بارش حدود ۱۲میلیمتری در کمتر از ۲۰دقیقه؛ همین کافی بود تا در ۱۱مهرماه، عظیمیه کرج با سیلابی ناگهانی روبه‌رو شود؛ روانابی که از ارتفاعات به سمت بولوار طالقانی شمالی سرازیر شد، خودروها و موتورسیکلت‌ها را جابه‌جا کرد و معابر را با گل‌ولای و رسوبات پوشاند. آنچه در این محدوده رخ داد، بار دیگر نشان داد حتی بارشی با حجم محدود، اگر در زمانی کوتاه و در حوزه‌ای شیب‌دار اتفاق بیفتد، می‌تواند به بحرانی جدی در محیط شهری تبدیل شود.
در پی این بارش‌ها، مناطق مختلفی از استان البرز تحت تأثیر سیلاب قرار گرفتند. بنا بر اعلام محمدرضا فلاح‌نژاد، مدیرکل مدیریت بحران استان البرز، برخی روستاهای محور کندوان در محدوده استان و همچنین مناطق غربی و شمالی شهر کرج از جمله مناطق متأثر از این رخداد بودند. همچنین گزارش‌هایی از آب‌گرفتگی جاده اشتهارد منتشر شد. در روستاهای اسماعیل‌آباد، شورقلعه و چهارباغ نیز جریان گل‌ولای در معابر گزارش شد.
وی با اشاره به گزارش جمعیت هلال احمر استان البرز درباره حادثه رخ داده در پارک جنگلی باغستان کرج، اظهار کرد: سرریز شدن آبگیر کوچک این پارک و شکستن بند پایینی آن، موجب گرفتار شدن پنج نفر از کارگران آبخیزداری شد که با حضور به‌موقع امدادگران هلال احمر، همگی نجات یافتند. بر اساس گزارش‌های راهداری نیز، ریزش سنگ و واریزه در پنج نقطه از جاده چالوس شامل مناطق گوراب، وینه، پورکان، پیچ قطبی و محدوده رستوران میرزایی رخ داد.
رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، پس از بررسی این حادثه، انسداد مسیر طبیعی خروجی حوضه آبریز عظیمیه و هدایت رواناب به معابر را از عوامل اصلی وقوع سیلاب دانسته است.
علی بیت‌اللهی با تشریح چگونگی وقوع سیلاب در محدوده عظیمیه اظهار کرد: در پی بارش‌های رگباری و شدید در حوضه آبریز مشرف به عظیمیه کرج، سیلاب حامل ماسه و مواد رسوبی از کوه نورالشهدا جاری شد. در محدوده بام کرج و میدان کوهنورد، جریان گل‌ولای موجب گرفتار شدن تعدادی خودرو و موتورسیکلت شد. همچنین در بولوار طالقانی شمالی و محدوده آزادراه شهید سلیمانی، چندین خودرو بر اثر جریان سیلاب جابه‌جا شدند و آسیب دیدند.
سیلاب عظیمیه؛ گره کار در مسیرهای طبیعی آب
اما سیلاب عظیمیه تنها یک رخداد جوی نبود؛ این حادثه پرسش‌هایی جدی درباره نحوه توسعه شهری، وضعیت آبراهه‌های طبیعی و ظرفیت زیرساخت‌های هدایت آب در کرج مطرح کرد. پویا پارسا، مدرس دانشگاه و پژوهشگر مدیریت شهری در گفت‌وگو با تسنیم تأکید کرد: برای فهم این حادثه باید رابطه میان حوضه‌های آبخیز بالادست، توپوگرافی، توسعه شهری و شبکه دفع آب‌های سطحی را به‌صورت یکپارچه بررسی کرد. به گفته او، آب همراه با گل، شن و ماسه از ارتفاعات به سمت معابر حرکت کرده و این موضوع نشان می‌دهد مدیریت سیلاب را نمی‌توان تنها به عملکرد کانال‌ها و شبکه جمع‌آوری آب در داخل شهر محدود کرد.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم چند روز پیش از وقوع سیلاب نیز مسئولان از ضرورت ایمن‌سازی نقاط پرخطر کرج سخن گفته بودند. مهدی مهرور، فرماندار ویژه کرج، در جریان بازدید از حوضه‌های آبخیز دره وسیه، آتشگاه، محمودآباد و عظیمیه، بر تقویت سیل‌بندها، تکمیل سازه‌های آبخیزداری، لایروبی رودخانه‌ها و پاک‌سازی مسیرهای عبور آب تأکید کرده بود. با وجود این اقدام‌ها و هشدارها، رواناب و رسوبات بار دیگر به محدوده شهری رسیدند؛ موضوعی که ضرورت بررسی میزان آمادگی زیرساخت‌ها و اثربخشی اقدام‌های پیشگیرانه را دوچندان می‌کند.
