مرگ دختر یازده سالهای که پس از واگذاری به یک خانواده در کاشمر، تنها چند ماه بعد به طرز مشکوکی جان باخت، یکی از تلخترین نمونههایی بود که بار دیگر زنگ خطر کودکآزاری را به صدا درآورد؛ پروندهای که در همان روزهای نخست، احتمال کودکآزاری در آن مطرح شد و موضوع برای بررسی بیشتر در اختیار دستگاه قضایی قرار گرفت. این حادثه البته تنها یک نمونه از کودکانی است که ممکن است آزار، غفلت و بیتوجهی را در سکوت تجربه کنند؛ کودکانی که گاهی آثار آسیب بر بدنشان دیده میشود و گاهی نشانههای آزارشان در رفتار، وضعیت روحی، تغذیه، تحصیل و حتی روابط اجتماعی آنها پنهان میماند. گزارشهای منتشرشده درباره موارد کودکآزاری، ازجمله پروندههای مرگبار و تلخی که پیش از این نیز رسانهای شدهاند، نشان میدهد فاصله میان یک «رفتار به ظاهر تربیتی» و آزار واقعی کودک، گاهی میتواند به قیمت سلامت و حتی جان یک کودک تمام شود. از همین رو، بررسی وضعیت کودکآزاری و نحوه شناسایی و گزارش آن، بیش از آنکه صرفاً یک موضوع آماری باشد، مسئلهای اجتماعی است که مستقیم با امنیت و آینده کودکان گره خورده است.
آمار کودکآزاری نسبت به سال گذشته افزایش نداشته است
برای آگاهی از این موضوع که نشانههای کودکآزاری چیست و چطور باید آن را تشخیص و گزارش داد به سراغ رئیس اداره فوریتهای اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی رفتیم.
غلامحسین حقدادی در این زمینه تصریح کرد: بیشترین تماسهای اورژانس اجتماعی استان مربوط به حوزه کودکآزاری است اما در مورد خود موضوع کودکآزاری، بیشترین آمار مربوط به حوزه غفلت و مسامحه است. غفلت و مسامحه مانند این است که کودک از تحصیل محروم شده باشد یا اینکه وضعیت بهداشتی و جسمیاش مناسب نباشد. پس از آن، کودکآزاری جسمی، روانی و انواع دیگری از کودکآزاری قرار دارد. از نظر آماری هم کودکآزاری از نوع مسامحه نخستین مورد گزارشهای اورژانس اجتماعی است.
وی با اشاره به اینکه در مقایسه با سال گذشته، آمار کودکآزاری در استان و مشهد افزایش نداشته است، اظهار کرد: این موضوع معمولاً یک روند ثابت طی سالهای اخیر داشته است. در این مورد، آنچه ما از آن نام میبریم؛ کودکآزاری است که به ما گزارش میشود. با توجه به اینکه اورژانس اجتماعی را تعدادی از شهروندان میشناسند و تعدادی هم نمیشناسند، بر حسب میزان شناختی که در شهرستانهای مختلف استان از این سازمان وجود دارد، آمار متفاوت است، اما میتوان گفت هر سال میزان شناخت مردم از اورژانس اجتماعی افزایش پیدا میکند.
این مقام مسئول ادامه داد: مردم هم نسبت به آزارها و هم نسبت به اعلام هر مورد، دیدگاههای خاص خودشان را دارند، به عنوان مثال ممکن است در مواردی تنبیه و آسیب جسمی پدر به فرزند، حتی به صورت شدید هم کودکآزاری تلقی نشود یا برعکس. یا در مورد کودکان کار، خیلی از خانوادهها ممکن است علاقه به کار کردن فرزند خود داشته باشند و این مورد را خوب تلقی کنند، اما از سوی دیگر ممکن است کار کردن کودک از نظر برخی از صاحبنظران و افراد رد شود.
