به‌گزارش قدس آنلاین، بانک کارگشایی دهم آبان ۱۳۰۵ با تصویب مجلس شورای ملی و با نام «موسسه رهنی دولتی» تاسیس شد. پس از تاسیس بانک ملی در سال ۱۳۰۷، این موسسه به یکی از واحدهای بانک ملی تبدیل شد و از سال ۱۳۱۸ نام «کارگشایی» بر آن گذاشته شد. هدف اولیه از شکل‌گیری این مجموعه، فراهم کردن امکان دسترسی سریع مردم به منابع مالی در قبال گرو گذاشتن اموال منقول بود؛ فعالیتی که در طول زمان تخصصی‌تر شد و امروز بخش مهمی از آن بر وثیقه‌های مرتبط با طلا متمرکز است.
بانک کارگشایی یک واحد تخصصی از بانک ملی ایران است و تفاوت اصلی آن با شعب عادی بانک، در نوع فعالیت و وثیقه‌هایی است که در فرآیند تسهیلات می‌پذیرد.
هر گرم یک میلیون تومان تسهیلات
مدل فعالیت این مجموعه را می‌توان به‌صورت ساده این‌گونه توضیح داد:
مشتری ← ارائه طلا به‌عنوان وثیقه ← ارزیابی و پذیرش ← دریافت تسهیلات ← بازپرداخت ← دریافت طلا
در این فرآیند، طلا به بانک فروخته نمی‌شود و قیمت روز آن نیز مبنای پرداخت تسهیلات نیست؛ بلکه طلا به‌عنوان وثیقه نزد بانک قرار می‌گیرد و در پایان قرارداد، همان طلای تحویل‌شده به مشتری بازگردانده می‌شود.
به گفته مسئولان بانک کارگشایی، در حال حاضر حداقل میزان طلا برای این نوع تسهیلات حدود ۱۰ گرم در نظر گرفته شده و تا سقف ۵۵ گرم طلا، به ازای هر گرم یک میلیون تومان تسهیلات پرداخت می‌شود؛ بنابراین سقف تسهیلات در این چارچوب ۵۵ میلیون تومان است.
هزینه نگهداری هر گرم طلا سالی ۵۰ هزار تومان
از این مبلغ، ۵۰ میلیون تومان با نرخ سود ۲۳ درصد و پنج میلیون تومان در قالب قرض‌الحسنه با نرخ چهار درصد پرداخت می‌شود. هزینه نگهداری و بیمه طلا نیز جداگانه دریافت می‌شود و طبق توضیحات ارائه‌شده، هزینه نگهداری حدود ۵۰ هزار تومان به ازای هر گرم در سال است. مدت نگهداری نیز تابع مدت قرارداد است. برای مثال، اگر مشتری طلا را برای ۵۰ روز در قبال دریافت تسهیلات نزد بانک قرار دهد، هنگام تسویه، سود و کارمزد متناسب با همین دوره محاسبه و دریافت می‌شود.
نکته دیگر اینکه دریافت‌کننده تسهیلات لزوما مالک طلا نیست. فرد می‌تواند طلای متعلق به خود را به‌عنوان وثیقه قرار دهد و تسهیلات را برای شخص دیگری دریافت کند. به این معنا، طلا در اینجا نقش ضامن تسهیلات را ایفا می‌کند. پس از تسویه تسهیلات نیز امکان تمدید قرارداد و دریافت مجدد تسهیلات، در چارچوب مقررات وجود دارد.
قیمت طلا برای کارگشایی مبنای پرداخت نیست
با توجه به نوسان قیمت طلا، ممکن است این سؤال مطرح شود که بانک چگونه ارزش وثیقه را تعیین می‌کند. اما سازوکار بانک کارگشایی با خرید و فروش طلا تفاوت دارد.
در زمان تحویل، وزن، تعداد و مشخصات طلا ثبت می‌شود و آنچه برای بانک اهمیت دارد، طلای فیزیکی تحویل‌شده و وزن آن است؛ چراکه قرار نیست بانک طلا را خریداری یا در بازار معامله کند.
به بیان دیگر، اگر مشتری ۵۵ گرم طلا تحویل داده باشد، تعهد بانک بازگرداندن همان میزان طلا مطابق مشخصات ثبت‌شده در قرارداد است، نه پرداخت معادل ریالی ارزش روز آن. بنابراین، در فعالیت کارگشایی، طلا کالا برای خرید و فروش نیست، بلکه وثیقه تسهیلات است.
