کمدی در تلویزیون، بیش از آنکه به شوخی‌های بامزه و موقعیت‌های خنده‌دار وابسته باشد به پشتوانه‌ای از نویسندگان خلاق، بازیگران توانمند و البته شناخت درست از مخاطب نیاز دارد. پشتوانه‌ای که به نظر می‌رسد تلویزیون در سال‌های اخیر برای تقویت آن با چالش‌های جدی روبه‌رو بوده است. در این میان، تولید آثار طنز در استان‌ها و استفاده از ظرفیت‌های بومی می‌تواند فرصتی برای شناسایی و پرورش استعدادهایی باشد که کمتر مجال حضور در تولیدات حرفه‌ای را پیدا کرده‌اند. «با عرض معذرت۲» به کارگردانی محمدرضا حاجی‌غلامی که چهارشنبه گذشته پس از ۲۸قسمت پخش آن از آنتن شبکه دو سیما به پایان رسید از جمله تجربه‌هایی است که در همین مسیر شکل گرفته و تلاش کرده در کنار بهره‌گیری از بازیگران باتجربه، به نیروهای بومی هم میدان بدهد. با این حال مسئله کمدی تلویزیونی تنها به انتخاب بازیگر و ساخت آیتم‌های طنز محدود نمی‌شود؛ از ضعف متن و ضرورت آموزش نویسندگان جوان گرفته تا رقابت با محتوای طنز در فضای مجازی و دشواری‌های تداوم تولید آثار آیتمی، همه از مسائلی هستند که آینده این گونه نمایشی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. با حاجی‌غلامی درباره این چالش‌ها و تجربه ساخت این مجموعه گفت‌وگو کرده‌ایم که می‌خوانید.
در آثار طنز، بازیگران نقش مهمی در جذب مخاطب دارند و مردم معمولاً دوست دارند چهره‌های آشنا را ببینند ولی شما از بازیگران بومی هم در آثارتان استفاده کرده‌اید، دلیلش چه بوده است؟
پرورش بازیگر کمدی کار ساده‌ای نیست. اگر به تولیدات ملی نگاه کنید می‌بینید تعداد مشخص و معدودی از بازیگران و کمدین‌ها در بسیاری از آثار کمدی حضور دارند. بازیگر کمدی به‌سختی رشد می‌کند و رسیدن به توانایی و تجربه لازم برای موفقیت در این حوزه زمان می‌برد. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت با شروع یک پروژه در یک استان، ناگهان تعداد زیادی بازیگر کمدی حرفه‌ای در اختیار داشته باشیم. تجربه ما در کارهای قبلی نشان داده باید میان استفاده از بازیگران باتجربه و نیروهای بومی تعادل برقرار کنیم.
در مجموعه «با عرض معذرت۲» تلاش کردیم به بازیگران مشهدی و خراسانی فرصت حضور در نقش‌های اصلی را هم بدهیم. در بعضی از تولیدات، بازیگران بومی بیشتر در نقش‌های فرعی ظاهر می‌شوند ولی ما سعی کردیم چنین محدودیتی ایجاد نکنیم. حضور در کنار بازیگران باتجربه، هم به توانمندسازی بازیگران بومی کمک می‌کند و هم فرصتی برای یادگیری و کسب تجربه در اختیارشان می‌گذارد. ضمن اینکه بسیاری از بازیگرانی که در مشهد از آن‌ها استفاده کردیم پیش از این نیز تجربه حضور در آثار مختلف را داشته‌اند و از توانایی خوبی برخوردارند.
با توجه به گسترش تولید کلیپ‌های طنز و آیتم‌های کوتاه در فضای مجازی، تلویزیون چطور می‌تواند مخاطبان را به تماشای طنزهای آیتمی جذب کند؟
امروز کار تلویزیون در این زمینه دشوارتر شده است. در فضای مجازی، تولید کلیپ‌های طنز و آیتم‌های کوتاه بسیار گسترش پیدا کرده و تولید چنین محتواهایی دیگر در انحصار گروه‌های حرفه‌ای نیست. به همین دلیل حفظ مخاطب برای طنزهای آیتمی تلویزیون به شیوه‌های قدیمی کار سختی شده است. به نظرم اگر بتوانیم به‌تدریج ترکیبی از سیتکام و طنز آیتمی را تجربه کنیم و در کنار کاراکترهای ثابت، آیتم‌های مختلفی بسازیم احتمال موفقیت این قالب بیشتر می‌شود. وجود شخصیت‌های ثابت می‌تواند به شکل‌گیری ارتباط میان مخاطب و مجموعه کمک کرده و زمینه را برای ادامه و گسترش آن فراهم کند.