رئیس اداره فوریتهای اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی افزود: بعضی از آزارها براساس استاندارد افراد مختلف متفاوت است، برخی ممکن است آن را اقدام تربیتی در نظر بگیرند و بگویند به ما ارتباطی ندارد بنابراین نه همسایهها و نه دیگران این موضوع را باز نمیکنند. از طرفی کودکان هم توجیه نیستند که بتوانند مشکلات خود را اعلام کنند، به همین دلیل ممکن است همه مصادیق کودکآزاری گزارش نشود. آماری که از کودکآزاری اعلام میشود، آماری است که به ۱۲۳ اعلام شده و ثبت میشود. در بین افرادی که به اورژانس اجتماعی مراجعه کردهاند، کودکآزاری از نظر تعداد، ردیف اول را داشته است. در این مورد رده سنی خاصی وجود ندارد و آزار میتواند متوجه یک طفل یک ماهه در زمینههای مختلف باشد و تا رده سنی ۱۸ سال هم ادامه پیدا کند.
چگونه کودکآزاری را تشخیص دهیم؟
حقدادی در توضیح راههای تشخیص کودکآزاری تشریح کرد: تشخیص کودکآزاری فیزیکی کار سختی نیست؛ چون زمانی که کودک تحت تأثیر کتک و آسیب قرار میگیرد، از آثار روی بدن و برخی رفتارهای او میتوان این نکته را متوجه شد و گزارش داد. اینها جزو نشانههایی است که مردم، همسایهها و عوامل اورژانس میتوانند ببینند و تأیید کنند. اما در خصوص کودکآزاری از نوع مسامحه، معمولاً نشانهها به شکل روانی است. علائمی مثل سوءتغذیه، عدم رشد، تنها گذاشتن کودک خردسال و بسیار کمسن در منزل و... از نشانههای آن است.
این مقام مسئول با تأکید بر توجه به نشانههای روانی کودک در تشخیص آزار گفت: در موارد روانی، مسئله تغییرات روانی و شرایط کودک است. کودکانی که تحت فشار روانی شدید هستند، از نظر نشانههای خشم و خشونت و افسردگی متفاوت هستند و از نظر تغذیه ضعیفتر میشوند. از دیدار با افراد و رفتوآمد با آنها ترس دارند، رفتارهای اضطرابی بیش از حدی از خود نشان میدهند یا از نظر مراودات اجتماعی ضعیف میشوند و نمیتوانند مراوده کاملی برقرار کنند. یا اینکه اختلال خواب دارند و کابوس میبینند. این موارد به طور کلی در کودکآزاری روانی کشف میشود؛ درواقع تشخیص این نوع کودکآزاری از سختترین موارد است.
رئیس اداره فوریتهای اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی عنوان کرد: با دریافت هر نوع گزارشی در این زمینه، مددکاران اورژانس علاوه بر اینکه شرایط کودک را چک میکنند، شرح حالی هم از نظر شرایط خانوادگی، تحصیلی و روحی پدر و مادر و اینکه چه مواردی گزارش شده است را بررسی میکنند و در مجموع به این نتیجه میرسند که آزار صورت گرفته است یا خیر. درواقع همین که مردم بدانند درخصوص کودکآزاری باید با اورژانس ۱۲۳ تماس بگیرند، مقدمهای برای کمتر آسیب دیدن کودکان است.
حقدادی در پاسخ به این پرسش که آیا گزارش اشتباه شهروندان تبعات قانونی دارد یا خیر گفت: اگر گزارش، دروغ و به قصد مزاحمت اعلام شود میتوانیم از مخابرات پیگیریهای لازم را انجام دهیم. ممکن است زمانی کودکآزاری به ما گزارش شود و در مراجعه متوجه شویم که موضوع گزارش شده کودکآزاری نیست، در این مورد هیچگونه پیگیری قانونی انجام نخواهد شد. به طور کلی تمام افرادی که با ۱۲۳ تماس میگیرند معمولاً مخفی میمانند و هویت گزارشدهنده مخفی میماند. افراد اطمینان داشته باشند که در صورت گزارش موضوع، هیچگونه مشکلی برای آنها ایجاد نخواهد شد.