اکنون پرسش اصلی این است که چرا با وجود کانال‌ها، کلکتورها و شبکه‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی، کرج همچنان در برابر سیلاب‌های ناگهانی آسیب‌پذیر است؟ آیا ظرفیت شبکه‌های موجود با حجم و سرعت رواناب‌های ورودی از ارتفاعات تناسب دارد؟ مسیرهای طبیعی عبور آب تا چه اندازه در جریان توسعه شهری حفظ شده‌اند و کدام نقاط هنوز به اقدامات اساسی برای کاهش خطر نیاز دارند؟
سیلاب عظیمیه فرصتی برای بازنگری در شیوه مدیریت آب‌های سطحی است؛ بازنگری‌ای که باید از بالادست حوضه‌های آبخیز آغاز شود و تا شبکه انتقال آب در خیابان‌ها ادامه یابد، زیرا مهار سیلاب تنها با جمع‌آوری آب پس از ورود به شهر محقق نمی‌شود، بلکه به شناخت مسیر حرکت آب و جلوگیری از تبدیل آن به تهدیدی برای شهروندان نیاز دارد.
فاصله هشدار تا آمادگی واقعی
با وجود هشدارهای پیش از بارندگی و تأکید مسئولان بر آماده‌باش دستگاه‌های اجرایی در برابر احتمال وقوع سیلاب، آنچه در ۱۱ مهرماه در عظیمیه کرج رخ داد، پرسش‌هایی جدی درباره میزان آمادگی شهر برای مقابله با رواناب‌های ناگهانی ایجاد می‌کند. اتفاقی که نشان می‌دهد صدور هشدار و اعلام آماده‌باش، به‌تنهایی برای جلوگیری از خسارت کافی نیست.
البته برای قضاوت دقیق درباره عملکرد دستگاه‌های مسئول، باید مشخص شود کدام اقدام‌های پیشگیرانه پیش از بارندگی انجام شده، چه نقاطی همچنان در معرض خطر قرار داشتند و آیا مسیرهای طبیعی عبور آب و شبکه هدایت رواناب ظرفیت مواجهه با چنین شرایطی را داشتند یا نه. با این حال، فاصله میان هشدارهای پیش از حادثه و وقوع سیلاب، ضرورت بررسی اثربخشی این اقدام‌ها را برجسته می‌کند. اگر نقاط پرخطر شناسایی شده بودند، چرا رواناب توانست بار دیگر به محدوده شهری راه پیدا کند و چه موانعی مانع مهار آن شد؟
سیلاب عظیمیه بار دیگر نشان داد مدیریت بحران را نمی‌توان به اعلام آماده‌باش، استقرار نیروها یا اقدام‌های مقطعی در آستانه بارندگی محدود کرد. وقتی بخش مهمی از رواناب از ارتفاعات و حوضه‌های بالادست وارد شهر می‌شود، آمادگی واقعی به هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، باز نگه داشتن مسیرهای طبیعی آب، رسیدگی به نقاط مسدودشده و اطمینان از ظرفیت کافی شبکه‌های جمع‌آوری و انتقال رواناب وابسته است. در چنین شرایطی، حتی اگر شدت و زمان بارش قابل پیش‌بینی نباشد، شناسایی مسیر حرکت آب و کاهش خطر در نقاط آسیب‌پذیر باید پیش از وقوع حادثه انجام شده
باشد.
اکنون مهم‌تر از تکرار هشدارها، پاسخ روشن به این پرسش است که آماده‌باش اعلام‌شده تا چه اندازه به اقدام مؤثر در میدان منجر شد. بررسی دقیق علت وقوع سیلاب، اعلام اقدامات انجام‌شده پیش از بارندگی و مشخص شدن نقاط ضعف زیرساختی می‌تواند مانع از آن شود که این حادثه نیز پس از چند روز به فراموشی سپرده شود. آنچه برای شهروندان اهمیت دارد صرفاً شنیدن خبر آمادگی دستگاه‌ها نیست؛ بلکه اطمینان از این است که هشدارهای صادرشده به اقداماتی منجر می‌شود که در زمان بارندگی، از ورود سیلاب به خیابان‌ها و به خطر افتادن جان و مال مردم جلوگیری کند.
نظر شما