عده‌ای معتقدند «با عرض معذرت» از نظر ساختار به «خنده‌بازار» شباهت دارد. این مقایسه را می‌پذیرید؟
ببینید هر اثر طنز آیتمی که تولید می‌شود، معمولاً با دو گروه از آثار مقایسه می‌شود؛ کارهای آقای مدیری یا «خنده‌بازار». چون آن‌ها هم در قالب آیتمی کار کرده‌اند و ما هم در همین قالب فعالیت می‌کنیم، طبیعی است که گاهی شباهت‌هایی میان آثار دیده شود. البته به نظرم کار ما به آثار آیتمی آقای مدیری نزدیک‌تر است، هرچند تفاوت‌هایی هم وجود دارد. واقعیت این است که وقتی به نمونه‌های خارجی هم نگاه می‌کنیم، می‌بینیم آن‌ها نیز از الگوهای مشابهی استفاده می‌کنند.
یکی از انتقادهای همیشگی به تلویزیون، ضعف فیلم‌نامه و کمبود نویسندگان توانمند است. برخی معتقدند موفقیت کمدی‌های تلویزیونی در دوره‌هایی مانند دهه‌های گذشته تا حد زیادی به حضور نویسندگانی مانند برادران قاسم‌خانی وابسته بوده است. تلویزیون برای تربیت نسل جدید نویسندگان چه باید بکند؟ آیا باید همچنان به آزمون و خطا تکیه کند؟
من معتقدم مهم‌ترین عنصر در تولید یک اثر کمدی، متن است. اگر متن خوبی نداشته باشید، کار به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. نویسندگی کار ساده‌ای نیست و هر کسی نمی‌تواند به‌راحتی در آن به پختگی برسد. نویسنده باید در طول زندگی تجربه‌های مختلفی کسب کند تا به آن مرحله برسد و البته استعداد ویژه‌ای هم برای این کار لازم است. در حال حاضر متن همچنان یکی از مشکلات مهم تلویزیون است. از طرف دیگر با افزایش تولیدات و شرایط اقتصادی حاکم بر این حوزه، حفظ نویسندگان هم دشوارتر شده است. نویسنده باید بتواند از راه حرفه خود زندگی کند در حالی که امروز بسیاری از نویسندگان همزمان در شبکه نمایش خانگی، فضای مجازی و حوزه تبلیغات فعالیت می‌کنند. به نظرم راه حل این است که اجازه بدهیم نیروهای جوان وارد میدان شوند، تجربه کنند و در کنار آن آموزش ببینند. مشکل اینجاست که ما گاهی انتظار داریم نویسنده خودش مسیر یادگیری را طی کند در حالی که آموزش حرفه‌ای باید بخشی از فرایند تولید باشد. آیا تلویزیون به‌طور مستمر دوره‌های آموزشی نویسندگی طنز برای نویسندگان جوان برگزار می‌کند؟ اگر قرار باشد تمام هزینه‌ها صرف تولید شود و هیچ سرمایه‌گذاری‌ای روی آموزش صورت نگیرد نمی‌توان انتظار داشت نیروی انسانی متخصص به‌اندازه کافی تربیت شود.
تجربه و آزمون و خطا ضروری است اما باید در کنار آن آموزش هم وجود داشته باشد. بعضی افراد استعداد ویژه‌ای دارند و با مطالعه و تلاش شخصی رشد می‌کنند اما همه این طور نیستند. حتی نویسنده‌ای که در یک پروژه تجربه کسب می‌کند اگر در پروژه‌های بعدی با افراد باتجربه‌تر کار نکند و آموزش نبیند، ممکن است در سطح مشخصی متوقف شود. در همین مجموعه برای نخستین بار گروهی هفت هشت نفره از نویسندگان جوان در خارج از تهران دور هم جمع شده‌اند. این افراد پیش‌تر تجربه‌هایی در کارهای کوچک‌تر داشته‌اند و حالا فرصت پیدا کرده‌اند که در قالب یک پروژه منسجم‌تر کار کنند. در فصل قبلی، آقای حمید برزگر که سال‌ها با آقای مهران مدیری همکاری کرده بود، سرپرستی نویسندگان را بر عهده داشت و در این فصل نیز آقای محمدجواد میری از نویسندگان مشهدی با گروه همکاری می‌کند. حضور چنین افرادی می‌تواند به رشد نویسندگان جوان کمک کند. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای تولید در استان‌ها همین کادرسازی است. اگر از میان این هشت نفر، حتی یکی دو نفر بتوانند به نویسندگان توانمند کمدی تبدیل شوند اتفاق ارزشمندی رخ داده است.
با توجه به اینکه پرداختن به موضوعات اجتماعی روز از ویژگیهای طنز آیتمی است، آیا تولید و پخش همزمان می‌تواند به موفقیت و دیده شدن بیشتر چنین مجموعه‌هایی کمک کند؟
این شیوه از یک طرف می‌تواند دشوار باشد اما از طرف دیگر موجب می‌شود ارتباط زنده‌تری میان تولید و پخش شکل بگیرد. وقتی مجموعه روی آنتن می‌رود، بازخورد مخاطبان مشخص می‌شود و گروه می‌تواند واکنش‌ها را ببیند به‌ویژه در سیتکام‌ها پخش همزمان با تولید می‌تواند به شناخت بهتر مخاطب از شخصیت‌ها و تقویت آن‌ها کمک کند.
نظر شما