هزینه امانت سپردن هر گرم طلا روزی ۱۲۳ تومان
سپردن طلا به بانک کارگشایی لزوما به معنای دریافت تسهیلات نیست. مشتری می‌تواند صرفا با هدف نگهداری امن طلا، دارایی خود را به‌صورت امانت به بانک بسپارد که هزینه صندوق امانات به ازای هر گرم طلا در روز ۱۲۳۰ ریال محاسبه می‌شود.
برای مثال، فردی که قصد سفر دارد یا به هر دلیل محل مناسبی برای نگهداری طلای خود در اختیار ندارد، می‌تواند از این خدمت استفاده کند. در این حالت، طلا وثیقه تسهیلات نیست و بانک صرفا متولی نگهداری دارایی مشتری است.
در فرآیند تحویل امانی، وزن طلا، تعداد قطعات و مشخصات آن ثبت و طلا بسته‌بندی می‌شود و مشتری بابت خدمت نگهداری هزینه پرداخت می‌کند. به گفته مسئولان، در صورت بروز حادثه در جریان نگهداری، مسئولیت بانک و جبران خسارت مطابق شرایط قرارداد خواهد بود.
به این ترتیب، «وثیقه طلا» و «امانت طلا» دو مفهوم متفاوت هستند.
در تسهیلات:
طلا ← وثیقه ← دریافت تسهیلات ← بازپرداخت ← تحویل طلا به مشتری
در امانت:
طلا ← دارایی مشتری ← نگهداری توسط بانک ← پرداخت هزینه نگهداری ← تحویل طلا به مشتری
امانت طلا با صندوق امانات متفاوت است
بانک کارگشایی علاوه بر نگهداری امانی طلا، خدمات صندوق امانات نیز ارائه می‌کند؛ اما ماهیت این دو خدمت متفاوت است. در امانت طلا، بانک خود دارایی را تحویل می‌گیرد و مشخصات آن را ثبت می‌کند. اما در صندوق امانات، بانک صرفا یک فضای امن در اختیار مشتری قرار می‌دهد و از محتویات داخل صندوق اطلاع ندارد.
مشتری می‌تواند مطابق مقررات، اسناد، طلا، ارز یا سایر دارایی‌های مجاز خود را در صندوق قرار دهد و بانک در زمان قرارداد از محتویات آن اطلاع ندارد.
در نتیجه، مسئولیت و سازوکار بیمه نیز متفاوت است. به گفته مسئولان کارگشایی، مشتری هنگام انعقاد قرارداد صندوق، ارزش تقریبی محتویات را اظهار می‌کند و موضوع جبران خسارت بر اساس ارزش اعلام‌شده و چارچوب قرارداد و بیمه مورد بررسی قرار می‌گیرد.
هزینه صندوق امانات نیز طبق توضیحات ارائه‌شده، به ازای هر گرم طلا در روز ۱۲۳۰ ریال محاسبه می‌شود. در صورت فوت صاحب صندوق نیز دسترسی به محتویات آن تابع مقررات قضایی است و با دستور مقام قضایی، صندوق برای تعیین تکلیف دارایی‌ها و امور مربوط به انحصار وراثت باز می‌شود.
چرا طلای مشتری دوباره دیده می‌شود؟
در جریان بازدید میدانی از بانک کارگشایی در خیابان مولوی، موضوعی قابل توجه این بود که به برخی مشتریان گفته می‌شد طلای خود را تحویل بگیرند و صبح روز بعد، دوباره به بانک مراجعه کنند. این موضوع از این جهت سؤال‌برانگیز بود که وقتی طلا در محل امن بانک نگهداری می‌شود، چرا مشتری باید آن را از بانک خارج کرده و روز بعد دوباره تحویل دهد؛ به‌ویژه در مواردی که مشتری چند قطعه طلا همراه دارد و جابه‌جایی آن می‌تواند با ریسک همراه باشد.
در این زمینه محمد مهدی - مقسمی - معاون دایره و صندوق بانک کارگشایی به ایسنا، گفت: این اتفاق به فرآیند تمدید قرارداد مربوط می‌شود. در زمان پایان قرارداد، قرارداد قبلی خاتمه یافته و قرارداد جدید منعقد می‌شود و در این فرآیند، طلا باید دوباره به‌صورت فیزیکی تحویل بانک شود تا مشتری آن را مشاهده کند و مشخصات آن بررسی و تایید شود. البته توضیحات ارائه‌شده نشان می‌دهد خروج طلا از بانک در شرایط عادی جزو فرآیند معمول نیست و مورد مشاهده شده در زمان بازدید، به اختلال در سیستم آن روز مرتبط بوده است.