وی با اشاره به اینکه سه روش برای رسیدگی به گزارشهای اورژانس اجتماعی وجود دارد، تصریح کرد: این سه روش شامل؛ رسیدگی آنی، فوری و غیرفوری است. زمانی هست که گزارش میشود کودکی هر روز توسط پدر و مادرش کتک میخورد. این مورد نشاندهنده فشار چند ماهه روی کودک است. این مورد در مرحلهای قرار میگیرد که اگر امروز نتوانستیم به آن رسیدگی کنیم حتماً فردا پیگیرش باشیم. اولویتها خیلی مهم هستند، باید بسنجیم و ببینیم کدام مورد واجبتر است؟ کسی که الان جانش در خطر است مهمتر است یا کسی که چند ماه است مورد آزار قرار دارد. با توجه به این موارد، اعزامهای ما به سه دستهای که گفته شد تقسیم میشود. در موارد فوری درنهایت باید در عرض چند دقیقه به محل برسیم.
حقدادی با اشاره به اهمیت آموزش در زمینه کودکآزاری برای عموم مردم بیان کرد: سکوت افراد در گزارش کودکآزاری از مواردی است که بسیار اتفاق میافتد و این به دلیل عدم آگاهی و ارائه آموزشهای کافی به آنهاست. کودکآزاری از هر نوعی میتواند روی آینده کودک تأثیر بگذارد؛ چه در مورد جسمی و چه در مورد روانی. به همین دلیل هر موردی بهتر است به ما گزارش شود. مردم در جاهای مختلف استانداردهای متفاوتی دارند و در یک شهر ممکن است تنبیه فرزند با کمربند رفتار خشنی تلقی شود، اما در نقطه دیگری به عنوان تربیت پدرانه در نظر گرفته شود. اما در هر صورت اینکه یک والد یا بستگان، کودک را به حدی تنبیه کنند که به جسم یا روان او آسیب برسد، کودکآزاری تلقی میشود. معمولاً هم کودکآزاری از جانب افراد غیر نیست و عمدتاً از جانب نزدیکان اطفال اتفاق میافتد.
این مقام مسئول ادامه داد: در خصوص ضعفهای آگاهیرسانی در مورد کودکآزاری دو نکته وجود دارد؛ یکی اینکه مردم بدانند این رفتارها تربیتی نیست، چه فیزیکی باشد، چه روانی و چه مسامحه، این موارد همه در زمره کودکآزاری به حساب میآید که از طرف رسانهها باید تبیین شود. نکته دوم هم این است که مردم ۱۲۳ را بشناسند و موارد را گزارش دهند. باز کردن این موضوع که عوارض آینده آزار برای کودک چیست، از موارد مهمی است که باید مورد توجه بسیاری قرار بگیرد.
رئیس اداره فوریتهای اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی با تأکید بر اهمیت توجه به آثار روانی کودک آزاری گفت: فرض کنید این کودک در آینده دچار مشکل شخصیتی، اضطرابی یا اینکه خودش تبدیل به یک فرد کودکآزار شود. این موارد همگی نتیجه آزار کودک است. به نظر من باید روی عوارض آینده کودکآزاری و تأثیرات مخرب آن کار کرد؛ چون در موارد زیادی مردم فکر میکنند کودکآزاری تنها آسیب جسمی است و باید جلو آن گرفته و درنهایت محاکمه شود، در حالی که تلاش ما برای توقف این موضوع صرفاً متوجه آثار فیزیکی آن نیست؛ بلکه آینده پیش روی آن طفل است؛ به این دلیل که کسی که کودکآزاری دیده است معمولاً از عوارض جدی آن رنج میبرد که بسیار مهم هستند.
نظر شما