در روزهایی که اقتصاد کشور برای تأمین حتی یک دلار ارز صادراتی با انواع پیچ و خمها و تحریمها دست و پنجه نرم میکند، سالانه رقمی حدود ۸میلیارد دلار منابع ارزی نقد درست از کف بازار کشور خارج میشود؛ عددی درشت که نه حاصل واردات رسمی است و نه رانتهای شناخته آن را رقم میزند؛ بلکه حاصل دسترنج چند میلیون نیروی کار تبعه افغانستانی در ایران است که چون سازوکار مالی مدونی برای مبادله ندارند، حقوق ریالی خود را راهی بازار صرافیها میکنند تا پس از تبدیل شدن به دلار و یورو، به آن سوی مرز برای خانوادهشان در کشور افغانستان بفرستند.
با در نظر گرفتن این رویه، یک پرسش اساسی مطرح میشود؛ آیا نمیتوان تهدید این خروج سنگین ارز را به فرصتی برای رونق خطوط تولید داخل تبدیل کرد؟
در زمان سفر رئیس کل سابق بانک مرکزی به مشهد در سال ۱۴۰۲ طرح ریال آفشور در جلسه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی مطرح شد؛ اما با وجود پیگیریهای متفاوت همچنان در راهروهای بانک مرکزی خاک میخورد.
خروج سالانه ۸ میلیارد دلار اسکناس و حواله ارزی توسط اتباع از کشور
در پیگیری این موضوع، رئیس دبیرخانه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی خراسان رضوی به خبرنگار طوس عنوان کرد: در حال حاضر ۳ تا ۴میلیون تبعه کشور افغانستان در ایران مشغول کارند و دستمزد ریالی میگیرند. ریال ایران در بازار افغانستان کارایی ندارد. بنابراین، این افراد ناچارند ریال را در بازار صرافیها به ارز تبدیل کنند و برای خانوادههای خود بفرستند. حاصل این فرایند، خروج سالانه ۷ تا ۸میلیارد دلار اسکناس و حواله ارزی از کشور است.
علیاکبر لبافی با تأکید بر اینکه خروج این حجم از منابع ناشی از نبود ساختار پولی مشترک است، ادامه داد: این رقم سنگین در شرایط فعلی، فشار مضاعفی بر بازار ارز تحمیل میکند در صورتی که میتوان این جریان مالی را به صورت مستقیم در خدمت چرخ تولید قرار داد.
وی کلید حل این بحران را در جایگزینی صادرات کالا به جای خروج ارز دانست و گفت: پیشنهاد روشن ما این است که امکانی فراهم شود تا اتباع معادل ریالی حقوق خود را به جای تبدیل در صرافی، به کالا تبدیل و از مرز صادر کنند. با این فرمول، خانواده کارگر در افغانستان کالای مصرفی و مورد نیازش را تحویل میگیرد و در مقابل، دستکم ۴ تا ۵میلیارد دلار به نفع تولید ملی و صنایع داخلی عایدی ایجاد میشود.
رئیس دبیرخانه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی خراسان رضوی با اشاره به اینکه این سازوکار تقاضای ارز در بازار آزاد را مهار میکند، تشریح کرد: با این اقدام، ظرفیتهای خالی کارخانهها؛ به ویژه در استانهای مرزی فعال میشود و این جریان به یک بازی برد-برد واقعی تبدیل خواهد شد.
طرحی که همچنان بر زمین مانده است
لبافی درباره اینکه چرا چنین طرحی عملیاتی نمیشود، توضیح داد: موضوع ریال آفشور به طور مستقیم با رئیس کل بانک مرکزی مطرح شد و از ابتدای دوره آقای فرزین پیگیر آن بودیم؛ اما تاکنون هیچ نتیجه ملموسی بدست نیامده و به نظر میرسد هنوز مذاکره جدی و شفافی با بانک مرکزی افغانستان صورت نگرفته است. اجرای این طرح سازوکار فنی پیچیدهای ندارد و مدلهای انتقال سوابق و تسویه کالا در مبادلات مرزی و بینالمللی کاملاً مشخص و آزموده شده است؛ اما متأسفانه سستی و رخوت در بدنه کارشناسی و مدیریتی برخی دستگاهها سبب شده پیشنهادی به این شفافیت در چرخه جلسات بیسرانجام معطل بماند و این میزان ارز به راحتی از کشور خارج شود.
ضرورت رفع غفلت مدیریتی
در شرایطی که بخش تولید برای تأمین سرمایه در گردش و بازارهای صادراتی در تنگنا قرار دارد، نادیده گرفتن گردش مالی چند میلیارد دلاری اتباع خارجی و رها کردن آن در بازار غیررسمی صرافیها، نشانه روشن از غفلت مدیریتی است و باید گفت باز کردن گره ریال آفشور و اتصال دستمزد نیروی کار به صادرات کالای ایرانی، ارادهای دلسوزانه میخواهد تا جلو خروج این حجم از ارز را از کشور بگیرد. شاید در سال ۱۴۰۲ اضطرار این شرایط چندان احساس نمیشد؛ اما حالا که نیاز به ارز در کشور حیاتی است، نباید از این شاهراه به راحتی گذشت.
نظر شما