به گفته مسئول مربوطه، هدف از مشاهده مجدد طلا صرفا یک تشریفات اداری نیست؛ بلکه قرار است هم بانک و هم مشتری اطمینان داشته باشند که همان دارایی ثبت‌شده همچنان وجود دارد و مشخصات و وزن آن با اطلاعات ثبت‌شده مطابقت دارد. به بیان دیگر، بانک صرفاً نمی‌خواهد روی کاغذ بداند چه مقدار طلا نزد آن نگهداری می‌شود؛ در فرآیند تمدید، دارایی فیزیکی نیز مجددا مورد بررسی و تایید قرار می‌گیرد.
مس، نقره و فرش هم می‌توانند امانت سپرده می‌شوند
فعالیت کارگشایی از ابتدا محدود به طلا نبوده است. در دوره‌های مختلف، وثیقه‌هایی مانند نقره، مس و فرش نیز در این سازوکار مورد استفاده قرار می‌گرفت، اما با گذشت زمان فعالیت این مجموعه تخصصی‌تر شده و طلا به مهم‌ترین وثیقه آن تبدیل شده است؛ به‌ویژه طلای ساخته‌شده و زینتی.
امروز نیز طلایی که برای دریافت تسهیلات تحویل بانک می‌شود، باید مطابق ضوابط بانک پذیرفته شود و ماهیت آن به‌عنوان وثیقه مورد توجه قرار گیرد. به این ترتیب، اگرچه ممکن است در نگاه نخست کارگشایی را صرفا «بانکی برای وام طلا» بدانیم، اما فعالیت آن را می‌توان در سه بخش اصلی خلاصه کرد: اعطای تسهیلات با وثیقه طلا، نگهداری امانی طلا و ارائه صندوق امانات.
نگهداری فیزیکی طلای سکوهای آنلاین
فعالیت کارگشایی تنها به مشتریان حقیقی محدود نیست. با شکل‌گیری بازار خرید و فروش آنلاین طلا و الزام به نگهداری طلای سکوهای برخط در خزانه‌های مورد تایید، بانک کارگشایی نیز در بخشی از این زنجیره نقش نگهداری فیزیکی طلا را بر عهده دارد.
بر اساس مقررات، طلای سکوهای برخط باید در خزانه‌های مورد تایید بانک مرکزی نگهداری شود و کارگشایی نیز از مجموعه‌هایی است که در این بخش، وظیفه نگهداری فیزیکی طلا برای برخی سکوهای آنلاین را بر عهده دارد. به این ترتیب، بخشی از فعالیت امروز کارگشایی در کنار ارائه تسهیلات و نگهداری امانی طلای مردم، به نگهداری طلای پشتوانه سکوهای آنلاین در خزانه مربوط می‌شود؛ طلایی که مالکیت آن متعلق به شخص یا مجموعه دیگری است و کارگشایی وظیفه نگهداری فیزیکی آن را بر عهده دارد.
بانک کارگشایی کجا شعبه دارد؟
خدمات بانک کارگشایی به دلیل ماهیت فعالیت و ریسک مرتبط با جابه‌جایی و نگهداری فلزات گران‌بها، به‌صورت حضوری انجام می‌شود و برای انجام امور بانکی در این مجموعه، مشتری باید در همان بانک دارای حساب باشد. بانک کارگشایی در تهران سه شعبه دارد؛ شعبه مرکزی در خیابان مولوی، شعبه امیرکبیر در خیابان ری و شعبه امیریه در محدوده ولیعصر.
همچنین خدمات مرتبط با صندوق امانی و دریافت امانتی طلا در مجموع در ۵۵ نقطه کشور ارائه می‌شود که ۱۳ مورد آن شعبه اصلی و ۴۲ مورد نیز دایره‌های وابسته به شعب اصلی هستند.
در نهایت، تفاوت سه خدمت اصلی این بانک را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد؛ طلایی که برای دریافت تسهیلات تحویل می‌شود، وثیقه است؛ طلایی که برای نگهداری تحویل داده می‌شود، امانت است و صندوقی که در اختیار مشتری قرار می‌گیرد، محل نگهداری دارایی است که بانک از محتویات آن اطلاع ندارد.
نظر شما