با گذشت بیش از هفت ماه از شروع جنگ، فشار اقتصادی آمریکا بر ایران همچنان پابرجاست. محاصره دریایی ادامه دارد و واشنگتن گزینه حمله دوباره را کنار نگذاشته است. با این حال، تحولات دو روز گذشته نشان می‌دهد راهبرد فشار آمریکایی با مسئله‌ای دشوار روبه‌رو است. ایران نه از میدان کنار رفته و نه ارتباطش با قدرت‌های رقیب آمریکا قطع شده است. تازه‌ترین گزارش‌های رویترز و مرکز سوفان، دو سوی همین معادله را آشکار کرده‌اند.
رخنه در محاصره «آهنین»
رویترز روز جمعه با استناد به داده‌های ردیابی کشتی‌ها گزارش داد از اواسط جولای دست‌کم هشت نفتکش حامل گاز مایع و یک شناور حامل سوخت هواپیما توانسته‌اند از محاصره دریایی آمریکا عبور کنند. بخشی از محموله‌ها با انتقال میان کشتی‌ها در نزدیکی عمان و استفاده از مسیرهای پیچیده حمل‌ونقل، راهی بازارهای آسیایی شده‌اند. محاصره‌ای که آمریکا آن را نفوذناپذیر معرفی می‌کند، در عمل بدون روزنه نیست. ایران هنوز می‌تواند از شبکه‌های تجاری، مسیرهای غیرمستقیم و ارتباطات اقتصادی خود برای کاهش بخشی از فشار استفاده کند.
روسیه و چین؛ پشتوانه‌هایی با ملاحظات خاص
مرکز سوفان در تحلیل ۱۶ اکتبر نوشته رقابت روسیه و چین با آمریکا، به عاملی مؤثر در ادامه مقاومت ایران تبدیل شده است. این اندیشکده آمریکایی به گزارش‌هایی درباره انتقال اطلاعات هدف‌یابی از سوی روسیه، همکاری‌های فناورانه و استفاده ایران از تجهیزات و دانش چینی اشاره می‌کند. بنا بر ارزیابی سوفان، چنین کمک‌هایی توانسته‌اند برخی عملیات آمریکا را دشوارتر کنند.ایران از اختلاف آنان با آمریکا بهره می‌برد، اما امنیت خود را به تصمیم‌های مسکو یا پکن نمی‌سپارد. از سوی دیگر، واشنگتن برای مهار قیمت گازوئیل ناچار شده در محدودیت‌های مربوط به سوخت روسیه انعطاف نشان دهد. جنگ ایران اکنون بر محاسبات آمریکا در پرونده اوکراین نیز اثر می‌گذارد.
یمن؛ مسئله‌ای فراتر از توان موشکی
در جبهه یمن، انصارالله روز پنجشنبه کاخ ریاست‌جمهوری در عدن را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار داد. این حمله به یکی از مهم‌ترین مراکز دولت مورد حمایت عربستان انجام شد. تازه‌ترین ارزیابی مشترک پروژه تهدیدات بحرانی و مؤسسه مطالعات جنگ نیز نشان می‌دهد انصارالله با وجود حملات گسترده ائتلاف، همچنان برای محاصره تعز پیشروی می‌کند.
در همین حال مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا، CSIS، روز ۱۵ اکتبر هشدار داده عربستان با تشدید عملیات نظامی ممکن است بار دیگر درگیر جنگی طولانی شود؛ جنگی که افزایش حملات هوایی، پایان آن را تضمین نمی‌کند.
این تحولات اهمیت سیاسی دارند. ریاض با وجود ائتلاف‌سازی تازه، هنوز برای تأمین امنیت پایدار با دشواری روبه‌رو است. اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس نیز نشست برنامه‌ریزی‌شده خود در عربستان را به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی به تعویق انداخته‌اند.
فشار بر ذخایر جنگی غرب
جنگ ایران پیامد دیگری هم داشته که کمتر به آن توجه شده است. واشنگتن‌پست روز پنجشنبه از کمبود شدید موشک‌های رهگیر پاتریوت در اوکراین خبر داد. همزمانی جنگ‌های خاورمیانه و اوکراین، ذخایر تسلیحاتی و ظرفیت تولید مهمات را زیر فشار گذاشته است.
از سوی دیگر، ترامپ در تازه‌ترین اظهاراتش استفاده احتمالی از بمب سنگین متعارف موسوم به «مادر همه بمب‌ها» علیه ایران را مطرح کرده، اما گفته اعزام نیروی زمینی را پیش‌بینی نمی‌کند.
این سخنان به معنای تصمیم قطعی برای حمله نیست. با این حال، نشان می‌دهد واشنگتن همچنان درباره ابزارهای تشدید جنگ بحث می‌کند، در حالی که هزینه تأمین تسلیحات و حمایت از جبهه‌های دیگر نیز رو به افزایش است.
مجموعه تحولات دو روز گذشته نشان می‌دهد جنگ ایران دیگر فقط رویارویی تهران و واشنگتن نیست. رقابت روسیه و چین با آمریکا، بحران امنیت عربستان، فشار بر ذخایر تسلیحاتی غرب و پیچیدگی مسیرهای تجارت انرژی، همگی در سرنوشت آن اثر می‌گذارند. واشنگتن می‌تواند بنادر ایران را محاصره کند، ولی بستن همه مسیرهای اقتصادی، سیاسی و فناورانه کشوری که در متن رقابت قدرت‌های بزرگ قرار دارد، بسیار دشوارتر است. محاصره همچنان برقرار بوده ولی آنچه تحقق نیافته، انزوای کامل ایران است.
نظر شما