعه اختصاص دادهاند تا درسی پربار به ما ارائه دهند. شیوایی بیان، عمق بینظیر درس، اتکا به براهین محکم خودشان و عدم تأثیرپذیری ناپخته از اقوال و آرای دیگران بر پایه مبانی اصیل اسلامی، از ویژگیهای درس این شخصیت برجسته بود.
نماینده ولی فقیه در بوشهر با تاکید بر ارزش وقت نزد ایشان و نحوۀ بهرهمندی شاگردان و پژوهشگران از محضر استاد، یادآور میشود: محفل ایشان همواره محفل واقعی علم و دانش بود و یک لحظه از عمر گرانبهایشان به بطالت نمیگذشت. گاهی پس از پایان درس یا اقامه نماز، بلافاصله یک مسئله پیچیده فقهی یا اصولی را مطرح میکردند و فضای مجلس را به بحث علمی میکشاندند. ایشان الگوی تمامعیار تلاش علمی و اجتهادی بودند. همچنین ایشان فوقالعاده به پژوهشگران کمک میکردند و وقت میگذاشتند تا تحقیقات علمی طلاب به نتایج دقیق برسد. البته درس ایشان شرایط خاصی داشت و نیازمند استعدادهای ویژه و رشد کافی علمی بود تا طلاب بتوانند از مباحث عمیق ایشان در علم رجال، مستندات فقهی، فهم حدیث و متنشناسی بهره کامل ببرند.
آیتالله صفایی بوشهری در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به سجایای اخلاقی، تعبد و محبوبیت ایشان نزد امام و رهبری، خاطرنشان میکند: ایشان در عرصه اخلاق، انسانی آراسته به فضائل دینی، پارسا و عبادتپیشه بودند و به شبزندهداری و رازونیاز الهی شهرت داشتند. در عرصه اجتماعی نیز شخصیتی فوقالعاده مردمدار بودند و اقدامات بسیار شایستهای در خدمت به مردم انجام دادند. این مرجع عالیقدر فوقالعاده مورد توجه و احترام ویژه امام راحل(ره)، رهبر شهیدمان آیت الله خامنه ای و مقام معظم رهبری قرار داشتند. با رحلت ایشان، شخصیت بسیار بزرگی را از دست دادیم و امیدوارم طلاب و فضلای حوزه علمیه بتوانند راه و جای خالی این استوانه علمی و اخلاقی را پر کنند.
میراثی که زنده میماند؛ تداوم مکتب فقاهت و اخلاق در امتداد راه استاد
اگرچه امروز حوزههای علمیه در سوگ غروب یکی از برجستهترین قلههای فقاهت و رجال سوگوارند، اما میراث ماندگار آیتالله العظمی شبیری زنجانی(ره) هرگز در سرحدات خاطرات و سوگنامهها محصور نخواهد ماند. مکتب علمی و سیره تربیتی ایشان، نقشه راهی زنده برای نسل جدید جریان پژوهش و اجتهاد است؛ الگویی اصیل که در آن دقت شکافنده علمی با تعبد و اخلاق بیادعا پیوند خورده و معیاری جاودان برای عیار فقاهت و مهذبزیستن ارائه داده است. امروز اگرچه حوزه تکیهگاهی سترگ را از دست داده، اما بذر اندیشه، منش و روش این مرجع فقید در وجود صدها مجتهد و پژوهشگر پروردهشده در مکتبش بارور شده است و جریان معارف اهلبیت(ع) با اتکا به این سرمایه گرانسنگ، پرفروغتر از گذشته ادامه خواهد داشت.
نظر شما