پانداها دیگر فقط حیوانات بامزه باغوحش نیستند؛ آنها در مناسبات واشنگتن و پکن به نمادی از حسننیت تبدیل شدهاند، اما در عصر رقابت ژئوپلیتیک، امنیت ملی و جنگ تجاری، دو خرس بهتنهایی نمیتوانند شکاف راهبردی دو قدرت را پر کنند.
پانداها دوباره به صحنه بازگشتند
چین بار دیگر یکی از قدیمیترین ابزارهای قدرت نرم خود را به کار گرفته است. شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در جریان سفر رسمی خود به آمریکا اعلام کرد دو پاندای غولپیکر، «پینگ پینگ» و «فو شوانگ»، راهی باغوحش آتلانتا در ایالت جورجیا خواهند شد و آنها را «فرستادگان دوستی» میان مردم چین و آمریکا خواند. چند روز بعد، این دو پاندا از چنگدو به آتلانتا منتقل شدند و قرار است در قالب توافقی ۱۰ ساله در این باغوحش بمانند.
این حرکت، بازگشت یک سنت دیپلماتیک قدیمی است؛ سنتی که پس از سفر تاریخی ریچارد نیکسون به چین در سال ۱۹۷۲ و ورود نخستین پانداها به آمریکا به یکی از نمادهای روابط دو کشور تبدیل شد. چین بعدها اهدای پاندا را متوقف کرد و از سال ۱۹۸۴ به سیاست اجاره دادن آنها روی آورد؛ سیاستی که همچنان ادامه دارد.
پانداهایی که زبان سیاست را میفهمند
پانداها در مناسبات چین با دیگر کشورها صرفاً یک جاذبه گردشگری نبودهاند. حضور یا بازگشت آنها بارها همزمان با فراز و فرود روابط سیاسی کشورها با پکن اتفاق افتاده است. ژاپن در ژانویه دو پاندای خود را به چین بازگرداند؛ اقدامی که در متن تنشهای فزاینده دو کشور بر سر تایوان انجام شد.
در آمریکا نیز بازگشت پانداها به باغوحشها در سالهای اخیر همزمان با تلاش برای مدیریت تنشهای واشنگتن و پکن بوده است. اکنون آتلانتا دوباره میزبان این نماد چینی شده؛ شهری که سابقه همکاری اقتصادی با چین دارد و پیشتر نیز از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۴ میزبان پانداهای چینی بود.
چزلاو توبیلویچ، مدرس ارشد دانشگاه آدلاید، میگوید هیچ حیوان دیگری «تا این اندازه به یک نماد تبدیل نشده است که پانداها شدهاند». از نگاه او، انتخاب آتلانتا نیز با روابط اقتصادی تاریخی جورجیا و چین بیارتباط نیست.
قدرت نرم در برابر قدرت سخت
اما مسئله اصلی اینجاست: آیا پانداها هنوز میتوانند همان اثر سیاسی دهه ۱۹۷۰ را داشته باشند؟ چین امروز قدرتی کاملاً متفاوت با چین نیمقرن پیش است؛ قدرتی که درگیر رقابتهای تجاری، فناوری و امنیتی با آمریکا و اختلافات متعدد با دیگر کشورهاست. جیا ایان چونگ، استاد دانشگاه ملی سنگاپور، میگوید تصویر پاندا بهعنوان حیوانی «نرم، دوستانه و بامزه» امروز اثرگذاری گذشته را ندارد، زیرا اقدامات مناقشهبرانگیز چین برای افکار عمومی بسیار آشکارتر شده است.
توبیلویچ نیز صریحتر میگوید: «وقتی پای امنیت ملی یا منافع ژئواستراتژیک به میان میآید، هیچکس به پانداها اهمیت نمیدهد.»
۲۸ درصد؛ مرزهای دیپلماسی پاندا
با این حال، پانداها کاملاً بیاثر هم نیستند. یک مطالعه دانشگاه کنتیکت در سال ۲۰۲۲ نشان داد مشاهده ویدئوهای غیر دولتی درباره پانداها میتواند نگرش مثبتتری نسبت به فرهنگ چین و مردم چین ایجاد کند.
اما نظرسنجی سال ۲۰۲۶ NORC در دانشگاه شیکاگو نشان میدهد فاصله میان نمادگرایی و سیاست واقعی افزایش یافته است. تنها ۲۸ درصد آمریکاییها گفتهاند فرستادن پاندا به باغوحشهای آمریکا میتواند نگاه آنها به چین را بهتر کند؛ در حالی که درصد بالاتری، اقداماتی مانند همکاری پکن برای مهار مواد اولیه فنتانیل یا کاهش محدودیتهای تجاری را مؤثرتر میدانند.
یو تائو، استاد مطالعات چین در دانشگاه استرالیای غربی، نیز معتقد است علاقه به پانداها الزاماً به حمایت از سیاستهای دولت چین تبدیل نمیشود. به گفته او، کارکرد واقعبینانهتر این دیپلماسی، حفظ حسننیت عمومی و ایجاد فرصتی برای همکاری است.
پانداها شاید نتوانند اختلافات واشنگتن و پکن را حل کنند، اما هنوز میتوانند در رابطهای که زیر فشار رقابت و بیاعتمادی قرار دارد، یک کانال نمادین برای حفظ ارتباط باقی بگذارند. بازگشت پینگ پینگ و فو شوانگ به آتلانتا بیش از آنکه نشانه پایان اختلافات باشد، یادآور این واقعیت است که در دیپلماسی قدرتهای بزرگ، حتی یک پاندا هم میتواند حامل یک پیام سیاسی باشد.
نظر شما